Уставниот суд на Северна Македонија за првпат во својата историја примени нов механизам за заштита на сопствените одлуки, пријавувајќи судија од Основниот граѓански суд Скопје до Јавното обвинителство и Судскиот совет. Причината е што судијата одбил да ја изврши одлуката на Уставниот суд во предметот на новинарката Наташа Стојановска, која се однесува на настаните од 27 април 2017 година во Собранието. Уставниот суд на 24 септември 2025 година утврдил повреда на слободата на јавно изразување на мислата на Стојановска, сторена со две пресуди на Основниот граѓански суд и Апелациониот суд. И покрај тоа, судијата од Основниот граѓански суд го отфрлил предлогот за повторување на постапката, повикувајќи се на Законот за парничната постапка, но не ги зел предвид конечноста, извршноста и општата задолжителност на одлуките на Уставниот суд. Ова е прв случај во кој Уставниот суд бара кривична и дисциплинска одговорност за судија од понизок суд.
| Тврдење | Клучни разлики | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Уставниот суд за првпат пријави судија за непочитување судска одлука | Повеќето извори го потврдуваат тврдењето, но Kurir, А1он и СКОПСКО ЕХО не го спомнуваат. | Да: Статијата наведува дека Судот првпат применил механизам за заштита. | Не е споменато | Да: Статијата потврдува дека ова е првпат Судот да активира таков механизам. | Да: Судот наведува дека првпат применува нов механизам за извршување. | Да: Статијата потврдува дека ова е правен преседан и првпат се случува. | Да: Статијата потврдува дека ова е прв ваков случај. | Не е споменато | Да: Статијата експлицитно го наведува ова како преседан. | Да: Судот соопшти дека ова е првпат да го примени овој механизам. | Not Mentioned |
| Уставниот суд го примени новиот механизам за извршување на одлуките, предвиден со Актот на Судот од септември 2024 година | Клучна разлика: Kurir тврди дека Актот е од мај, а не септември 2024. | Не е споменато | Делумно: Актот е од мај 2024, а не септември. | Не е споменато | Да: Потврдено во текстот како основа за постапувањето. | Не е споменато | Да: Статијата експлицитно го наведува ова како прва примена. | Не е споменато | Делумно: Се споменува нов механизам, но не и датумот на Актот. | Да: Потврдено во текстот како основа за постапувањето. | Not Mentioned |
| Наташа Стојановска претрпела повреда на слободата на јавно изразување на мислата, утврдена со две пресуди од 2022 и 2024 година | Разлика во потврда: повеќето извори го поддржуваат тврдењето, но некои не наведуваат години на пресуди. | Не: Статијата споменува пресуди од 2021 година за друг новинар. | Да: Уставниот суд утврдил повреда со Одлука БЗСП.бр.8/2025. | Да: Уставниот суд утврдил повреда сторена со тие две пресуди. | Да: Уставниот суд утврдил повреда сторена со пресуди од 2022 и 2024. | Делумно: Се споменува повреда на слобода на изразување, но не и датуми. | Да: Уставниот суд утврдил повреда сторена со тие две пресуди. | Делумно: Уставниот суд утврдил повреда, но не се споменати конкретни пресуди | Делумно: Потврдена повредата, но не се прецизирани годините на пресудите. | Да: Уставниот суд утврдил повреда преку овие две пресуди. | Not Mentioned |
| Предлогот на Стојановска за повторување на постапката пред Основниот граѓански суд бил отфрлен | Разлика: Некои извори го потврдуваат отфрлањето, други не го споменуваат. | Да: Судијата ја отфрлил одлуката на Уставниот суд како нов доказ. | Да: Судот го отфрлил предлогот поради немање законски основ. | Да: Статијата наведува дека предлогот е отфрлен. | Да: Потврдено во известувањето од адвокатот до Уставниот суд. | Не е споменато | Да: Статијата наведува дека предлогот бил отфрлен. | Не е споменато | Да: Текстот наведува дека предлогот е отфрлен. | Да: Текстот наведува дека предлогот бил отфрлен. | Not Mentioned |
| Уставниот суд утврдил дека првостепениот суд се повикал на Законот за парничната постапка, но не ги земал предвид конечноста, извршноста и општата задолжителност на одлуките на Уставниот суд | Повеќето извори го потврдуваат тврдењето, но А1он, Локално и СКОПСКО ЕХО го игнорираат. | Да: Судот посочува дека судијата не ги зел предвид овие аспекти. | Да: Статијата наведува судир меѓу процесен формализам и уставна извршност. | Да: Судот утврдил дека судијата се повикал на ЗПП, но ги игнорирал овие својства. | Да: Директно цитирано во соопштението на Уставниот суд. | Делумно: Се наведува дека судијата игнорирал конечна одлука на Уставниот суд. | Да: Ова е директно наведено како оценка на Уставниот суд. | Не е споменато | Не е споменато | Да: Судот експлицитно го наведе ова како причина за неизвршување. | Not Mentioned |
