article УНИЦЕФ и министерствата објавија проценка за нездравата исхрана во училиштата 29.5.2026г.
Првата национална проценка на нутритивните средини во училиштата, спроведена од УНИЦЕФ, Министерството за образование и наука и Министерството за здравство, открива алармантна достапност на нездрава храна. Истражувањето опфати 1.700 ученици од 40 училишта и покажа дека во сите објекти каде што се продава храна, понудата е исклучиво нездрава, додека здравите опции се речиси недостапни. Институциите истакнуваат дека иако училиштата со организирани оброци ги почитуваат стандардите, најголем проблем се автоматите, приватните продавници и агресивниот маркетинг на ултрапреработени производи. Како одговор на овие наоди, започната е кампањата #ШтоИмаЗаЈадење за подигање на свеста и воведување построги регулативи за заштита на здравјето на учениците.
| Тврдење | Клучни разлики | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Нездравата храна е секогаш присутна во училиштата, додека здравите опции често недостасуваат. | Сите извори го поддржуваат тврдењето, без разлики во позициите. | Да: Статијата потврдува дека нездравата опција е секогаш тука, а здравата ја нема. | Да: Статијата потврдува дека нездравата опција е секогаш тука, а здравата често ја нема. | Да: Статијата директно го цитира овој заклучок од истражувањето. | Да: Наодите покажуваат дека нездравите опции се секогаш присутни. | Да: Децата имаат лесен пристап до нездрава храна, а здравите се ограничени | Да: Наодите укажуваат дека нездравата опција е секогаш тука. | Да: Статијата вели дека нездравата храна е најдостапна, а здравата фали. | Да: Текстот вели дека нездравата е секогаш тука, а здравата ја нема. | Да: Нездравата храна преовладува, а здравите опции се ограничени. | Да: Доминираат нездрави опции, што го отежнува изборот на здрави оброци. |
| Во 20 проценти од училиштата каде се продава храна, сите достапни опции се нездрави. | Разлика: NetPress тврди дека **сите** училишта имаат нездрава храна, додека другите наведуваат 20%. | Не е споменато | Да: Истражувањето покажува дека во 20% од училиштата сите опции биле нездрави. | Да: Потврдено во делот за училишни продавници. | Делумно: Во 20% од опфатените училишта каде се продава храна, таа е нездрава. | Делумно: Се вели дека во сите училишта понудата е главно нездрава. | Да: Истражувањето потврдува дека во тие 20% сите опции биле нездрави. | Не е споменато | Да: Истражувањето потврдува дека во тие 20% сите опции биле нездрави. | Да: Во сите училишта каде се продава храна, понудата е нездрава. | Да: Кај 20% од училиштата со приватни продавници, сè било нездраво. |
| Околу една третина од децата на возраст од 7 до 9 години во Македонија имаат прекумерна тежина. | Повеќето извори го потврдуваат тврдењето, но некои го немаат споменато. | Не е споменато | Да: Статијата наведува дека околу една третина од децата на таа возраст живеат со прекумерна тежина. | Да: Статијата наведува дека 33% од децата на таа возраст се со прекумерна тежина. | Да: Текстот потврдува дека околу една третина се со прекумерна тежина. | Не е споменато | Да: Статијата наведува дека околу една третина живеат со дебелина. | Да: Потврдено е дека 1/3 од децата на таа возраст се со прекумерна тежина. | Не е споменато | Не е споменато | Да: Се наведува дека третина од децата на таа возраст се со прекумерна тежина. |
| Над 80 проценти од учениците поддржуваат воведување на здрави и хранливи оброци во училиштата. | Сите извори го поддржуваат тврдењето, без разлики. | Не е споменато | Да: Податокот е директно наведен во текстот. | Да: Директно наведено во поднасловот и текстот. | Да: Над 80% поддржуваат здрави и хранливи оброци. | Да: Повеќе од 80% од учениците поддржуваат поздрави оброци. | Да: Текстот експлицитно ја наведува оваа поддршка од над 80%. | Да: Повеќе од 80% сметаат дека треба да се обезбедуваат здрави оброци. | Да: Наведено е дека над 80% поддржуваат здрави и хранливи оброци. | Да: Над 80% од испитаниците поддржуваат здрави и хранливи оброци. | Да: Истражувањето открива поддршка од над 80% од учениците. |
