Уставниот суд на Северна Македонија за првпат активира механизам за заштита на своите одлуки, пријавувајќи судија од Основниот граѓански суд Скопје до Јавното обвинителство и Судскиот совет, откако судијата не ја спровел одлуката на Уставниот суд во случајот на новинарката Наташа Стојановска, која била загрозена за време на настаните во Собранието на 27 април 2017 година. Уставниот суд утврдил повреда на правото на слободно изразување на Стојановска, оценувајќи дека државата не ја заштитила. Судскиот совет и Здружението на судиите на Република Северна Македонија реагираа со заедничко соопштение, нагласувајќи ја потребата од почитување на независноста на судството и законските процедури. Тие истакнаа дека конкретната одлука на Основниот граѓански суд не е правосилна и дека оценката за нејзината законитост му припаѓа на второстепениот суд. Според нив, институционалното постапување во врска со неправосилна одлука мора да биде внимателно и воздржано за да не се создаде впечаток на притисок врз судиите.
| Тврдење | Клучни разлики | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Судскиот совет и Здружението на судиите предупредуваат дека ниту еден државен орган не смее да го прејудицира исходот на конкретна судска постапка. | Разлика: Нова Македонија не го спомнува тврдењето, за разлика од другите. | Не е споменато | Да: Статијата експлицитно го наведува ова предупредување. | Да: Статијата наведува дека ниту еден орган не може да прејудицира одлука. | Да: Соопштението наведува дека ниту еден орган не смее да прејудицира. | Да: Статијата наведува дека ниту еден орган не смее да прејудицира одлуки. | Делумно: Статијата споменува нивна реакција, но не го цитира буквално ова. | Да: Директно е наведено во соопштението на двете институции. | Да: Статијата наведува дека ниту еден орган не смее да прејудицира одлука. | Делумно: Статијата споменува соопштение од овие тела, но не го цитира целосно. | Да: предупредуваат дека постапувањето не смее да прејудицира исходот. |
| Одлуката П4-240/22 на Основниот граѓански суд Скопје од 4 мај 2026 година не е правосилна и против неа е поднесена жалба. | Сите извори го потврдуваат тврдењето, без разлики. | Да: Статијата потврдува дека решението не е правосилно и има жалба. | Да: Статијата потврдува дека одлуката не е правосилна и има жалба. | Да: Статијата експлицитно го потврдува овој статус на одлуката. | Да: Статијата потврдува дека решението не е правосилно и има жалба. | Да: Статијата експлицитно го потврдува овој статус на предметот. | Делумно: Се споменува дека одлуката не е правосилна и се чека Апелација. | Да: Статијата потврдува дека одлуката не е правосилна и има жалба. | Делумно: Се споменува неправосилна одлука и жалба, но датумот не е наведен. | Делумно: Статијата потврдува дека решението не е правосилно и има жалба. | Да: статијата потврдува дека решението не е правосилно и има жалба. |
| Оценката на законитоста на првостепената одлука му припаѓа исклучиво на надлежниот второстепен суд. | Повеќето извори го поддржуваат тврдењето, но Слободен печат и 24info.mk се делумни. | Не е споменато | Да: Статијата наведува дека ова право му припаѓа само на второстепениот суд. | Да: Статијата наведува дека оваа оценка му припаѓа само на второстепениот. | Да: Статијата наведува дека ова право му припаѓа само на второстепениот. | Да: Статијата наведува дека оценката припаѓа само на второстепениот суд. | Делумно: Се наведува дека Апелација треба да донесе конечна одлука. | Да: Директно цитирано во соопштението. | Да: Статијата експлицитно ја потврдува оваа надлежност. | Делумно: Статијата споменува дека за жалбата треба да одлучува второстепен суд. | Да: се наведува дека оценката му припаѓа само на второстепениот суд. |
| Институционалното постапување додека трае жалбената постапка мора да биде внимателно и воздржано, за да не создаде впечаток на притисок врз судиите. | Еден извор (24info.mk) го критикува тврдењето, додека другите го поддржуваат. | Не е споменато | Да: Статијата го нагласува барањето за внимателност и воздржаност. | Да: Статијата го нагласува ова како неопходност за институциите. | Да: Судските тела бараат внимателност за да не се врши притисок. | Да: Статијата бара особена внимателност за да се избегне притисок. | Да: Аврамовски порачува институциите да бидат внимателни и воздржани. | Да: Наведено е како став на Судскиот совет и Здружението на судиите. | Да: Ова е директно цитирано во реакцијата на Судскиот совет. | Делумно: Судот го критикува ставот за „институционална воздржаност“. | Да: се бара внимателност за да не се создаде впечаток на притисок. |