| Во Основниот граѓански суд веќе постоела практика да се земаат предвид одлуките на Уставниот суд како основ за повторување на постапката | Пет извори потврдуваат, три не споменуваат. | Да: Уставниот суд тврди дека судот претходно имал таква практика. | Да: Наведено е дека постои претходна практика во друг предмет. | Да: Статијата наведува претходен пример од 2023/2024 година. | Да: Судот наведува претходен пример од 2023 година. | Не е споменато | Да: Судот посочува дека таква практика веќе постоела. | Не е споменато | Не е споменато | Да: Судот наведува пример за претходна практика (предмет МАЛВП-705/20). | Not Mentioned |
| Уставниот суд поднел иницијатива до Судскиот совет за утврдување одговорност за нестручно и несовесно вршење на судиската функција | Разлика во длабочина на презентација: некои известуваат за известување, други не. | Да: Судот го известил Судскиот совет за постапувањето на судијата. | Делумно: Судот го доставил решението до Советот за понатамошно постапување. | Да: Судот го известил Судскиот совет за неизвршувањето на одлуката. | Да: Судот соопшти дека го известил Судскиот совет. | Да: Директно потврдено во текстот. | Делумно: Се споменува известување до Судскиот совет, но не и содржината. | Делумно: Се споменува известување до Судскиот совет за утврдување одговорност | Да: Директно потврдено во текстот. | Да: Судот го известил Судскиот совет за случајот. | Not Mentioned |
| Уставниот суд поднел пријава до Основното јавно обвинителство Скопје за испитување на елементи на кривично дело, вклучувајќи несовесно работење или злоупотреба на службената положба | Разлика: некои извори прецизираат кривично дело, други само „испитување“. | Да: Судот го известил Обвинителството за неизвршување на одлуката. | Да: Решението е доставено до Јавното обвинителство. | Делумно: Судот го известил Обвинителството, но не се прецизирани квалификациите. | Делумно: Судот го известил Обвинителството за испитување на одговорност. | Да: Директно потврдено во текстот. | Делумно: Се споменува известување до Обвинителството за испитување. | Делумно: Се споменува известување до ОЈО за утврдување одговорност | Да: Потврдено во текстот. | Делумно: Судот го известил Обвинителството за испитување на одговорност. | Not Mentioned |
| Неизвршувањето на одлуките на Уставниот суд е заштитено со кривично-правни санкции, вклучувајќи затвор од една до пет години | Само Курир ја потврдува казната од 1-5 години затвор. | Делумно: Се споменуваат кривичноправни санкции, но не и висината на казната. | Да: Се споменува член 377 став 3 од Кривичниот законик. | Делумно: Судот предупредува за кривично-правни санкции, но не се наведени годините. | Делумно: Судот споменува кривично-правни санкции, но не прецизира затвор. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Делумно: Судот споменува кривично-правни санкции, но не ја наведува казната. | Not Mentioned |
| Предметот на Стојановска се однесува на настаните во Собранието од 27 април 2017 година, кога таа била изложена на закани и заплашување | Повеќето потврдуваат, Kurir,24info,Скопско ехо не споменуваат. | Да: Потврдено во текстот. | Не е споменато | Да: Статијата го потврдува контекстот на настаните од 27 април 2017. | Да: Потврдено во последниот пасус од статијата. | Не е споменато | Да: Статијата го потврдува контекстот на настаните од 27 април. | Да: Статијата потврдува дека случајот е поврзан со 27 април 2017 | Делумно: Се споменува упадот на 27 април, но не и деталите за закани. | Да: Потврдено во последниот пасус од статијата. | Not Mentioned |
| Судија од Основниот граѓански суд Скопје не ја извршил одлуката на Уставниот суд во предметот на новинарката Наташа Стојановска | Сите извори потврдуваат; само два не спомнуваат. | Да: Потврдено во текстот. | Да: Уставниот суд утврдил неизвршување со Решението И.бр.1/2026. | Да: Судот констатирал дека судијата не ја извршил нивната одлука. | Да: Судот констатира дека судијата не ја извршил одлуката БЗСП.бр.8/2025. | Not Mentioned | Да: Судот утврдил дека судијата не постапил согласно одлуката. | Да: Статијата наведува дека судот не ја извршил одлуката | Да: Потврдено во текстот како причина за пријавата. | Да: Уставниот суд утврдил дека судијата не ја извршил одлуката. | Not Mentioned |
