Платформата на граѓански организации за борба против корупцијата упати итна реакција до Собранието на Северна Македонија со барање веднаш да се стопира донесувањето на Предлог-законот за спроведување на проектот „Скопје – Европска престолнина на културата 2028 година“ по скратена постапка. Законот, поднесен од група пратеници, предвидува основање на Фондација „Европска престолнина на културата – Скопје 2028“ од страна на Град Скопје, чии набавки би биле целосно изземени од примената на Законот за јавните набавки. Платформата, заедно со кураторката Биљана Тануровска-Ќулавковски, предупредува дека ваквото решение создава висок ризик од корупција, нееднаквост на институциите пред законот и опасен преседан за идни проекти. Тие укажуваат дека Фондацијата, која ќе располага со 21 милион евра (95% од државниот и градскиот буџет, 500.000 евра од ЕУ), треба да има статус на договорен орган и да ги почитува правилата за јавни набавки. Дополнително, критикуваат што градоначалникот има широка дискреција при именувањето на раководните органи без јасни критериуми, како и концентрацијата на управувачки и контролни овластувања во иста структура. Предлог-законот е ставен на дневен ред на 119. седница на Собранието, два дена пред годишниот одмор на пратениците, без јавна консултација преку ЕНЕР и без антикорупциска проценка.
| Тврдење | Клучни разлики | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Предлог-Законот за спроведување на проектот 'Скопје - Европска престолнина на културата 2028' предвидува основање на Фондација чии набавки се исклучени од Законот за јавните набавки. | Сите извори го потврдуваат тврдењето, без разлики. | Да: Статијата потврдува дека Фондацијата нема да го применува ЗЈН. | Да: Статијата потврдува дека Фондацијата е изземена од ЗЈН. | Делумно: Статијата наведува дека предлогот содржи одредби за отстапување од ЗЈН. | Да: Статијата потврдува дека законот предвидува основање Фондација изземена од ЗЈН. | Да: Статијата потврдува дека законот предвидува основање на Фондација. | Да: Статијата потврдува дека Фондацијата е изземена од ЗЈН. | Да: Статијата потврдува дека законот предвидува исклучување од ЗЈН. | Да: Статијата потврдува дека законот предвидува фондација изземена од ЗЈН. | Да: Статијата потврдува дека Фондацијата нема да применува ЗЈН. | Да: Статијата потврдува дека законот предвидува изземање од ЗЈН. |
| Платформата на граѓански организации за борба против корупцијата бара итно стопирање на донесувањето на Предлог-Законот по скратена постапка. | Речиси сите извори го потврдуваат тврдењето; само Антропол не го спомнува. | Да: Платформата бара итно стопирање на постапката. | Да: Платформата бара итно стопирање на постапката. | Да: Статијата експлицитно го наведува овој повик на Платформата. | Да: Платформата бара итно стопирање на постапката. | Да: Платформата бара Собранието веднаш да го стопира донесувањето. | Да: Платформата бара итно стопирање на постапката. | Да: Платформата бара Собранието веднаш да го стопира законот. | Не е споменато | Да: Платформата бара Собранието веднаш да го стопира законот. | Да: Платформата бара Собранието веднаш да го стопира донесувањето. |
| Вкупниот буџет на проектот изнесува 21 милион евра, од кои 95% се од државниот буџет и буџетот на Град Скопје, а 500.000 евра од Европската Унија. | Само 3 од 10 извори го потврдуваат тврдењето. | Не е споменато | Не е споменато | Да: Податоците се директно наведени во текстот. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Да: Статијата ги наведува истите бројки за буџетот. | Да: Статијата ги наведува овие точни финансиски податоци. |
| Исклучувањето на Фондацијата од Законот за јавните набавки создава висок ризик од корупција и нееднаквост на институциите пред законот. | Сите извори го поддржуваат тврдењето, без контрадикторни ставови. | Да: Статијата експлицитно го наведува овој ризик и нееднаквост. | Да: Платформата предупредува на ризик од корупција и нееднаквост. | Делумно: Статијата предупредува на ризици за транспарентност и корупција. | Да: Платформата предупредува на висок ризик од корупција и нееднаквост. | Да: Платформата оценува дека решението создава висок ризик од корупција. | Да: Платформата експлицитно го наведува ова како ризик. | Да: Платформата предупредува на ризик од корупција и нееднаквост. | Да: Статијата наведува ризик од нетранспарентност и корупција. | Да: Платформата предупредува на ризик од корупција и нееднаквост. | Да: Платформата предупредува на ризик од корупција и нееднаквост. |
