Државниот завод за ревизија (ДЗР) објави ревизија на успешност на тема „Ефикасноста на мерките и политиките за администрирање на локалните даноци, такси и надоместоци“, која опфаќа период од 2020 до 2024 година. Ревизијата утврди дека општините во Северна Македонија акумулирале 2,93 милијарди денари (околу 47,8 милиони евра) ненаплатени побарувања по основ на даноци, комунални такси и надоместоци, а во истиот период отпишале дополнителни 233,8 милиони денари (околу 3,8 милиони евра). Најголем дел од ненаплатените средства се однесуваат на данок на имот (1,73 милијарди денари), од кои 67% се постари од пет години. Како главни причини за слабата наплата, ревизорите ги посочуваат: недоречена правна рамка, застарена методологија за проценка на недвижностите, нецелосни регистри, различни и неповрзани софтверски системи, недостиг од вработени и овластени проценители, како и слаб инспекциски надзор. На национално ниво, само еден инспектор од Управата за јавни приходи е задолжен за оваа област, додека во сите општини заедно работат само 16 даночни инспектори, кои немаат овластување да изрекуваат глоби. Ревизијата, исто така, констатира значителни разлики во фискалниот капацитет меѓу општините, при што руралните општини (освен Петровец, Илинден и Чучер-Сандево) имаат послаб капацитет од урбаните средини.
| Тврдење | Клучни разлики | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Општините акумулирале 2,93 милијарди денари (околу 47,8 милиони евра) ненаплатени побарувања од даноци, такси и надоместоци во периодот 2020-2024. | Разлики во заокружување: 47,7 vs 48 vs 50 милиони евра. | Делумно: Статијата наведува 2,9 милијарди денари и 47,7 милиони евра. | Да: Потврдено во извештајот на ДЗР за периодот 2020-2024. | Делумно: Статијата споменува 50 милиони евра за 5 години. | Да: Потврдено во воведот на статијата. | Да: Потврдено во текстот со идентични бројки. | Да: Потврдено во текстот (2,93 милијарди денари, околу 47,7 милиони евра). | Да: Статијата потврдува 2,93 милијарди денари и 48 милиони евра. | Делумно: Статијата наведува близу 50 милиони евра за истиот период. | Да: Потврдено во извештајот на ДЗР за наведениот период. | Делумно: Статијата наведува 2,9 милијарди денари и 47,7 милиони евра. |
| 67% од ненаплатениот данок на имот е постар од пет години. | Повеќето потврдуваат, два не споменуваат. | Да: Директно потврдено во извештајот на ДЗР цитиран во статијата. | Да: Директно наведено во текстот како констатација на ревизорите. | Не е споменато | Да: Директно наведено во текстот. | Да: Потврдено во текстот. | Да: Директно наведено во извештајот на ДЗР. | Да: Статијата експлицитно го наведува овој податок. | Не е споменато | Да: Директно наведено во наодите на ревизијата. | Да: Потврдено во извештајот на ДЗР цитиран во статијата. |
| Општините отпишале околу 234 милиони денари (3,8 милиони евра) побарувања во истиот период. | Разлика: Повеќето потврдуваат, но некои (Радио МОФ, Радио Лидер) изоставуваат детали. | Делумно: Статијата наведува 233,8 милиони денари и 3,8 милиони евра. | Да: Текстот наведува 233,9 милиони денари, што е приближно 234. | Не е споменато | Делумно: Потврден е износот во денари, еврата не се споменати. | Да: Потврдено во текстот. | Да: Потврдено во текстот (233,8 милиони денари, околу 3,8 милиони евра). | Делумно: Статијата наведува 233 милиони денари, што е речиси исто. | Делумно: Статијата наведува речиси 4 милиони евра отпишани долгови. | Да: Наведено е 233,9 милиони денари, што е приближно 234 милиони. | Делумно: Статијата наведува 233,8 милиони денари и 3,8 милиони евра. |
| Само 15 општини извршиле ревизија на пазарната вредност на недвижностите. | Поделба: 6 извори потврдуваат, 3 не споменуваат. | Да: Директно наведено во текстот. | Да: Директно наведено во текстот. | Не е споменато | Да: Директно наведено во текстот. | Да: Потврдено во текстот. | Да: Директно наведено во текстот. | Да: Податокот е директно наведен во текстот. | Не е споменато | Не е споменато | Да: Директно потврдено во текстот. |
| Управата за јавни приходи има само еден инспектор за оваа област, а во сите општини има вкупно 16 даночни инспектори без овластување да изрекуваат глоби. | Поделба: 6 потврдуваат, 3 молчат, 1 делумно. | Да: Потврдено со цитат од извештајот на ДЗР. | Не е споменато | Не е споменато | Да: Директно наведено во текстот. | Не е споменато | Да: Потврдено во текстот. | Да: Статијата ги потврдува овие бројки и надлежности. | Делумно: Потврдено за бројот на инспектори, но не и за овластувањата. | Да: Потврдено во текстот како наод на ревизорите. | Да: Потврдено со цитат од извештајот на ДЗР. |