| Судија од Основниот граѓански суд Скопје не ја извршил одлуката на Уставниот суд во предмет на новинарката Наташа Стојановска | Потврдено од DW, Kurir, A1он, други не спомнуваат. | Да: Потврдено во текстот. | Да: Потврдено во текстот преку Решението И.бр.1/2026. | Not Mentioned | Not Mentioned | Делумно: Се споменува новинарка и предмет во Граѓанскиот суд, но не по име. | Not Mentioned | Да: Статијата наведува дека судот не ја извршил одлуката | Not Mentioned | Not Mentioned | Not Mentioned |
| Ентитет | Клучни разлики | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Уставен суд | Еден извор критикува, останатите го бранат како чувар на Уставот. | Негативно: критикуван за пречекорување надлежности и институционален притисок | Позитивно: Авторот го брани како чувар на Уставот и владеењето на правото. | Позитивно: прикажан како бранител на уставноста, проактивен во барање одговорност. | Позитивно: авторот го прикажува како институција што применува нов механизам за заштита на своите одлуки | Позитивно: презентиран како бранител на правниот поредок | Позитивно: Судот е прикажан како активен и принципиелен во спроведувањето на своите одлуки. | Позитивно: Уставниот суд е прикажан како институција што утврдила повреда на слободата на изразување и создава ... | Позитивно: авторот го прикажува како преседан и заштитник на сопствените одлуки | Позитивно: Судот е прикажан како активен и принципиелен во заштитата на правата. | Позитивно: авторот го прикажува како активен и заштитник на своите одлуки |
| Наташа Стојановска | Сите извори се неутрални, без разлики во сентиментот. | Неутрално: спомената како новинарка чија безбедност е загрозена | Неутрално: Спомената како подносител на претставка, без мета-вреднување. | Неутрално: жртва чии права се бранат, но без експлицитно вреднување. | Неутрално: спомената како подносител на барање, без мета-вреднување | Не е споменато | Неутрално: Таа е жртва чии права се заштитени, но без експлицитно вреднување. | Неутрално: Спомената како новинарка чии права се повредени, без мета-вреднување на нејзината улога. | Неутрално: спомената како новинарка чиј предмет е во фокус | Неутрално: Таа е жртва чии права се утврдени, но без експлицитно вреднување. | Неутрално: спомената како подносителка на предметот |
| Основниот граѓански суд Скопје | Само DW е неутрален; сите други се негативни. | Неутрално: споменат во контекст на постапување по одлуки на Уставниот суд | Негативно: Критикуван за отфрлање на барањето за повторување на постапката. | Негативно: критикуван за игнорирање на одлуката на Уставниот суд. | Негативно: Уставниот суд утврдува дека судот не ја извршил одлуката и пропуштил да ги земе предвид уставните ка... | Негативно: судијата игнорирал одлука на Уставниот суд | Негативно: Судот е критикуван за неизвршување на одлуката на Уставниот суд. | Негативно: Критикуван за неизвршување на одлуката на Уставниот суд, со имплицитна вина за непостапување. | Негативно: судија од овој суд е пријавен за непочитување одлука | Негативно: Судот е критикуван дека не ја извршил одлуката на Уставниот суд. | Негативно: судија од овој суд не ја извршил одлуката на Уставниот суд |
| Апелациониот суд Скопје | Неутрално vs негативно: два извора критикуваат пресуди. | Неутрално: споменат како дел од претходни пресуди | Неутрално: Споменат во контекст на пресуда и практика, без мета-вреднување. | Неутрално: споменат во контекст на пресуда и пракса, без експлицитно вреднување. | Неутрално: споменат во контекст на пресуда и подоцнежно прифаќање на одлука на Уставен, без вреднување | Не е споменато | Негативно: Неговата пресуда е утврдена како повреда на правото на изразување. | Негативно: Критикуван за неутврдување повреда на слободата на изразување, што довело до потреба од интервенција... | Неутрално: само споменат како дел од претходна пресуда | Неутрално: Споменат како дел од постапката, без експлицитно вреднување. | Не е споменато |
| Филип Медарски | Сите извори се неутрални, без разлики. | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: само известил за неизвршување, без мета-вреднување. | Неутрално: споменат како полномошник што го известил Уставниот суд, без мета-вреднување | Не е споменато | Неутрално: Тој е адвокат кој го известил Уставниот суд, без мета-вреднување. | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Само информирал за неизвршување, без мета-вреднување. | Не е споменато |
