article Министерството за дигитална трансформација промовира Нацрт-закон за податоци 28.1.2026г.
Министерството за дигитална трансформација, во соработка со Фондацијата „Метаморфозис“, одржа јавна расправа за новиот Нацрт-закон за отворени податоци и повторна употреба на податоците од јавниот сектор. Овој закон има за цел да го усогласи македонското законодавство со директивите на ЕУ, воведувајќи јасни обврски за институциите за навремено објавување на податоци во машински читливи формати. Министерот Стефан Андоновски нагласи дека фокусот е ставен на транспарентноста и овозможувањето на бизнис секторот, медиумите и граѓаните полесно да ги користат јавните информации за иновации и надзор. Заедно со законските измени, беше промовиран и целосно редизајнираниот портал data.gov.mk, кој вклучува технички подобрувања за поголема безбедност и брзина. Клучна новина е интеграцијата на МДТ AI Assistant, интелигентен чат-бот базиран на вештачка интелигенција, кој преку семантичко пребарување им помага на корисниците побрзо да ги најдат потребните податочни сетови. Проектот е реализиран во партнерство со Македонски Телеком и со ангажман на студенти-волонтери, означувајќи значаен чекор во дигиталната трансформација на државата.
| Тврдење | Клучни разлики | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Македонија го усогласува законодавството со директивите на ЕУ преку Нацрт-законот за отворени податоци | Консензус за усогласување, со разлики во прецизноста на Директивата. | Да: Министерот потврди усогласување со директивата на ЕУ. | Да: Статијата потврдува усогласување со Директивата 2019/1024 на ЕУ. | Да: Статијата потврдува усогласување со Директивата 2019/1024 на ЕУ. | Да: Министерот потврди усогласување со ЕУ директивата преку овој закон. | Да: Министерот потврди усогласување со релевантни ЕУ директиви. | Да: Законот е подготвен за усогласување со правото на ЕУ. | Да: Нацрт-законот е подготвен за усогласување со правото на ЕУ. | Да: Нацрт-законот е подготвен за усогласување со правото на ЕУ. | Да: Нацрт-законот е подготвен за усогласување со правото на ЕУ. |
| Нацрт-законот ги опфаќа и научните истражувања финансирани од државниот Буџет | Поделени ставови: дел негираат исклучоци, дел ги вклучуваат. | Не е споменато | Не: Текстот наведува дека податоците од истражувањата се исклучок. | Не: Статијата наведува дека податоците од истражувањата се исклучок. | Да: Текстот наведува дека се опфаќаат научни информации од Буџетот. | Да: Регулативата ги вклучува информациите од истражувања со јавни пари. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Повторната употреба на јавните податоци по правило ќе биде слободна и бесплатна | Мал дел известуваат, останатите целосно го игнорираат. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Да: Начелото на повторна употреба е слободно и бесплатно по правило. | Да: Начелото на повторна употреба е слободно и без одобрување. | Делумно: Се споменува отвореност и достапност на податоците. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Порталот data.gov.mk е целосно редизајниран и технички модернизиран | Консензус за модернизација, со различен фокус на технички детали. | Да: Министерот потврди редизајниран и технички унапреден портал. | Да: Статијата потврдува редизајн и техничка надградба на порталот. | Да: Се споменува редизајн, промена на оперативен систем и надградби. | Да: Промовиран е редизајниран и технички унапреден портал. | Да: Промовиран е редизајниран портал со поголема брзина и безбедност. | Да: Спроведена е значајна техничка модернизација и бекенд-надградба. | Да: Министерот информираше за значајна техничка модернизација. | Да: Направена е значајна техничка модернизација и бекенд надградба. | Да: Министерот потврди целосно редизајнирање и реконфигурирање. |
| Промовиран е нов МДТ AI Assistant чат-бот за полесно пребарување на податоци | Повеќето известуваат општо, додека некои додаваат технички детали. | Да: Претставен е МДТ AI Assistant за полесно пронаоѓање податоци. | Да: Развиен е чат-бот со вештачка интелигенција за пребарување. | Да: Развиен е АИ асистент за полесно пребарување на податоци. | Да: Промовиран е чат-бот за семантичко пребарување на податоци. | Да: Чат-ботот овозможува семантичко пребарување и насоки за API. | Да: Промовиран е ВИ чат-бот за полесно пребарување информации. | Да: Промовиран е ВИ чат-бот за полесно пребарување информации. | Да: Промовиран е ВИ чат-бот за полесно пребарување информации. | Делумно: Промовиран е чат-бот со ВИ за полесно пребарување податоци. |
