article Еуронатур и Ривервоч: Балканот изгуби 2.450 километри недопрени речни текови 22.1.2026г.
Најновиот извештај за хидроморфолошката состојба на реките за 2025 година, подготвен од организациите „Еуронатур“ и „Ривервоч“, открива алармантен пад на природните водни текови на Балканот. За нешто повеќе од една деценија, уделот на недопрените реки во регионот се намалил од 30% на само 23%, што претставува загуба од околу 2.450 километри речни патишта. Најголема деградација е забележана во сливовите на реките Дрина, Неретва, Вардар, Девол и Дрим. Главните причини за ова влошување се неконтролираниот развој на хидроенергетски проекти, изградбата на брани, црпењето вода и екстракцијата на седименти. Албанија и Босна и Херцеговина се посочени како земји со најбрза стапка на деградација, иако Балканот сè уште се смета за „синото срце на Европа“ поради релативно високиот процент на диви реки во споредба со остатокот од континентот. Експертите повикуваат на итна политичка акција и усогласување со еколошките стандарди на ЕУ за да се спречи понатамошното уништување.
| Тврдење | Клучни разлики | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Балканот изгубил над 2.400 километри недопрени речни патишта во периодот од 2012 до 2025 година. | Нема разлики; сите 11 извори доследно го потврдуваат тврдењето. | Да: Извештајот наведува загуба од 2.450 км водотеци во тој период. | Да: Статијата наведува загуба од 2.450 речни километри. | Да: Извештајот наведува загуба од 2.450 км водотеци. | Да: Извештајот наведува загуба од 2.450 километри реки. | Да: Утврдена е загуба од околу 2.450 километри недопрени реки. | Да: Текстот наведува загуба од 2.450 км за повеќе од една деценија. | Да: Изгубени се околу 2.450 км речиси природни речни делови. | Да: Текстот наведува загуба од 2.450 км за повеќе од една деценија. | Да: Извештајот наведува загуба од 2.450 речни километри. | Да: Извештајот наведува загуба од 2.450 километри водотеци. |
| Уделот на речиси природни реки на Балканот се намалил од 30% на 23%. | Сите извори го потврдуваат тврдењето без разлики. | Да: Статијата потврдува пад на уделот од 30% во 2012 на 23% во 2025. | Да: Податоците се директно наведени во текстот. | Да: Потврдено во текстот како пад од 30% на 23%. | Да: Податоците во текстот потврдуваат намалување од 30% на 23%. | Да: Статијата наведува пад од 30% во 2012 на 23% во 2025 година. | Да: Извештајот потврдува пад од 30% во 2012 на 23% во 2025 година. | Да: Текстот потврдува пад од 30% во 2012 на 23% во 2025 година. | Да: Извештајот потврдува пад од 30% во 2012 на 23% во 2025 година. | Да: Текстот потврдува пад од 30% во 2012 на 23% во 2025 година. | Да: Текстот потврдува пад од 30% во 2012 на 23% до 2025 година. |
| Албанија бележи најбрза деградација на речните текови меѓу сите балкански земји. | Поделба: 4 извори потврдуваат, 3 делумно, 2 не спомнуваат. | Не е споменато | Да: Статијата експлицитно ја посочува Албанија со најбрза деградација. | Делумно: Се споменува како акутна, но не се споредува со сите земји. | Делумно: Се споменува голем пад во Албанија, но не се споредува со сите. | Не е споменато | Да: Се наведува дека Албанија губи повеќе делови од која било друга земја. | Да: Наведено е дека деградирала повеќе делови од која било друга земја. | Да: Се наведува дека губи повеќе делови од која било друга земја. | Да: Наведено е дека Албанија бележи најстрмен пад во регионот. | Делумно: Наведено е дека падот е акутен и процентите се драстични. |
| Главни причини за деградацијата се хидроенергетските проекти, неконтролираното црпење вода и екстракцијата на седименти. | Еден извор целосно го поддржува тврдењето, додека повеќето го споменуваат делумно, а еден воопшто не го спомнува. | Делумно: Се споменуваат брани, мали електрани и вадење седименти. | Да: Наведени се како главни двигатели на деградацијата. | Делумно: Се споменуваат брани, мали електрани и вадење седименти. | Делумно: Се споменуваат брани, мали ХЕЦ и вадење седименти. | Не е споменато | Делумно: Се споменуваат хидроцентрали, црпење вода и поплавни рамнини. | Делумно: Се спомнуваат хидроенергија, црпење вода и регулација, но не и седименти. | Делумно: Се споменуваат ХЕЦ и црпење вода, но не и екстракција на седименти. | Делумно: Се споменуваат хидроенергија и црпење вода, но не и седименти. | Делумно: Се споменуваат брани, електрани и вадење седименти. |