| Судски совет | Сите извори се неутрални, без разлики. | Неутрално: споменат како примател на известување од Уставниот суд | Неутрално: Споменат како орган што треба да постапи, со повик за воздржаност. | Неутрално: информиран за неизвршување, без вреднување. | Неутрално: споменат како примател на известување, без вреднување | Неутрално: споменат како тело за дисциплинска постапка | Неутрално: Само е известен за случајот, без дополнително вреднување. | Неутрално: Споменат како институција од која се очекува да постапи по известувањето на Уставниот суд, без мета-... | Неутрално: известен за иницијатива, без вреднување | Неутрално: Известен, но не е оценуван. | Неутрално: само наведен како известуван од Уставниот суд |
| Основно јавно обвинителство Скопје | Нема разлики: сите извори се неутрални. | Неутрално: споменато како примател на известување од Уставниот суд | Неутрално: Споменато како орган на кој е доставено решението. | Неутрално: известирано, без вреднување. | Неутрално: споменато како примател на известување, без вреднување | Неутрално: споменато како орган за кривична пријава | Неутрално: Само е известено за случајот, без дополнително вреднување. | Неутрално: Споменато како институција од која се очекува да постапи, без мета-вреднување. | Неутрално: известено за пријава, без вреднување | Неутрално: Известено, но не е оценувано. | Неутрално: споменато како примател на известување |
| Собранието на Република Македонија | Сите извори го прикажуваат неутрално, без разлики во сентимент или интерпретација. | Неутрално: споменато како место на настани од 27 април 2017 | Не е споменато | Неутрално: споменато како место на настан, без вреднување. | Неутрално: споменато како место на настани од 2017 година, без вреднување | Не е споменато | Неутрално: Споменато како место на настанот, без вреднување. | Неутрално: Споменато како место на настаните од 27 април 2017 година, без мета-вреднување. | Неутрално: споменато како место на настан (27 април) | Неутрално: Споменато како место на настанот, без вреднување. | Неутрално: споменато како место на настани од 27 април 2017 |
| Телевизија 24 Вести | Нема разлики: сите извори се неутрални или не ја спомнуваат. | Неутрално: спомената како работодавач на новинарката | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: спомената како работодавач на новинарката, без мета-вреднување | Не е споменато | Неутрално: Спомената како работодавач на новинарката, без вреднување. | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Спомената како работодавач на новинарката, без вреднување. | Не е споменато |
| Актот на Уставниот суд (од септември 2024 година) | Поделба: неутрално-правен vs позитивно-механизам. | Не е споменато | Неутрално: Споменат како правен основ за постапување, без мета-вреднување. | Неутрално: се однесува на одлуката, но без експлицитно вреднување. | Позитивно: опишан како нов механизам што овозможува заштита на одлуките на Судот | Неутрално: одлуката е причина за постапката | Позитивно: Опишан како нов механизам што овозможува извршување на одлуките. | Позитивно: Опишан како важна практика за ефективна заштита на слободата на изразување и јавно информирање. | Неутрално: споменат како одлука што не е извршена | Позитивно: Опишан како нов механизам што се применува за првпат. | Позитивно: опишан како нов механизам за заштита на одлуките |
| Законот за парничната постапка | Неутрално-правна рамка наспроти негативни критики за правна празнина и уставни одлуки. | Неутрално: споменат како основа за одбивање на доказ од судија | Негативно: Критикуван за создавање правна празнина што го попречува извршувањето. | Неутрално: цитиран како правна основа, без вреднување. | Неутрално: споменат како правна основа што судот ја користел, без вреднување | Не е споменато | Негативно: Судот се повикал на него, но не ги зел предвид одлуките на Уставниот суд. | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Споменат како основа за одбивање, но не е оценуван. | Не е споменато |
| Кривичниот законик (член 377 став 3) | Сите извори се неутрални; нема разлики. | Не е споменато | Неутрално: Споменат како норма, со објаснување дека не автоматски се применува. | Неутрално: споменат како заштитна одредба, без вреднување. | Неутрално: споменат како кривично-правна санкција за неизвршување, без вреднување | Не е споменато | Неутрално: Споменат како можна основа за кривична одговорност, без вреднување. | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Споменат како заштита, но не е оценуван. | Неутрално: споменат како основа за кривично-правни санкции |
Scenarije je na podlagi člankov ustvarila umetna inteligenca in so zgolj špekulativni — ne gre za napovedi ali dejstva.