| Ова е шести закон од Поглавје 10 со кој Македонија се усогласува за помалку од една година | Изворите варираат: од потврда до целосно игнорирање на фактот. | Да: Статијата експлицитно го наведува ова како мерлив резултат. | Делумно: Се споменува дека е шести закон во Поглавје 10, но не и временската рамка. | Делумно: Се споменува дека е шести закон во Поглавје 10, но не и временската рамка. | Да: Министерот изјави дека ова е шести закон од Поглавје 10. | Да: Министерот истакна дека ова е шести закон за помалку од една година. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Новиот закон предвидува прецизни правила за пристап и објавување податоци од институциите | Консензус за јасни правила; biznisvesti.mk додава технички аспект. | Да: Законот носи јасни обврски и стандарди за институциите. | Да: Законот утврдува јасни протоколи за објавување податоци. | Да: Законот утврдува протоколи за тоа кои податоци и како да се објавуваат. | Да: Законот воведува јасни обврски, стандарди и процеси за објавување. | Да: Се воведуваат јасни обврски, стандарди и машински читливи формати. | Да: Законот предвидува прецизно уредување на правилата за пристап. | Да: Законот ќе ги расчисти правилата за објавување и користење. | Да: Законот ќе ги расчисти правилата и начините за објавување податоци. | Да: Законот ќе ги расчисти правилата за објавување и користење. |
| Досегашниот портал за отворени податоци имал многу ниска употреба | Половина од изворите молчат, другата го цитираат министерот. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Да: Министерот истакна дека користењето во моментов е навистина ниско. | Да: Министерот истакна дека порталот бил без многу голема употреба. | Да: Министерот истакна дека досега употребата била многу мала. | Да: Министерот изјави дека порталот бил без многу голема употреба. |
| Се подготвува техничка надградба за автоматско повлекување податоци од институциите | Разлика во деталите: од општа најава до технички API спецификации. | Не е споменато | Да: Надградбата овозможува автоматско повлекување и ажурирање податоци. | Да: Надградбата овозможува автоматско повлекување и ажурирање на податоци. | Делумно: Се споменува достапност преку API и bulk download за динамички податоци. | Делумно: Се споменува достапност преку API и bulk download за податоци. | Да: Најавена е идна надградба за автоматско повлекување податоци. | Да: Се подготвува надградба за автоматско влечење на податоците. | Да: Се подготвува надградба за автоматско влечење на податоците. | Да: Се подготвува надградба за автоматско влечење на податоците. |
| Заменети се застарениот оперативен систем и нефункционалните екстензии на порталот | Разлики во деталите: од целосна потврда до делумно известување. | Не е споменато | Делумно: Се споменува промена на оперативниот систем, но не и екстензиите. | Делумно: Се споменува промена на оперативниот систем, но не и за екстензиите. | Да: Министерот потврди замена на ОС и преработка на стари екстензии. | Да: Заменет е оперативниот систем и преработени се старите екстензии. | Делумно: Потврдена е замена на оперативен систем и бекенд-надградба. | Да: Променет е оперативниот систем и направена е бекенд надградба. | Да: Променет е оперативниот систем и надградени се старите екстензии. | Да: Променет е оперативниот систем и направена е бекенд надградба. |
| Нацрт-текстот на законот не е конечен и е отворен за сугестии од засегнатите страни | Консензус за отвореност, со нијанси во стилот на изразување. | Да: Министерот наведе дека се отвора расправа за предлози. | Да: Се одржа јавна расправа и се доставуваат коментари на нацртот. | Да: Се одржа јавна расправа каде се доставуваат коментари на текстот. | Да: Се отвора расправа за доработка и не се смета за готова работа. | Да: Отворена е јавна расправа за доработка на предлог-законот. | Да: Министерот нагласи дека законот не е конечен и ќе се дополнува. | Да: Текстот не е „врежан во камен“ и може да се подобри. | Да: Текстот не е „врежан во камен“ и може да се подобри. | Да: Текстот не е „врежан во камен“ и може да се подобри. |
| Институциите ќе имаат законска обврска да ги споделуваат информациите со граѓаните и НВО | Повеќето потврдуваат, додека некои се порезервирани во деталите. | Делумно: Се споменуваат обврски за институциите и пристап за граѓаните. | Да: Министерот истакна дека институциите ќе бидат обврзани на тоа. | Да: Министерот истакна дека институциите ќе бидат обврзани на споделување. | Да: Законот предвидува јасни обврски за институциите кон јавноста. | Да: Законот воведува системски обврски за отвореност кон јавноста. | Делумно: Се предвидува прецизно уредување на правилата за институциите. | Да: Законот ги обврзува институциите да ги споделат информациите. | Да: Законот ги обврзува институциите да ги споделат информациите. | Да: Законот ги обврзува институциите да споделуваат информации. |