| Уставниот суд ги смета своите одлуки за конечни и извршни, но тоа не ја укинува самостојноста и независноста на редовните судови. | Еден извор ја оспорува независноста, други ја потврдуваат. | Делумно: Статијата ја нагласува конечноста, но ја оспорува независноста. | Да: Статијата ги потврдува овие принципи како составни делови. | Да: Статијата ги потврдува овие принципи како комплементарни. | Да: Судските тела го почитуваат статусот, но ја бранат независноста. | Да: Здружението на судии го потврдува овој став во текстот. | Да: Статијата потврдува дека одлуките се конечни и за судиската независност. | Да: Соопштението го потврдува овој став. | Да: Статијата ги споменува овие принципи како дел од реакцијата. | Да: Судот ја истакнува конечноста, но ја оспорува злоупотребата на независноста. | Да: се споменува почитување на конечните одлуки и независноста. |
| Судовите треба да судат самостојно и независно врз основа на Уставот, законите и ратификуваните меѓународни договори. | Повеќето извори го поддржуваат, само Слободен печат не го спомнува. | Да: Статијата наведува дека судиите се обврзани да судат по Устав и закон. | Да: Статијата ја истакнува оваа уставна функција на судовите. | Да: Статијата ја дефинира функцијата на судовите на овој начин. | Да: Ова е наведено како основна функција на судовите. | Да: Статијата ја дефинира функцијата на судовите на овој начин. | Не е споменато | Да: Директно наведено во текстот. | Да: Ова е наведено како функција на судовите во соопштението. | Да: Судот наведува дека судиите имаат уставна должност да судат според Уставот. | Делумно: се споменува уставно загарантираната самостојност и независност. |
| Почитувањето на одлуките на Уставниот суд и независноста на редовните судови се составни делови на владеењето на правото. | Речиси сите извори го поддржуваат тврдењето, но „Слободен печат“ го балансира. | Да: Статијата ги поврзува овие елементи со владеењето на правото. | Да: Статијата експлицитно ги наведува како составни делови. | Да: Статијата ги наведува како составни делови на уставниот поредок. | Делумно: Се споменува почитување на уставниот статус и независноста. | Да: Ова е директно наведено во насловот и текстот. | Делумно: Се дискутира за балансот меѓу овие две начела. | Да: Наведено е дека се составни делови на истиот уставен поредок. | Да: Статијата наведува дека тие заедно го сочинуваат владеењето на правото. | Да: Судот ги поврзува овие принципи со владеењето на правото. | Не е споменато |
| Уставниот суд пријавил во обвинителството судија од Основниот граѓански суд Скопје поради наводно неизвршување на неговата одлука. | Поделба: повеќето потврдуваат, "Независен Весник" негира. | Да: Статијата наведува дека Уставниот суд го известил обвинителството. | Да: Статијата наведува дека Судот ги известил Обвинителството и Советот. | Не е споменато | Да: Статијата го потврдува овој потег на Уставниот суд. | Не е споменато | Да: Уставниот суд активирал механизам за одговорност на судија. | Не е споменато | Не: Статијата споменува опомена, но не и пријава во обвинителство. | Да: Судот потврдува дека го известил Јавното обвинителство за неизвршување. | Делумно: се наведува дека Уставниот суд побарал институционална одговорност. |
| Уставниот суд утврдил дека на новинарката Наташа Стојановска ѝ било повредено правото на слободно изразување по нападот во Собранието на 27 април 2017 година. | Поделба: 5 потврдуваат, 2 делумно, 4 не споменуваат. | Да: Статијата го потврдува случајот со новинарката и повредата на правото. | Делумно: Се споменува повреда на права на новинарка за 27 април, но не и името. | Не е споменато | Да: Уставниот суд утврдил повреда на правото на слободно изразување. | Не е споменато | Да: Потврдено во текстот. | Не е споменато | Делумно: Утврдена е повреда на правата, но не се детализира нападот. | Да: Статијата потврдува утврдена повреда на слободата на изразување. | Да: се наведува дека Уставниот суд донел одлука за заштита на Стојановска. |
| Државата не ја исполнила позитивната обврска да ја заштити Стојановска и да ѝ овозможи непречено известување за настаните во Собранието. | Само Сакам Да Кажам потврдува; другите делумно или молчат. | Делумно: Се споменува спречување во работата и закани кон новинарката. | Делумно: Се споменува дека новинарката не била заштитена од државните органи. | Не е споменато | Да: Уставниот суд утврдил пропуст на државата во заштитата. | Не е споменато | Делумно: Се споменува повреда на слободата на изразување на новинарката. | Не е споменато | Не е споменато | Делумно: Се споменува повреда на слободата на изразување преку судски пресуди. | Не е споменато |