| Методологијата за пресметка на пазарната вредност на објектите е застарена и не ги опфаќа новите градежни материјали. | Повеќето потврдуваат, но некои не спомнуваат градежни материјали. | Да: Директно наведено во текстот. | Да: Потврдено во делот за застарената методологија. | Делумно: Се споменуваат застарени цени што не ја одразуваат пазарната вредност. | Делумно: Се споменува застарена методологија, но не и градежни материјали. | Да: Потврдено во текстот. | Да: Потврдено во текстот. | Да: Статијата го потврдува ова како причина за потценета основа. | Делумно: Се споменуваат нереални цени кои со години не се сменети. | Не е споменато | Да: Директно потврдено во текстот. |
| Само три од осумте законски предвидени комунални такси се наплаќаат во повеќе од половина од општините. | Радио МОФ негира, Антропол, CivilMedia, DW и Сакам Да Кажам потврдуваат. | Да: Директно наведено во текстот. | Не е споменато | Не е споменато | Не: Статијата наведува дека се наплаќаат во помалку од 1/4 од општините. | Не е споменато | Да: Директно наведено во текстот. | Да: Податокот е директно наведен во текстот. | Не е споменато | Не е споменато | Да: Директно потврдено во текстот. |
| Постојната правна рамка не предвидува ажурирање на регистарот на недвижен имот по службена должност. | Само 4 од 11 извори го потврдуваат тврдењето. | Не е споменато | Да: Потврдено во текстот како недостаток во законската рамка. | Не е споменато | Не е споменато | Да: Потврдено во текстот. | Да: Текстот наведува дека регистарот не се ажурира автоматски. | Да: Статијата експлицитно го наведува ова како законска слабост. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Општините користат различни и неповрзани софтверски системи (ЛТАС, АЗАРО, ИСФ, Комуна) што ја отежнува наплатата. | Само CivilMedia го потврдува тврдењето со имиња на системи. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Делумно: Се споменуваат различни и неповрзани системи, но не и имињата. | Делумно: Текстот споменува различни софтверски системи, но не ги именува. | Да: Потврдено во текстот. | Делумно: Статијата потврдува неповрзани софтверски системи, но не ги именува. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Највисок фискален капацитет има Град Скопје со 91,31%, а најнизок општина Зрновци со 10,14%. | Само 2 од 10 извори го потврдуваат тврдењето со точни проценти. | Да: Директно наведено во текстот. | Не е споменато | Делумно: Се споменуваат општини со напреден капацитет, но без конкретни проценти. | Не е споменато | Не е споменато | Делумно: Споменати се како најдобри/најслаби, но без конкретни проценти. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Да: Директно потврдено во текстот. |
| Руралните општини, освен Петровец, Илинден и Чучер-Сандево, имаат послаб фискален капацитет од урбаните. | Делумно контрадикторни: CivilMedia ги издвојува само како позитивен исклучок. | Да: Директно наведено во текстот. | Не е споменато | Да: Директно потврдено во текстот според извештајот на ДЗР. | Не е споменато | Не е споменато | Делумно: Текстот ги издвојува овие општини како позитивни примери. | Да: Статијата го потврдува овој наод од ревизијата. | Не е споменато | Не е споменато | Да: Директно потврдено во текстот. |
| Во 14 општини се акумулирани ненаплатени побарувања за надоместок за уредување на градежно земјиште од 826 милиони денари. | Мнозинството молчат, а два извора варираат во сумата. | Не е споменато | Не е споменато | Делумно: Се споменуваат 14 општини со над 856 милиони денари побарувања. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Делумно: Статијата наведува над 826 милиони денари во 14 општини. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Само 4% од општините наплатуваат такса за поставување шатори, а 12% такса за музика во јавни локали. | Сите извори не го спомнуваат тврдењето. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Ентитет | Клучни разлики | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Државен завод за ревизија (ДЗР) | Позитивен сентимент кај 3 извори, останатите неутрални. | Позитивно: Авторот го цитира извештајот на ДЗР како авторитетен извор, без мета-вреднување. | Позитивно: ревизијата покажува темелна анализа и констатира проблеми | Неутрално: ДЗР е извор на наодот, цитиран без мета-вреднување | Неутрално: ДЗР е извор на ревизијата, цитиран без мета-вреднување | Неутрално: ДЗР е извор на извештајот, цитиран без мета-вреднување од авторот. | Позитивно: авторот го прикажува ДЗР како кредибилен извор на ревизијата | Неутрално: институцијата е спомената како спроведувач на ревизијата, без вреднување | Неутрално: ДЗР е споменат како извршител на ревизија, без мета-вреднување на институцијата. | Неутрално: ДЗР е извор на ревизијата, цитиран без мета-вреднување. | Неутрално: ДЗР е извор на извештајот, цитиран без мета-вреднување |
| Управа за јавни приходи (УЈП) | Негативен наспроти неутрален тон за слаб надзор. | Негативно: Извештајот критикува несоодветен надзор со само еден инспектор од УЈП. | Не е споменато | Не е споменато | Негативно: УЈП критикувана за слаб надзор и само еден инспектор | Не е споменато | Неутрално: спомената само како институција со еден инспектор | Неутрално: спомената само информативно, без вреднување | Неутрално: УЈП е споменат само како извор на инспектори, без вреднување. | Негативно: Критикуван поради само еден инспектор за целата област. | Неутрално: УЈП спомената во контекст на несоодветен надзор, без вреднување |