| Ентитет | Клучни разлики | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Стефан Андоновски | Сите извори се неутрални, без разлики. | Неутрално: министерот е говорник, цитиран без мета-вреднување од авторот | Неутрално: Министерот е цитиран како говорник без мета-вреднување од авторот. | Неутрално: цитиран како говорник без мета-вреднување | Неутрално: Главен говорник, пренесува информации за новиот закон. | Неутрално: Министерот е главен говорник и презентер на законот. | Неутрално: Министерот е главен говорник и извор на информации. | Неутрално: Министерот е главен говорник и извор на информации. | Неутрално: Главниот говорник во текстот, претставен без мета-вреднување. | Неутрално: Главниот говорник во статијата, пренесува информации. |
| Министерство за дигитална трансформација | Повеќето неутрални, два позитивни (мерливи резултати). | Неутрално: споменато како организатор на расправата, без вреднување | Неутрално: Споменато како организатор на расправа, без експлицитно вреднување. | Неутрално: организатор на настанот, информативно споменато | Неутрално: Информативно споменато како носител на процесот и порталот. | Позитивно: Опишано преку мерливи резултати и јасна посветеност. | Неутрално: Институцијата е спомената како организатор и извршител. | Позитивно: Опишано преку техничка модернизација и нови решенија. | Позитивно: Истакнато за значајна техничка модернизација на порталот. | Неутрално: Споменато како институција која работи на новиот закон. |
| Европска Унија | Сите извори се неутрални, без разлики. | Неутрално: спомената како референтен стандард за усогласување | Неутрално: Спомената како стандард за усогласување, без вреднување. | Неутрално: спомената како стандард за усогласување | Неутрално: Спомената како извор на директивата за усогласување. | Неутрално: Спомената како извор на директиви за усогласување. | Неутрално: Спомената само како извор за усогласување на законите. | Неутрално: Спомената само како извор за усогласување на законот. | Неутрално: Спомената само како извор за усогласување на законот. | Неутрално: Спомената во контекст на усогласување на законот со ЕУ. |
| Македонски Телеком | Поделба: неутрални (соработник) vs позитивни (партнер). | Неутрално: споменат како соработник, без вреднување | Неутрално: Споменат како соработник за развој на AI асистент, без вреднување. | Неутрално: споменат како соработник за чатбот | Позитивно: Признаен како партнер во развојот на новото решение. | Позитивно: Истакнато како партнер во развојот на AI решението. | Неутрално: Споменат како соработник во развојот на чат-ботот. | Позитивно: Признаен како партнер во развојот на ВИ чат-ботот. | Позитивно: Признаен за соработката во развојот на новиот ВИ чат-бот. | Неутрално: Споменат како соработник во изработката на чатботот. |
| Фондација Метаморфозис | Нема разлики - сите извори се неутрални. | Неутрално: спомената како коорганизатор, без вреднување | Неутрално: Спомената како коорганизатор, цитирана без мета-вреднување. | Неутрално: организатор, цитирана говорничка | Неутрално: Спомената како коорганизатор на јавната расправа. | Неутрално: Спомената како коорганизатор на јавната расправа. | Неутрално: Спомената како соработник во јавната расправа. | Неутрално: Спомената како соработник во организација на јавната расправа. | Неутрално: Информативно спомената како соработник на јавната расправа. | Не е споменато |
| Студенти-волонтери на МДТ | Поделба: неутрално спомнување наспроти позитивно истакнување на ангажманот. | Неутрално: споменати како учесници, без мета-вреднување | Не е споменато | Не е споменато | Позитивно: Пофалени за нивниот ангажман во развојот на решението. | Позитивно: Пофалени за соработката во креирање на AI решението. | Неутрално: Споменати како поддршка во развојот на решението. | Позитивно: Истакнати по нивниот ангажман во развојот на чат-ботот. | Позитивно: Пофалени за нивниот ангажман во развојот на чат-ботот. | Неутрално: Споменати како соработници во изработката на чатботот. |
| Јавен сектор | Сите извори се неутрални, без разлики. | Неутрално: споменат како извор на податоци, без вреднување | Неутрално: Споменат како извор на податоци, без вреднување. | Неутрално: споменат како извор на податоци | Неутрално: Споменат во контекст на обврските од новиот закон. | Неутрално: Се споменува во контекст на обврски за отвореност. | Неутрално: Споменат во контекст на податоците и законските обврски. | Неутрално: Споменат во контекст на обврските за споделување податоци. | Неутрално: Споменат во контекст на законот за податоци. | Неутрално: Се споменуваат податоците од секторот и обврските. |