| Најзначајни негативни промени се регистрирани во сливовите на Дрина, Неретва, Вардар, Девол и Дрим. | Поделба: 4 извори потврдуваат, 1 делумно, 4 не споменуваат. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Делумно: Насловот и текстот потврдуваат дека е погоден и Вардар. | Да: Овие сливови се експлицитно наведени како места со најголеми промени. | Да: Овие сливови се експлицитно наведени како најпогодени. | Да: Овие сливови се експлицитно наведени како најпогодени. | Да: Овие сливови се експлицитно наведени како најпогодени. | Не е споменато |
| Во Северна Македонија сериозно се изменети реките Црна и Треска поради акумулациите Тиквеш и Козјак. | Само два извора го потврдуваат тврдењето; останатите го игнорираат. | Не е споменато | Да: Директно се споменати како значително изменети. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Да: Статијата директно ги поврзува овие реки со наведените брани. | Не е споменато |
| На Балканот моментално има околу 1.800 мали хидроелектрани, а се планираат уште 3.000 проекти. | Само 4 од 10 извори ги потврдуваат бројките; останатите не ги спомнуваат. | Да: Податоците се директно преземени од извештајот во статијата. | Не е споменато | Да: Податоците се директно наведени во текстот. | Да: Текстот ги потврдува овие бројки за мали хидроелектрани. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Да: Текстот наведува речиси 1.800 електрани и над 3.000 проекти. |
| Прогласувањето на реката Вјоса за национален парк успешно блокирало изградба на речиси 40 планирани брани. | Потврдено од 3 извори, 4 делумно, 3 не споменато. | Не е споменато | Не е споменато | Да: Директно потврдено во текстот. | Да: Текстот експлицитно го потврдува овој податок. | Не е споменато | Делумно: Се споменува дека Албанија успеала да ја заштити реката Вјоса. | Делумно: Се спомнува заштита на Вјоса и запирање проекти на 900 км2, без број на брани. | Делумно: Се споменува заштитата на Вјоса, но не и бројот на брани. | Делумно: Се споменува успех и стопирање проекти, но не и бројка од 40. | Да: Статусот на национален парк блокирал речиси 40 планирани брани. |
| Сериозно изменетите делови на поголемите реки сочинуваат 7% од вкупната речна мрежа. | Поделба: 5 извори потврдуваат, 5 не спомнуваат; нема негирање. | Не е споменато | Да: Статијата потврдува дека 7% се сериозно деградирани. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Да: Студијата потврдува дека сериозно изменетите делови се 7%. | Да: Наведено е дека сериозно изменетите делови изнесуваат 7%. | Да: Студијата открива дека сериозно изменетите делови се 7%. | Да: Наведено е дека 7 проценти се сериозно деградирани. | Не е споменато |
| Постоечките практики на развој се во спротивност со еколошките стандарди потребни за пристапување во ЕУ. | Повеќето извори го игнорираат тврдењето, а само неколку го потврдуваат. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Да: Трендовите укажуваат на отстапување од ЕУ еколошките стандарди. | Да: Шварц вели дека практиките се во спротивност со ЕУ стандардите. | Да: Трендовите укажуваат на отстапување од ЕУ еколошките стандарди. | Делумно: Се споменува заштита во контекст на евроинтеграциите. | Не е споменато |
| Балканот сè уште има поголем удел на диви реки во споредба со остатокот од Европа. | Разлика: некои извори го потврдуваат тврдењето, други го споменуваат делумно, а еден не го спомнува. | Делумно: Се наведува дека Балканот има едни од најчистите и најдивите реки. | Делумно: Се споменува влошување на последните недопрени текови во Европа. | Да: Се наведува дека има едни од најчистите и најдивите реки. | Делумно: Се наведува дека Балканот има некои од најдивите реки во Европа. | Не е споменато | Да: Се наведува дека регионот ги содржи последните диви реки во Европа. | Да: Регионот сè уште има релативно висок удел на недопрени реки. | Да: Се вели дека регионот ги содржи последните диви реки во Европа. | Да: Потврдено е дека Балканот има поголем удел од остатокот на Европа. | Да: Се вели дека Балканот има едни од најдивите реки во Европа. |
| Експертите повикуваат на итна законска заштита и запирање на деструктивниот развој на хидроенергијата. | Поделба: 4 извори бараат итна акција, 4 делумно споменуваат, 2 не споменуваат. | Не е споменато | Делумно: Се споменуваат напори за конзервација и запирање на проекти. | Не е споменато | Делумно: Невладините организации предупредуваат на заканите. | Делумно: Истражувањето е дел од кампањата „Спаси го синото срце“. | Да: Експертите бараат итна акција, законска заштита и стоп за хидроенергија. | Да: Еуронатур и Ривервоч бараат законска заштита и стоп за хидроенергија. | Да: Експертите бараат итна акција и стопирање на хидроенергијата. | Да: Еуронатур и Ривервоч апелираат за итна акција и законска заштита. | Делумно: Извештајот предупредува на закани од инфраструктурни проекти. |