| Град Скопје | Позитивен наспроти неутрален тон за фискалниот капацитет. | Позитивно: Наведен како највисок фискален капацитет (91,31%). | Не е споменато | Неутрално: споменат како општина со напреден фискален капацитет | Не е споменато | Не е споменато | Позитивно: наведен како општина со најдобри резултати | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Споменат како општина со највисок фискален капацитет, без вреднување |
| Општина Карпош | Само два извора го спомнуваат: неутрално (puls24.mk) и позитивно (CivilMedia). | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: спомената како општина со напреден фискален капацитет | Не е споменато | Не е споменато | Позитивно: наведена како општина со најдобри резултати | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Општина Чаир | Позитивен vs неутрален приказ. | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: спомената како општина со напреден фискален капацитет | Не е споменато | Не е споменато | Позитивно: наведена како општина со најдобри резултати | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Општина Аеродром | Позитивен vs неутрален приказ. | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: спомената како општина со напреден фискален капацитет | Не е споменато | Не е споменато | Позитивно: наведена како општина со најдобри резултати | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Општина Кавадарци | Само CivilMedia дава позитивен приказ. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Позитивно: наведена како општина со најдобри резултати | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Општина Петровец | Позитивен vs неутрален приказ; некои ја истакнуваат, други не. | Позитивно: Истакнат како исклучок со подобар фискален капацитет. | Не е споменато | Неутрално: спомената како исклучок од руралните општини со послаб фискален капацитет | Не е споменато | Не е споменато | Позитивно: позитивно издвоена меѓу руралните општини | Неутрално: спомената како исклучок со подобри резултати, без вреднување | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Спомената како исклучок од руралните општини со послаб фискален капацитет |
| Општина Илинден | Позитивен vs неутрален приказ. | Позитивно: Истакнат како исклучок со подобар фискален капацитет. | Не е споменато | Неутрално: спомената како исклучок од руралните општини со послаб фискален капацитет | Не е споменато | Не е споменато | Позитивно: позитивно издвоена меѓу руралните општини | Неутрално: спомената како исклучок со подобри резултати, без вреднување | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Спомената како исклучок од руралните општини со послаб фискален капацитет |
| Општина Чучер-Сандево | Позитивен vs неутрален тон. | Позитивно: Истакнат како исклучок со подобар фискален капацитет. | Не е споменато | Неутрално: спомената како исклучок од руралните општини со послаб фискален капацитет | Не е споменато | Не е споменато | Позитивно: позитивно издвоена меѓу руралните општини | Неутрално: спомената како исклучок со подобри резултати, без вреднување | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Спомената како исклучок од руралните општини со послаб фискален капацитет |
| Општина Зрновци | Антропол и CivilMedia негативно, Сакам Да Кажам неутрално. | Негативно: Истакнат како најнизок фискален капацитет (10,14%). | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Негативно: утврден најслаб фискален капацитет | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Спомената како општина со најнизок фискален капацитет, без вреднување |
| Општина Новаци | Само CivilMedia дава негативен приказ. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Негативно: утврден најслаб фискален капацитет | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Општина Лозово | Само CivilMedia го спомнува, негативно. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Негативно: утврден најслаб фискален капацитет | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Општина Кратово | Еден извор неутрално, друг негативно. | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: спомената како општина со низок фискален капацитет | Не е споменато | Не е споменато | Негативно: утврден најслаб фискален капацитет | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Општина Желино | Само CivilMedia го спомнува, негативно. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Негативно: утврден најслаб фискален капацитет | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
Scenarije je na podlagi člankov ustvarila umetna inteligenca in so zgolj špekulativni — ne gre za napovedi ali dejstva.