| Предлог-Законот не предвидува само тесни исклучоци за уникатни авторски или уметнички услуги, туку целосно го исклучува системот на јавни набавки за сите стандардни стоки, услуги и градежни работи. | Разлика: 8 извори потврдуваат, 1 делумно, 1 не споменува. | Да: Статијата го потврдува целосното исклучување на системот. | Да: Статијата експлицитно го наведува ова како загриженост. | Не е споменато | Да: Статијата го цитира ова предупредување од Платформата. | Делумно: Се наведува дека законот предвидува исклучување од ЗЈН. | Да: Статијата го потврдува целосното исклучување на системот. | Да: Статијата експлицитно го наведува ова како загриженост. | Да: Потврдено е дека исклучокот опфаќа стоки, опрема и градежни работи. | Да: Статијата го цитира предупредувањето на Платформата за ова. | Да: Статијата потврдува дека исклучувањето е целосно, а не само за уметност. |
| Усвојувањето на законот создава преседан што може да се примени за секој иден проект прогласен за приоритетен. | Едногласно предупредување за преседан, освен Glas.mk. | Да: Статијата предупредува на создавање опасен преседан. | Да: Платформата предупредува дека ова создава опасен преседан. | Не е споменато | Да: Платформата предупредува дека законот создава опасен преседан. | Да: Се наведува дека се воспоставува преседан за идни проекти. | Да: Платформата предупредува на создавање опасен преседан. | Да: Платформата предупредува дека законот создава опасен преседан. | Да: Статијата наведува дека може да стане опасен преседан за други проекти. | Да: Платформата предупредува дека законот создава опасен преседан. | Да: Платформата предупредува дека ова создава опасен преседан. |
| Градоначалникот ги именува и разрешува членовите на Управниот и Надзорниот одбор на Фондацијата, без минимални критериуми или транспарентна постапка за избор. | Сите извори што го спомнуваат тврдењето го потврдуваат, без контрадикции. | Не е споменато | Да: Статијата ја потврдува широката дискреција на градоначалникот. | Не е споменато | Да: Статијата наведува дека градоначалникот има широка дискреција без критериуми. | Да: Се наведуваат широки овластувања без јасни критериуми. | Да: Статијата ја потврдува широката дискреција на градоначалникот. | Да: Статијата потврдува широка дискреција без критериуми. | Да: Статијата го потврдува ова тврдење. | Да: Статијата наведува дека градоначалникот има широка дискреција. | Да: Статијата наведува дека градоначалникот има широка дискреција. |
| Одборот на Фондацијата ги концентрира нормативните, управувачките и контролните овластувања, без независна жалбена заштита. | Повеќето го поддржуваат; Кајгана делумно, Телма и Глас не споменуваат. | Не е споменато | Да: Статијата ја потврдува концентрацијата на овластувања. | Не е споменато | Да: Платформата посочува на концентрација на овластувања без независна заштита. | Делумно: Се наведува концентрација на управувачки и контролни овластувања. | Да: Статијата ја потврдува концентрацијата на овластувања. | Да: Статијата наведува концентрација на овластувања без заштита. | Да: Статијата наведува концентрација на овластувања без независна заштита. | Да: Статијата потврдува концентрација на овластувања без заштита. | Да: Статијата потврдува концентрација на овластувања без заштита. |
| Предлог-Законот е поднесен по скратена постапка без јавна консултација преку ЕНЕР и без антикорупциска процена на регулативата. | Повеќето извори го потврдуваат тврдењето, но некои (Telma, Кајгана) го споменуваат само делумно. | Делумно: Се споменува скратената постапка, но не и ЕНЕР или антикорупциската процена. | Да: Статијата ги потврдува овие процедурални пропусти. | Да: Статијата бара јавна консултација преку ЕНЕР и процена на влијанието. | Да: Платформата бара повлекување и спроведување на овие процедури. | Да: Статијата ги потврдува овие процедурални пропусти. | Да: Статијата ги потврдува овие процедурални пропусти. | Да: Статијата потврдува отсуство на ЕНЕР и антикорупциска процена. | Да: Статијата експлицитно го наведува ова. | Делумно: Се споменува скратена постапка, но не и ЕНЕР или антикорупциска процена. | Да: Статијата ги потврдува овие процедурални пропусти. |
| Градоначалникот Орце Ѓорѓиевски за директор на Фондацијата го назначи Марјан Цветковски, поранешен директор на Македонската радио телевизија (МРТ). | Само Сакам Да Кажам го потврдува тврдењето; 24info.mk го спомнува назначувањето, но не и градоначалникот. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Да: Статијата го потврдува назначувањето на Цветковски. | Делумно: Се споменува назначувањето на Цветковски, но не и градоначалникот. |