| Граѓански организации | Нема разлики; сите извори се неутрални. | Неутрално: споменати како корисници на законот, без вреднување | Неутрално: Споменати како корисници на податоци, без вреднување. | Неутрално: споменати како корисници на податоци | Неутрално: Споменати како корисници на алатките за анализа и надзор. | Неутрално: Споменати како корисници на алатки за анализа и надзор. | Неутрално: Споменати како корисници на податоците и учесници. | Неутрално: Споменати како корисници на податоци и учесници во процесот. | Неутрално: Споменати како корисници на податоците и учесници. | Неутрално: Споменати како корисници на отворените податоци. |
| Бизнис сектор и стартапи | Сите извори се неутрални, без разлики. | Неутрално: споменати како корисници, без вреднување | Неутрално: Споменати како цел за подобрување на околината, без вреднување. | Неутрално: споменати како корисници на податоци | Неутрално: Споменати како корисници за иновации и нови услуги. | Неутрално: Споменати како корисници за поттикнување иновации. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Data.gov.mk | Поделба: неутрални извештаи vs. позитивни (модернизација). | Неутрално: опишан како редизајниран портал, без вреднување | Неутрално: Споменат како портал за отворени податоци, без вреднување. | Неутрално: споменат како портал за отворени податоци | Позитивно: Опишан како сериозно модернизиран, побрз и побезбеден. | Позитивно: Опишан како сериозно модернизиран, побрз и побезбеден. | Позитивно: Опишан како модерен, технички надграден и корисен портал. | Позитивно: Опишан како нов, современ и технички надграден портал. | Неутрално: Споменат како портал кој се модернизира и надградува. | Неутрално: Информативно споменат портал кој се надградува. |
| МДТ AI Assistant | Поделба: неутрални (3) vs позитивни (7), без негативни. | Неутрално: претставен како нов алат, без вреднување | Неутрално: Споменат како алатка за пребарување, без вреднување. | Неутрално: споменат кај асистент развиен со Телеком | Позитивно: Опишан како интелигентен чат-бот што олеснува интеракција. | Позитивно: Опишан како интелигентно решение за полесна интеракција. | Позитивно: Опишан како алатка што олеснува и забрзува пристап до инфо. | Позитивно: Опишан како алатка која на лесен начин им помага на граѓаните. | Позитивно: Опишан како современ и корисен за граѓаните. | Позитивно: Опишан како алатка која на лесен начин им помага на граѓаните. |
| Влада на Република Македонија | Позитивен vs неутрален приказ; 4NEWS и Kurir ја фалат, други не. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Индиректно спомената преку Буџетот и законските активности. | Не е споменато | Not Mentioned | Позитивно: Претставена како транспарентна и отворена кон граѓаните. | Позитивно: Опишана како транспарентна и отворена кон граѓаните. | Неутрално: Спомената заложбата на Владата за транспарентност. |
| Владата на Република Македонија | Само 24info.mk дава позитивен приказ. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Not Mentioned | Not Mentioned | Позитивно: Текстот ја пренесува нејзината јасна заложба за отвореност. | Not Mentioned | Not Mentioned | Not Mentioned |
Analiziranih 9 virov
Primerjalne tabele in infografika uporabljajo vse prikazane vire.
| Vir | Naslov | |
|---|---|---|
| Одржана јавна расправа за Нацрт-законот за отворени податоци и нивна повторна употреба од јавниот сектор | ||
| Отворените податоци се горивото на иднината, новиот закон треба да обезбеди поголема достапност и транспарентност на институциите | ||
| Отворените податоци се горивото на иднината, новиот закон треба да обезбеди поголема достапност и транспарентност на институциите | ||
| Андоновски: Со Нацрт-законот за отворени податоци и повторна употреба на податоците од јавниот сектор се усогласуваме со директивата на ЕУ | ||
| Андоновски: Со Нацрт-законот за отворени податоци и повторна употреба на податоците од јавниот сектор се усогласуваме со директивата на ЕУ | ||
| Андоновски: Со модерен Data.gov.mk ја отвораме државата кон јавноста | ||
| Андоновски: Заложба на оваа Влада е да биде транспарентна и отворена | ||
| Андоновски: Заложба на оваа Влада е да биде транспарентна и отворена | ||
| Се работи на законско решение за зголемување на транспарентноста на институциите и користење податоци од јавниот сектор, истакна Андоновски |