| Постои сериозен недостаток на национална програма за училишна исхрана. | Речиси сите извори го потврдуваат тврдењето, освен plusinfo.mk (не споменато) и telma.com.mk (делумно). | Не е споменато | Да: Текстот експлицитно споменува отсуство на национална програма за училишна исхрана. | Да: Статијата експлицитно го споменува отсуството на таква програма. | Да: Директно е наведено дека постои недостаток на таква програма. | Делумно: Се препорачува зајакнување на стандардите за исхрана. | Да: Се посочува отсуството на национална програма за исхрана. | Да: Текстот директно наведува отсуство на национална програма. | Да: Текстот директно споменува отсуство на национална програма. | Да: Текстот наведува дека нема национална програма за исхрана. | Да: Отсуството на национална програма е наведено како главен предизвик. |
| Училиштата што обезбедуваат оброци ги почитуваат стандардите, но нездравата храна е присутна во ужинките. | Разлики: 8 извори потврдуваат, 2 делумно; NetPress дава процент (35%). | Не е споменато | Да: Статијата потврдува почитување на стандарди, но присуство на нездрава храна во ужините. | Да: Потврдено во делот за оброци во училиштата. | Да: Училиштата со оброци ги почитуваат стандардите, но ужинките се нездрави. | Делумно: Се наведува дека понудата е главно од нездрави производи. | Да: Оброците ги следат стандардите, но ужинките често се нездрави. | Да: Оброците ги почитуваат стандардите, но ужинките се нездрави. | Да: Потврдено е дека стандардите се почитуваат, но ужинките се проблем. | Да: 35% ги почитуваат стандардите, но ужинките се често нездрави. | Делумно: Стандардите се почитуваат каде има оброци, а се бараат построги ужинки. |
| Речиси сите ученици купуваат нездрава храна од продавници во непосредна близина на училиштата. | Разлика: "можат да купуваат" наспроти "купуваат" – пристап vs. акција. | Не е споменато | Делумно: Се наведува дека речиси сите ученици можат да купуваат храна од блиските продавници. | Делумно: Се споменува пристап до маркети, но не и дека сите купуваат од таму. | Делумно: Речиси сите можат да купуваат од блиски продавници со нездрава храна. | Делумно: Во близина доминира продажба на нездрава храна и пијалаци. | Делумно: Речиси сите можат да купуваат, но не е наведено дека сите купуваат. | Делумно: Се вели дека купуваат од продавници и автомати каде се нуди таква храна. | Делумно: Се вели дека можат да купуваат и дека храната е достапна. | Делумно: Речиси сите имаат пристап до такви продавници каде доминира нездрава храна. | Делумно: Наведено е дека децата масовно купуваат од околните приватни маркети. |
| 85 проценти од учениците сметаат дека здравата храна во училиштата треба да има прифатлива цена. | Пет извори го потврдуваат, два не го спомнуваат. | Не е споменато | Да: Податокот е директно наведен во текстот. | Да: Директно наведено во текстот. | Да: 85% сметаат дека храната во училиштата треба да е со прифатлива цена. | Не е споменато | Да: 85% велат дека храната во училиштата треба да е со прифатлива цена. | Да: 85% од учениците бараат прифатливи цени за здравата храна. | Да: Наведено е дека 85% бараат прифатлива цена за храната во училиштата. | Да: 85% велат дека храната треба да биде по прифатлива цена. | Да: 85% од младите сметаат дека цената треба да биде економски прифатлива. |