| Платформата ја повикува Државната комисија за спречување на корупцијата да го разгледа Предлог-Законот од аспект на корупциски ризици. | Повеќето извори го потврдуваат тврдењето, но четири не го спомнуваат. | Не е споменато | Да: Платформата упатува ваков повик до ДКСК. | Да: Статијата го потврдува овој повик до ДКСК. | Да: Платформата јавно ја повикува ДКСК да даде мислење. | Да: Платформата ја повикува ДКСК да го разгледа предлог-законот. | Да: Платформата јавно ја повикува ДКСК. | Да: Платформата ја повикува ДКСК да го разгледа законот. | Не е споменато | Не е споменато | Да: Платформата јавно ја повика ДКСК да го разгледа законот. |
| Биљана Тануровска-Ќулавковски, кураторка и програмска уредничка на 'Локомотива', упати отворено писмо до пратениците барајќи повлекување на законот. | Само Антропол го потврдува тврдењето. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Да: Статијата го потврдува ова. | Не е споменато | Не е споменато |
| Ентитет | Клучни разлики | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Платформа на граѓански организации за борба против корупцијата | Речиси едногласно позитивно, еден неутрален; без контрадикции. | Позитивно: авторот ја прикажува како глас на разумот и транспарентноста | Позитивно: авторот ја прикажува како глас на разумот и заштитник на транспарентноста | Неутрално: Платформата е говорник што критикува, без мета-вреднување од авторот | Позитивно: авторот ја пренесува нивната критика како оправдана и темелна | Позитивно: авторот ја прикажува како глас на разумот, барајќи транспарентност и отчетност | Позитивно: авторот ја прикажува како глас на разумот и заштитник на транспарентноста | Позитивно: авторот ја прикажува како глас на разумот и транспарентноста | Не е споменато | Позитивно: авторот ја прикажува како глас на разумот и алармантна | Позитивно: авторот ја прикажува како глас на разумот и транспарентноста |
| Собрание на Република Северна Македонија | Само извор со негативен сентимент. | Неутрално: споменато како институција до која е упатено барањето | Неутрално: споменато како институција до која се упатува барањето | Неутрално: Собранието е цел на повик, само информативно споменато | Неутрално: споменато како институција која треба да дејствува | Неутрално: споменато како институција до која е упатено барањето | Неутрално: споменато како институција до која е упатено барањето | Неутрално: споменато како институција која треба да дејствува | Неутрално: Собранието е цел на писмото, но не е вреднувано од авторот | Негативно: критикувано дека брза со законот без транспарентност | Неутрално: споменато како институција кон која е упатен повикот |
| Град Скопје | Сите извори се неутрални, без разлики. | Неутрално: споменат како основач на Фондацијата, без вреднување | Неутрално: споменат како основач на Фондацијата, без вреднување | Неутрално: Град Скопје е споменат како финансиер и основач, без вреднување | Неутрално: споменато како основач на Фондацијата | Неутрално: споменато како основач на Фондацијата, без вреднување | Неутрално: споменат како основач на Фондацијата, без вреднување | Неутрално: споменат како основач на Фондацијата | Неутрално: Споменат како основач на фондацијата, без мета-вреднување | Неутрално: споменат како основач на Фондацијата | Неутрално: споменато како основач на Фондацијата |
| Фондација 'Европска престолнина на културата - Скопје 2028' | Речиси сите извори се негативни, еден неутрален. | Негативно: критикувана поради исклучување од Законот за јавни набавки | Негативно: критикувана како субјект со високи корупциски ризици поради исклучување од Законот за јавни набавки | Неутрално: Фондацијата е спомената како формирана од Град Скопје, без вреднување | Негативно: критикувана како високоризична за корупција | Негативно: критикувана како ризична за корупција поради исклучок од Законот за јавни набавки | Негативно: критикувана како ризична за корупција поради исклучоци од Законот за јавни набавки | Негативно: критикувана поради исклучување од Законот за јавни набавки | Негативно: Критикувана поради изземање од Законот за јавни набавки и ризик од нетранспарентност | Негативно: прикажана како ризична за корупција поради исклучоци од Законот | Негативно: критикувана поради изземање од Законот за јавни набавки |