Najbolj podprto s poročanjem
По овој преседан, Судскиот совет поведува дисциплинска постапка против судијата, која завршува со разрешување. Ова создава силна превенција – сите судии во иднина ќе ги извршуваат одлуките на Уставниот суд, што ја зајакнува правната сигурност и владеењето на правото во Македонија.
Основното јавно обвинителство Скопје отвора истрага против судијата за кривично дело несовесно работење во службата, но по долга истрага утврдува дека нема намера, туку правна грешка. Случајот се враќа на Судскиот совет, кој изрекува блага дисциплинска мерка – опомена, оставајќи го системот во неизвесност.
Судскиот совет и Обвинителството не покренуваат ефективна постапка против судијата, поради солидарност или политички притисоци. Ова ги охрабрува другите судии да ги игнорираат одлуките на Уставниот суд, што доведува до системска криза и пад на довербата во правосудството.
Manj gotovo
Успешното извршување на одлуката за Наташа Стојановска поттикнува повеќе новинари да поднесат индивидуални претставки до Уставниот суд за случаи на заплашување. Судот развива брза практика за заштита на слободата на изразување, што ја подобрува медиумската слобода во земјата.
Случајот предизвикува јавна и академска дебата за тоа дали Уставниот суд може да ги обврзува редовните судови да повторуваат постапки. Законодавецот на крајот донесува измена на Законот за парничната постапка со која се прецизираат основите за повторување, но без целосно да се реши судирот.
Владејачките структури го користат активирањето на механизмот за да извршат притисок врз неутралните судии во граѓанските судови. Уставниот суд станува алатка за политичка одмазда, што ја загрозува независноста на судството и доведува до селективна правда.
Zgolj ugibanje umetne inteligence
Европската комисија и меѓународните организации го поздравуваат преседанот како доказ за зајакнување на владеењето на правото. Ова води кон забрзување на евроинтегративниот процес и зголемување на странските инвестиции, бидејќи се подобрува перцепцијата за правната сигурност.
Обвинителството успешно гони судијата и тој е осуден на 3 години затвор. Сепак, по политички притисоци или јавна кампања, претседателот на државата го помилува, што создава мешани реакции – дел од јавноста смета дека казната била престрога, а дел дека помилувањето е коруптивно.
Судиите од Основниот граѓански суд организираат протести и бојкот на одлуките на Уставниот суд, тврдејќи дека Судот ги прекршува нивните надлежности. Ова доведува до парализа на граѓанското правосудство и уставна криза, која бара интервенција на Собранието.
Analizirano 10 od 14 virov
Primerjalne tabele in infografika uporabljajo samo prvih 10 virov. Ostali viri so prikazani spodaj ločeno.
| Vir | Naslov | |
|---|---|---|
| Правна бура по одлуката на Уставниот суд | ||
| НЕ СЕ БРАНИ УСТАВНИОТ СУД - СЕ БРАНИ УСТАВОТ | ||
| ЗНМ бара Обвинителството и Судскиот совет да утврдат кој е одговорен што не е заштитена новинарката Стојановска | ||
| ЗНМ: ОЈО и Судскиот совет итно да утврдат одговорност за неизвршена одлука за заштита на новинарка | ||
| ЗНМ: ОЈО и Судскиот совет итно да утврдат одговорност за неизвршена одлука за заштита на новинарка | ||
| ЗНМ БАРА ОДГОВОРНОСТ: ОЈО и Судскиот совет итно да постапат за неизвршената одлука за заштита на новинарка | ||
| ЗНМ: Одговорност за судијата за неизвршената одлука за заштита на новинарка | ||
| Уставен суд за првпат пријави судија за непочитување судска одлука | ||
| Уставен го извести Обвинителството: Судија од Граѓанскиот суд не извршил одлука за новинарката Наташа Стојановска | ||
| Уставниот суд првпат пријави судија за непочитување на одлука, случајот оди во Обвинителството | Скопско Ехо |