| Ентитет | Клучни разлики | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Балкан | Два извори даваат негативен тон, останатите се неутрални. | Негативно: извештајот го опишува како губитник на природни реки, со 'тажна загуба'. | Негативно: регионот прикажан како губитник на недопрени реки поради деградација | Неутрално: регионот е опишан како место со чисти реки, но под закана од инфраструктурни проекти | Неутрално: регионот е опишан како загрозен од инфраструктурни проекти, без мета-вреднување | Неутрално: Регионот е споменат како географска рамка на истражувањето. | Неутрално: Регионот е споменат како локација на еколошките промени. | Неутрално: Регионот е предмет на истражување за состојбата на реките. | Неутрално: Регионот е споменат како локација на еколошките промени. | Неутрално: Регионот е предмет на извештај за состојбата на реките. | Неутрално: Регионот е опишан како дом на најчистите реки под закана. |
| Албанија | Поделба: пофалба за Вјоса наспроти критика за хидроенергетска деградација. | Не е споменато | Негативно: најбрза деградација на реките поради хидроенергија и регулација | Неутрално: спомената како земја со намалување на недопрени реки, но и со позитивен пример за Вјоса | Позитивно: владата е пофалена за доделување статус на национален парк на реката Вјоса | Не е споменато | Негативно: Критикувана за најголема загуба на речни делови. | Негативно: Критикувана за најбрзо влошување и деградација на реките. | Негативно: Критика за најголема загуба на речни делови во регионот. | Негативно: Критикувана за најбрза деградација и хидроенергетски бум. | Неутрално: Спомената како локација со загуба на реки и заштитни мерки. |
| Северна Македонија | Нема разлики: сите извори се неутрални или не го спомнуваат. | Не е споменато | Неутрално: информативно спомената состојба на реките Вардар, Црна, Треска | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Индиректно спомената преку сливот на Вардар без вреднување. | Не е споменато | Неутрално: Информативно спомената во контекст на речните сливови. | Не е споменато |
| Босна и Херцеговина | Повеќето извори неутрално, Trn.mk негативно. | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: спомената како земја со значително намалување на недопрени реки | Негативно: наведено е дека процентот на недопрени реки се намалил за 23%, што имплицира критика | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Индиректно спомената преку реката Дрина без вреднување. | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Информативно спомената за процентот на намалени недопрени реки. |
| Еуронатур | Единствено trtbalkan.com дава позитивен приказ. | Позитивно: претставена како организација што изготвува извештај, без негативен тон. | Неутрално: нарачател на извештајот, без мета-вреднување | Неутрално: организацијата е автор на извештајот, без мета-вреднување | Неутрално: организацијата е само наведена како автор на извештајот, без вреднување | Неутрално: Ентитетот е наведен како автор на студијата. | Неутрално: Организацијата е спомената како нарачател на извештајот. | Неутрално: Организацијата е извор на истражувањето и препораките. | Неутрално: Организацијата е спомената како нарачател на извештајот. | Неутрално: Организација која го нарачала извештајот и апелира. | Неутрално: Извор на извештајот и податоците, без мета-вреднување. |
| Ривервоч | Еден извор позитивен, останатите неутрални. | Позитивно: претставена како организација што изготвува извештај, без негативен тон. | Неутрално: нарачател на извештајот, без мета-вреднување | Неутрално: организацијата е автор на извештајот, без мета-вреднување | Неутрално: организацијата е само наведена како автор на извештајот, без вреднување | Неутрално: Ентитетот е наведен како автор на студијата. | Неутрално: Организацијата е спомената како нарачател на извештајот. | Неутрално: Организацијата е извор на истражувањето и препораките. | Неутрално: Организацијата е спомената како нарачател на извештајот. | Неутрално: Организација која го нарачала извештајот и дава изјави. | Неутрално: Извор на извештајот и податоците, без мета-вреднување. |
| Улрих Шварц | Нема разлики; сите извори се неутрални. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Цитиран како експерт кој ги објаснува трендовите. | Неутрално: Цитиран како автор на студијата и експерт. | Неутрално: Експертот е цитиран како извор на информации. | Не е споменато | Не е споменато |