| Европска Унија | Сите извори се неутрални, без разлики. | Неутрално: спомената како извор на финансирање, без вреднување | Неутрално: спомената како извор на финансирање, без вреднување | Неутрално: ЕУ е спомената како извор на средства, без вреднување | Неутрално: спомената како извор на финансирање | Неутрално: спомената како извор на финансирање, без вреднување | Неутрално: спомената како извор на финансирање, без вреднување | Неутрално: спомената како извор на финансирање | Неутрално: Спомената како извор на средства, без вреднување | Неутрално: спомената како извор на средства | Неутрално: спомената како извор на финансирање |
| Законот за јавните набавки | Поделба: неутрална референца vs. позитивен заштитен механизам. | Неутрално: споменат како референтен закон, без вреднување | Позитивно: претставен како стандард за транспарентност и отчетност | Неутрално: Законот е споменат како референца, без вреднување | Позитивно: претставен како стандард што треба да се почитува | Неутрално: споменат како референтен закон од кој се бара отстапување | Позитивно: претставен како стандард за транспарентност што не треба да се заобиколува | Позитивно: претставен како важен механизам за транспарентност | Неутрално: Споменат како закон од кој се прави исклучок, без вреднување | Позитивно: претставен како заштитен механизам што се заобиколува | Позитивно: претставен како важен контролен механизам |
| Државна комисија за спречување на корупцијата | Нема разлики; сите извори се неутрални. | Не е споменато | Неутрално: повикана да даде мислење, без вреднување | Неутрално: ДКСК е повикана да даде мислење, без мета-вреднување | Неутрално: повикана да даде мислење | Неутрално: повикана да даде мислење, без вреднување | Неутрално: повикана да даде мислење, без вреднување | Неутрално: повикана да даде мислење | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: повикана да даде мислење |
| Орце Ѓорѓиевски (градоначалник на Град Скопје) | Сите извори се негативни, фокус на широка дискреција. | Не е споменато | Негативно: критикуван поради широка дискреција и недостаток на критериуми за именување | Не е споменато | Негативно: критикуван за широка дискреција без критериуми | Негативно: критикуван за широки овластувања без јасни критериуми при именување | Негативно: критикуван за широка дискреција при именување без критериуми | Негативно: критикуван поради широка дискреција и недостаток на критериуми | Негативно: Критикуван поради концентрација на моќ при именување на органите на фондацијата | Негативно: критикуван за широка дискреција и именување без критериуми | Негативно: критикуван поради широка дискреција при именувања |
| Марјан Цветковски (директор на Фондацијата) | Нема разлики: само неутрално споменат во 2 извора. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: само споменат како назначен директор | Неутрално: само споменат како назначен директор |
| Биљана Тануровска-Ќулавковски (кураторка и програмска уредничка на 'Локомотива') | Само Антропол ја спомнува, неутрално. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Таа е говорник, без мета-вреднување од авторот | Не е споменато | Не е споменато |
| Совет на Град Скопје | Сите извори се неутрални, без разлики. | Не е споменато | Неутрално: споменат како основач на Фондацијата, без вреднување | Не е споменато | Неутрално: споменат како основач на Фондацијата | Не е споменато | Неутрално: споменат како орган што ја основа Фондацијата, без вреднување | Неутрално: споменат како основач на Фондацијата | Не е споменато | Неутрално: споменат како орган што ја основа Фондацијата | Неутрално: споменат како основач на Фондацијата |
| Африм Гаши (претседател на Собранието) | Само неутрално спомнување во два извора. | Неутрално: споменат како примател на писмото, без вреднување | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: споменат како примач на барањето, без вреднување | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Локомотива - Центар за нови иницијативи во уметноста и културата | Само Антропол го спомнува, неутрално. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Спомената како организација на говорникот, без вреднување | Не е споменато | Не е споменато |
| Македонска радио телевизија (МРТ) | Нема разлики; само неутрално спомнување. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: спомената како претходно работно место на Цветковски | Неутрално: спомената како претходно работно место на Цветковски |
Scenarije je na podlagi člankov ustvarila umetna inteligenca in so zgolj špekulativni — ne gre za napovedi ali dejstva.