| 60 проценти од учениците веруваат дека ограничувањето на нездравата храна би им помогнало во изборот. | Повеќето извори го потврдуваат тврдењето, но telma.com.mk користи „мнозинството“ наместо точниот процент. | Не е споменато | Да: Податокот е директно наведен во текстот. | Да: Директно наведено во текстот. | Да: 60% веруваат дека ограничувањето ќе помогне за подобри избори. | Делумно: Мнозинството смета дека тоа би помогнало за поздрав избор. | Да: 60% веруваат дека помала достапност би помогнала за здрав избор. | Да: Точно 60% веруваат дека ограничувањето ќе помогне во изборот. | Да: 60% веруваат дека помала достапност на нездрава храна помага. | Да: 60% сметаат дека помала достапност на нездрава храна би им помогнала. | Да: 60% се согласуваат дека ограничувањето позитивно ќе влијае на нивниот избор. |
| Потребно е зајакнување на стандардите и ограничување на рекламирањето на нездрави производи. | Сите извори го поддржуваат тврдењето без разлики. | Да: Статијата наведува дека е време за построги правила за продажба и рекламирање. | Да: Проценката препорачува зајакнување на стандардите и ограничување на маркетингот. | Да: Наведено како препорака во проценката. | Да: Се препорачува зајакнување на стандардите и ограничување на маркетингот. | Да: Извештајот препорачува зајакнување на стандардите и построги мерки. | Да: Ова се клучни препораки наведени во проценката на УНИЦЕФ. | Да: Институциите предлагаат зајакнување на стандардите и строги правила. | Да: Текстот укажува на потреба од построги стандарди и ограничувања. | Да: Се препорачува зајакнување на стандардите и построги правила за реклами. | Да: Институциите разгледуваат засилување на регулативите и маркетингот. |
| Училишната средина има клучно влијание врз секојдневните избори на храна кај децата. | Сите извори го поддржуваат тврдењето, без разлики. | Да: Статијата потврдува дека изборот на децата зависи од средината што ги опкружува. | Да: Статијата го истакнува влијанието на училишната средина врз изборот на храна. | Да: Статијата наведува дека училиштата го обликуваат изборот на децата. | Да: Се истакнува важноста на училишната средина врз изборите на децата. | Да: Истражувањето ја анализира токму нутритивната средина во училиштата. | Да: Се истакнува влијанието на средината врз секојдневниот избор. | Да: Наведено е дека средината значително влијае врз навиките на учениците. | Да: Наведено е дека средината ги обликува навиките и го отежнува изборот. | Да: Училишната средина ги обликува навиките и влијае врз изборот на храна. | Да: Средината ги обликува навиките и им го отежнува изборот на здрави оброци. |
| Маркетингот за ултрапреработена храна и засладени пијалаци е агресивно присутен околу училиштата. | Еден извор не го спомнува тврдењето; останатите го потврдуваат. | Делумно: Се споменува дека нездрави опции се промовираат во и околу училиштата. | Да: Текстот наведува дека тие производи интензивно се рекламираат околу училиштата. | Да: Потврдено во воведот и делот за околни продавници. | Да: Во блиските продавници активно се рекламираат такви производи. | Да: Во близина на училиштата доминираат реклами за таква храна. | Да: Се наведува дека овие производи интензивно се рекламираат во близина. | Да: УНИЦЕФ предупредува на агресивно рекламирање во средината. | Да: Се наведува дека овие производи интензивно се рекламираат во близина. | Да: Нездравата храна интензивно се рекламира во и околу училиштата. | Not Mentioned |
| Маркетингот за ултрапреработена храна и засладени пијалаци е агресивно присутна околу училиштата. | Разлика: 4 извори потврдуваат, 6 не споменуваат; никој не негира. | Делумно: Се споменува дека нездрави опции се промовираат во и околу училиштата. | Да: Текстот наведува дека тие производи интензивно се рекламираат околу училиштата. | Да: Потврдено во воведот и делот за околни продавници. | Not Mentioned | Not Mentioned | Not Mentioned | Not Mentioned | Not Mentioned | Not Mentioned | Да: Се потврдува дека нездравите опции се рекламирани и доминираат околу училиштата. |