| Улрих Ајхелман | Сите извори се неутрални, нема разлики. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Цитиран како говорник кој упатува предупредување. | Неутрално: Цитиран како извршен директор на Ривервоч. | Неутрално: Говорник кој упатува предупредување до албанската влада. | Неутрално: Цитиран како извршен директор на Ривервоч. | Не е споменато |
| Анет Спангенберг | Само два извора ја спомнуваат, и двата неутрално. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Цитирана како говорник кој повикува на заштита. | Не е споменато | Неутрално: Говорник кој повикува на политичка храброст и заштита. | Неутрално: Цитирана како претставник на Еуронатур. | Не е споменато |
| Река Вардар | Нема разлики; сите извори се неутрални. | Не е споменато | Неутрално: спомената како дел од сливот на Северна Македонија | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Спомената како река каде се погодени одредени делови. | Неутрално: Спомената како една од реките под ризик и со промени. | Неутрално: Спомената како река со значајни промени во сливот. | Неутрално: Спомената како една од реките со загубени речни патишта. | Неутрално: Спомената како значително изменета речна мрежа. | Не е споменато |
| Река Вјоса | Единствено позитивен сентимент; без разлики. | Не е споменато | Не е споменато | Позитивно: опишана како една од последните диви реки во Европа, добила статус на национален парк | Позитивно: опишана како една од последните диви реки во Европа, со заштитен статус | Не е споменато | Позитивно: Наведена како успешно заштитена река. | Позитивно: Опишана како заштитена и дел од најважно достигнување. | Позитивно: Експлицитно спомената како успешно заштитена река. | Позитивно: Нејзината заштита е оценета како исклучително важен успех. | Позитивно: Опишана како една од последните диви реки и вреден ресурс. |
| Река Дрина | Нема значајни разлики; сите извори се неутрални. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Спомената во контекст на регистрирани промени во сливот. | Неутрално: Спомената во контекст на забележани промени во сливот. | Неутрално: Спомената во контекст на регистрирани промени во сливот. | Неутрално: Регистрирана како слив со негативни промени. | Не е споменато |
| Европска Унија | Нема разлики; сите извори се неутрални или не ја спомнуваат. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Спомената во контекст на еколошки стандарди и законодавство. | Неутрално: Спомената како референца за еколошки стандарди и членство. | Неутрално: Спомената во контекст на еколошки стандарди и законодавство. | Неутрално: Индиректно спомената преку евроинтеграциските процеси. | Не е споменато |
| Флувиус Виена | Нема разлики – сите извори се неутрални или не го спомнуваат. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Спомената како институција од каде доаѓа експертот. | Неутрално: Спомената како институција на авторот на студијата. | Неутрално: Институцијата е спомената како афилијација на експертот. | Не е споменато | Не е споменато |
| Национален парк Дива река Вјоса | Сите извори се позитивни, без негативни или контрадикторни ставови. | Не е споменато | Не е споменато | Позитивно: споменат како успешна правна победа што блокирала брани | Позитивно: споменат како успешен пример за заштита на реката Вјоса | Не е споменато | Не е споменато | Позитивно: Наведен како позитивен пример и најважно достигнување. | Не е споменато | Позитивно: Оценето како најзначајно достигнување за зачувување. | Позитивно: Опишан како успешна правна победа за спас на реките. |
Analizirano 10 od 15 virov
Primerjalne tabele in infografika uporabljajo samo prvih 10 virov. Ostali viri so prikazani spodaj ločeno.
| Vir | Naslov | |
|---|---|---|
| Балканскиот Полуостров изгуби речиси 2.500 км природни реки во последните години | ||
| Балканот изгубил 2.400 километри недопрени реки за 13 години | ||
| Извештај: Балканскиот Полуостров изгуби речиси 2.500 км природни реки во последните години | ||
| Илјадници километри реки оштетени поради брани и хидроелектрани - Trn.mk | ||
| Нова студија на Еуронатур и Ривервоч: Балканот загубил над 2.400 км недопрени реки, погодени и делови од Вардар | ||
| За една деценија загубени над 2.400 километри недопрени водни патишта, под ризик и Вардар | ||
| ВОДА! ТОА Е СТАРТЕШКИ ЕЛЕМЕНТ ЗА ИДНИНАТА. Македонија и Балканот се во ваква состојба | ||
| За една деценија загубени над 2.400 километри недопрени водни патишта, под ризик и Вардар - Вечер ...1963 | Vecer MK | ||
| Балканот изгубил 2.400 километри недопрени реки | ||
| Балканот изгубил речиси 2.500 км реки во последните години | GPRESS. |