Najbolj podprto s poročanjem
Министерството за локална самоуправа, ДЗР и општините би можеле да воведат поврзан регистар на недвижности и единствен софтвер наместо одделните системи ЛТАС, АЗАРО, ИСФ и Комуна. Со ажурирани податоци, 15-те општини што веќе вршат проценка би станале модел за поширока и поефикасна наплата.
Град Скопје, Карпош, Аеродром и Кавадарци веројатно ќе успеат побрзо да ги активираат каматите и механизмите за присилна наплата, додека Зрновци, Новаци, Лозово и други рурални општини ќе заостануваат поради слаб кадар. Вкупните приходи би се зголемиле, но разликата во фискалниот капацитет би останала значајна.
Ако Собранието, УЈП и локалните совети не ја променат правната рамка, нецелосните регистри и само еден инспектор на УЈП ќе продолжат да ја ограничуваат контролата. Општините би натрупале нови ненаплатени побарувања и би отпишале дел од старите долгови, со помалку средства за инфраструктура и услуги.
Manj gotovo
По препораките на ДЗР, општините би можеле да ја осовременат методологијата и да ги усогласат даночните основи со пазарната вредност на современите објекти. Тоа би донело поголеми приходи за локалните буџети, особено во урбаните средини, доколку процесот биде транспарентен и постепен.
Владата, Министерството за финансии и УЈП би можеле да понудат обуки, дополнителен кадар и техничка помош, но во замена за планови за наплата и редовно известување. Таквата поддршка би го подобрила управувањето, но би ја зголемила зависноста на слабите рурални општини од централниот буџет.
Ако општинските совети нагло ги зголемат проценките на имотот, граѓаните и деловните субјекти би можеле да поднесат жалби и да организираат политички притисок. Град Скопје и урбаните општини би собрале повеќе средства, но споровите и недовербата би ја забавиле наплатата.
Zgolj ugibanje umetne inteligence
Владата, Катастарот, УЈП и сите единици на локалната самоуправа би можеле да воспостават национална платформа што автоматски ги усогласува регистрите на недвижен и подвижен имот. Со тоа би се намалиле хартиените евиденции, би се откриле скриени обврзници и би се подобрил фискалниот капацитет и на најслабите општини, како Зрновци.
Поради недостигот од инспектори, повеќе општини би можеле да формираат регионални тимови со поддршка од УЈП и да споделуваат проценители и информатички ресурси. Мерката би ја намалила нееднаквоста, но би создала спорови околу распределбата на трошоците, надлежностите и собраните приходи.
Ако ненаплатените побарувања продолжат да растат и општините не можат да финансираат основни услуги, Владата би можела да воведе построг надзор или привремено да преземе дел од наплатата. Тоа би обезбедило краткорочна стабилизација, но би ја ослабнало локалната автономија и би предизвикало политички конфликт со градоначалниците и општинските совети.
Analizirano 10 od 19 virov
Primerjalne tabele in infografika uporabljajo samo prvih 10 virov. Ostali viri so prikazani spodaj ločeno.
| Vir | Naslov | |
|---|---|---|
| Димитриев: Кога државата не создава услови, општините не можат да создадат резултати | Антропол | ||
| Колкава е сумата на ненаплатен данок во општините? | ||
| Општините имаат до 50 милиони евра неплатен данок на имот | ||
| Општините не наплатиле речиси три милијарди денари локални даноци и такси | ||
| Општините не наплатиле речиси 48 милиони евра од даноци, такси и надоместоци, утврди Ревизија | ||
| ДЗР: Општините изгубиле речиси 48 милиони евра ненаплатени даноци и такси за пет години | ||
| Ревизија: Општините натрупале 48 милиони евра долгови | ||
| ДУРИ 50 МИЛИОНИ ЕВРА ЗА 4 ГОДИНИ НЕНАПЛАТЕНИ ДОЛГОВИ: Општините неефикасно наплаќат даноци за недвижен имот | ||
| ДЗР: Општините неефикасни со ненаплатени даноци и такси во вредност од милијарди денари | Скопско Ехо | ||
| ОПШТИНИТЕ ИМААТ РЕЧИСИ 3 МИЛИЈАРДИ ДЕНАРИ НЕНАПЛАТЕНИ ДАНОЦИ И ТАКСИ, МЕТОДОЛОГИИТЕ ЗА ПРЕСМЕТКА СЕ ЗАСТАРЕНИ, ВЕЛИ ДЗР |