| Ентитет | Клучни разлики | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| УНИЦЕФ | Позитивен тон кај 3 извори, неутрален кај 7. | Неутрално: споменат како поддржувач на проценката, без мета-вреднување | Позитивно: авторот ја истакнува поддршката од УНИЦЕФ и ја цитира претставничката како авторитет | Позитивно: авторот го претставува како иницијатор на сеопфатна проценка и кампања, со конструктивна улога | Неутрално: Ентитетот е претставен како иницијатор на истражувањето. | Неутрално: Споменат како поддржувач на истражувањето. | Неутрално: Извор на информации и поддржувач на истражувањето. | Неутрално: Информативно споменат како поддржувач и извор на податоци. | Неутрално: Споменат како поддржувач на истражувањето. | Неутрално: Информативно споменат како поддржувач и партнер во кампања. | Позитивно: партнер во успешна мисија и иницијатор на кампања |
| Министерство за образование и наука | Еден извор дава позитивен сентимент, сите други се неутрални. | Неутрално: споменато како соработник во проценката, без вреднување | Неутрално: споменато како соработник во проценката, без мета-вреднување | Неутрално: споменато како соработник во истражувањето, без вреднување | Неутрално: Споменато само како соработник во спроведувањето на проценката. | Не е споменато | Неутрално: Споменато како соработник во спроведувањето на проценката. | Неутрално: Споменато само како соработник во истражувањето. | Неутрално: Информативно споменато како соработник во проценката. | Неутрално: Споменато како соработник во истражувањето без вреднување. | Позитивно: успешно спроведен преглед и подготвеност за реформи |
| Министерство за здравство | Еден извор дава позитивен приказ, останатите се неутрални. | Неутрално: споменато како соработник во проценката, без вреднување | Неутрално: споменато како соработник, без мета-вреднување | Неутрално: споменато како соработник во истражувањето, без вреднување | Неутрално: Споменато само како соработник во спроведувањето на проценката. | Не е споменато | Неутрално: Споменато како соработник во спроведувањето на проценката. | Неутрално: Споменато само како соработник во истражувањето. | Неутрално: Информативно споменато како соработник во проценката. | Неутрално: Споменато како соработник во истражувањето без вреднување. | Позитивно: успешно спроведен преглед и подготвеност за реформи |
| Институт за јавно здравје | Еден извор дава позитивен приказ, сите други се неутрални. | Неутрално: споменат како соработник во проценката, без вреднување | Неутрално: споменато како соработник, без мета-вреднување | Неутрално: споменато како соработник во истражувањето, без вреднување | Неутрално: Споменато само како соработник во спроведувањето на проценката. | Не е споменато | Неутрално: Споменато како соработник во спроведувањето на проценката. | Неутрално: Споменат само како соработник во истражувањето. | Неутрално: Информативно споменато како соработник во проценката. | Неутрално: Споменат како соработник во спроведувањето на истражувањето. | Позитивно: успешно спроведен преглед и подготвеност за реформи |
| Лесли Милер | Само 2 извори ја спомнуваат, обата неутрално. | Не е споменато | Неутрално: цитирана како говорник, без мета-вреднување од авторот | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Цитирана како говорник кој ги објаснува наодите од истражувањето. | Не е споменато |
| Весна Јаневска | Само 2 од 10 извори ја спомнуваат, и двата неутрално. | Не е споменато | Неутрално: цитирана како говорник, без мета-вреднување од авторот | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Цитирана како говорник за улогата на училиштата во здравјето. | Не е споменато |
| Азир Алиу | Само 2 од 10 извори го спомнуваат, обата неутрално. | Не е споменато | Неутрално: цитиран како говорник, без мета-вреднување од авторот | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Цитиран како говорник кој повикува на институционален одговор. | Не е споменато |