Najbolj podprto s poročanjem
Поради силниот притисок од Платформата за борба против корупцијата и јавноста, Собранието го повлекува законот од скратена постапка. Се отвора јавна расправа и се вклучуваат антикорупциски мерки, што ја зголемува транспарентноста на проектот.
Собранието го усвојува законот, но по јавна дебата се вметнуваат одредби за делумна примена на Законот за јавни набавки за стандардни стоки. Фондацијата добива исклучоци само за уметнички услуги, балансирајќи ги интересите.
Собранието го усвојува законот во првобитната форма, дозволувајќи на Фондацијата да троши 21 милион евра без јавни набавки. Градоначалникот Орце Ѓорѓиевски именува свои луѓе, а првите договори предизвикуваат скандал со преплатени услуги.
Manj gotovo
Европската Унија, која учествува со 500.000 евра, условува почитување на стандардите за јавни набавки. Под овој притисок, Владата и градоначалникот се согласуваат на измена на законот, вклучувајќи ги правилата за транспарентност.
Државната комисија за спречување на корупцијата (ДКСК) го разгледува законот и покренува истрага за корупциски ризици. Иако законот останува на сила, истрагата го одложува спроведувањето и создава неизвесност.
Усвојувањето на законот создава преседан за други приоритетни проекти. Следниот проект, на пример за инфраструктура, исто така добива изземање од јавни набавки, што води до систематска корупција и злоупотреба на јавни средства.
Zgolj ugibanje umetne inteligence
Платформата за борба против корупцијата и граѓански организации поднесуваат тужба до Уставен суд, кој го поништува законот поради дискриминација и кршење на владеењето на правото. Проектот продолжува со стандардни тендери.
И покрај изземањето од јавни набавки, Фондацијата под раководство на Марјан Цветковски спроведува проектот транспарентно и ефикасно. Нема скандали, но критичарите остануваат загрижени за преседанот.
Поради корупциски скандал поврзан со Фондацијата, ЕУ и други донатори ги повлекуваат средствата. Проектот пропаѓа, а Северна Македонија добива негативен имиџ, што влијае на идните европски интеграции.
Analizirano 10 od 14 virov
Primerjalne tabele in infografika uporabljajo samo prvih 10 virov. Ostali viri so prikazani spodaj ločeno.
| Vir | Naslov | |
|---|---|---|
| ТЕЛМА ИНТЕРВЈУ: "Скопје 2028": Скандалозниот закон кој ја дерогира контролата на трошењето на парите, не е повлечен од Собранието | ||
| Итно стопирање на донесувањето на Предлог-Законот за спроведување на проектот "Скопје - Европска престолнина на културата 2028 година", бара Платформата на граѓански организации за борба против корупцијата | ||
| Скопје 2028" ќе потроши 21 милион евра - парите ќе се трошат "во четири очи", без јавни набавки | ||
| Собранието веднаш да го стопира носењето на Законот за спроведување на проектот "Скопје - Европска престолнина на културата 2028 година", бидејќи е високоризичен на корупција велат од Платформата за заштита од корупцијата | ||
| Платформата против корупција: Да се повлече предлог-законот за Скопје - Европска престолнина на културата 2028 | ||
| Стоп за законска перална за пари: Граѓанската латформа за борба против корупција реагира на Предлог-Законот за спроведување на проектот "Скопје - Европска престолнина на културата 2028 година | ||
| Платформата на граѓански организации бара повлекување на законот за "Скопје Европска престолнина на културата 2028" | ||
| Отворено писмо до пратениците: Да не се усвои законот за "Скопје - Европска престолнина на културата 2028" | Антропол | ||
| ЌЕ СЕ ОТВОРИ ПАТ ЗА КРАДЕЊЕ ДРЖАВНИ ПАРИ СО ПРЕДЛОГ-ЗАКОНОТ СО КОЈ "СКОПЈЕ 2028" ЌЕ ТРОШИ БЕЗ ТЕНДЕР, ПЛАТФОРМАТА ЗА БОРБА ПРОТИВ КОРУПЦИЈАТА БАРА ИТНО ДА СЕ ПОВЛЕЧЕ | ||
| "Скопје 2028" ќе потроши 21 милион евра - парите ќе се трошат "во четири очи", без јавни набавки |