| Македонија | Сите извори се неутрални, без разлики. | Неутрално: спомената како локација на проценката, без вреднување | Неутрално: спомената како географски контекст, без вреднување | Неутрално: спомената како географски контекст, без вреднување | Неутрално: Информативно споменување на земјата во контекст на наодите. | Неутрално: Информативно спомената како локација на истражувањето. | Неутрално: Контекст за локацијата на истражувањето и состојбата. | Неутрално: Контекст на локација за спроведеното истражување. | Неутрално: Контекст на локацијата каде е спроведена проценката. | Неутрално: Спомената како локација каде е спроведена проценката. | Неутрално: спомената како земја каде се врши проценката |
| Кампања #ШтоИмаЗаЈадење | Позитивен тон доминира, но plusinfo.mk е неутрален. | Неутрално: насловот ја спомнува, но во текстот не е вреднувана | Позитивно: авторот ја претставува како поддршка на гласот на децата и позитивна иницијатива | Позитивно: претставена како национална иницијатива за реформи, со поддршка од УНИЦЕФ | Позитивно: Претставена како корисна иницијатива за зајакнување на гласот. | Не е споменато | Позитивно: Претставена како иницијатива за поддршка на гласот на децата. | Позитивно: Опишана како иницијатива за подигнување свест и промени. | Не е споменато | Позитивно: Опишана како иницијатива за подигнување на свеста за здравјето. | Позитивно: иницијатива за поттикнување соработка и дијалог |
| Основни и средни училишта | Поделба: неутрално спомнување наспроти негативна критика за храна. | Неутрално: споменати како опфатени во проценката, без вреднување | Неутрално: споменати како опфатени во проценката, без вреднување | Неутрално: споменати како опфатени во истражувањето, без вреднување | Негативно: Критика за присуство на нездрава храна во нивните средини. | Негативно: Критика за лошата понуда на храна во нивната средина. | Негативно: Критикувани за доминација на нездрава храна во нивната средина. | Негативно: Критикувани како средина што поттикнува лоши навики. | Негативно: Критика за достапноста на нездрава храна во нив. | Негативно: Критикувани за широка достапност на нездрава храна во нив. | Неутрално: споменати како предмет на истражување и капацитет |
| Приватни оператори и продавници | Сите извори негативни, без разлики во сентиментот. | Не е споменато | Негативно: имплицитно критикувани дека нудат нездрава храна и рекламираат | Негативно: имплицитно критикувани за агресивен маркетинг на нездрава храна околу училиштата | Негативно: Критика за продажба и рекламирање на нездрави производи. | Негативно: Критика за доминација на нездрави производи и реклами. | Негативно: Критикувани за продажба и рекламирање нездрави производи. | Негативно: Критикувани за нудење нездрава храна и пијалаци. | Негативно: Критика за продажба и рекламирање нездрави производи. | Негативно: Критикувани за доминација на нездрави производи и реклами. | Негативно: нудат нездрави опции и се главен предизвик |
Analizirano 10 od 16 virov
Primerjalne tabele in infografika uporabljajo samo prvih 10 virov. Ostali viri so prikazani spodaj ločeno.
| Vir | Naslov | |
|---|---|---|
| ШТО ИМА ЗА ЈАДЕЊЕ? Кампања за поздрава исхрана на децата - plusinfo.mk | ||
| Децата се опкружени со нездрава храна во и околу училиштата - првата национална проценка повикува на посилни мерки | ||
| АЛАРМАНТНА АНАЛИЗА: Нездравата храна доминира во училиштата, секое трето дете во Македонија се бори со дебелина | ||
| УНИЦЕФ: Децата во Македонија се опкружени со нездрава храна | ||
| Истражување: Учениците најчесто опкружени со нездрава храна | ||
| УНИЦЕФ: Децата во Македонија се опкружени со нездрава храна | ||
| Училишната средина во Македонија поттикнува лоши навики во исхраната | Скопско Ехо | ||
| Децата опкружени со нездрава храна во и околу училиштата - покажува новата национална проценка | ||
| Нездравата храна им е широко достапна на децата во училиштата | ||
| ТРАНСФОРМАЦИЈА НА УЧИЛИШНАТА ИСХРАНА - МОН, здравство и УНИЦЕФ во заедничка мисија |