| Одлуката на Уставниот суд била првпат донесена преку активирање на механизам за извршување и заштита на неговите одлуки. | Само 3 извори го потврдуваат тврдењето; останатите 7 не го спомнуваат. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Да: Статијата наведува дека е првпат активиран таков механизам. | Не е споменато | Да: Уставниот суд потврдува дека првпат го применува овој механизам. | Не е споменато | Да: се наведува дека првпат е активиран механизмот за заштита. |
| Дарко Аврамовски оцени дека реакцијата на Уставниот суд била предвремена и ескалирачка, но дека и формулацијата на Судскиот совет и Здружението на судиите оди предалеку. | Само Слободен печат го цитира. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Да: Директно цитиран став на Аврамовски. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Аврамовски смета дека одлуката на Уставниот суд не објаснила доволно јасно како треба да се отстранат последиците од утврдената повреда. | Само Слободен печат го покрива тврдењето. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Да: Аврамовски посочува сериозен недостаток во одлуката. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Различното толкување на правото или фактите само по себе не е доволна основа за дисциплинска или кривична одговорност на судија. | Само Слободен печат го поддржува тврдењето. | Делумно: Статијата дискутира за разликата меѓу правно мислење и одговорност. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Да: Аврамовски експлицитно го наведува ова во текстот. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Ентитет | Клучни разлики | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Уставен суд на Република Северна Македонија | Позитивен vs негативен сентимент; неутрално мнозинство. | Позитивно: Авторот го фали како последна брана на Уставот и владеењето на правото. | Неутрално: Споменат како орган чија одлука се почитува, без вреднување | Неутрално: Споменат како институција чии одлуки се конечни, без вреднување | Неутрално: спомнат како орган што донел одлука, но критикуван од Судскиот совет и Здружението на судии | Неутрално: споменат како орган чии одлуки се конечни и извршни, без вреднување | Негативно: критикуван како предвремен, непотребно ескалирачки и со нецелосна одлука | Неутрално: споменат како институција чии одлуки се конечни, но без вреднување | Неутрално: споменат како орган што упатил опомена, но неговите одлуки се почитуваат | Позитивно: авторот го прикажува како решителен бранител на уставноста и владеењето на правото | Неутрално: споменат како активирач на механизам, без мета-вреднување |
| Судски совет на Република Северна Македонија | Негативен наспроти неутрален приказ: критики за непостапување. | Негативно: Критикуван дека не се активирал да утврди одговорност за непочитување на одлука. | Неутрално: Говорник кој изразува став, без мета-вреднување од авторот | Неутрално: Говорник кој изразува ставови, без мета-вреднување од авторот | Неутрално: дава соопштение со став, без мета-вреднување од авторот | Неутрално: споменат како институција која бара воздржаност, без мета-вреднување | Негативно: критикуван дека оди предалеку со формулацијата за непочитување на одлука на Уставен суд | Неутрално: цитиран како автор на соопштение, без мета-вреднување | Неутрално: цитиран како возвраќа на опомена, без мета-вреднување | Негативно: критикуван поради противречности во соопштението и непочитување на одлуките на Уставниот суд | Неутрално: цитиран како говорник, без мета-вреднување |
| Здружение на судиите на Република Северна Македонија | Повеќето извори се неутрални; два го критикуваат. | Неутрално: Споменато како една од страните во преписките, без мета-вреднување. | Неутрално: Говорник кој изразува став, без мета-вреднување од авторот | Неутрално: Говорник кој изразува ставови, без мета-вреднување од авторот | Неутрално: дава соопштение со став, без мета-вреднување од авторот | Неутрално: извор на цитати и ставови, без мета-вреднување од авторот | Негативно: критикуван заедно со Судскиот совет дека оди предалеку | Неутрално: цитиран како коавтор на соопштение, без мета-вреднување | Неутрално: цитиран заедно со Судскиот совет, без вреднување | Негативно: споменато заедно со Судскиот совет, со укажување на уставно-правни противречности | Неутрално: цитиран како говорник, без мета-вреднување |
| Основен граѓански суд Скопје | Поделба: 4 негативни (Устав/формализам) vs 6 неутрални (неправосилност). | Негативно: Обвинет дека не ја извршил одлуката на Уставниот суд. | Негативно: Уставниот суд утврдил повреда на права сторена од овој суд | Неутрално: Споменат како суд што донел неправосилна одлука, без вреднување | Неутрално: спомнат како суд што донел неправосилно решение | Неутрално: споменат како суд што донел неправосилно решение, без вреднување | Негативно: критикуван за премногу формалистички пристап и потенцијална крупна професионална грешка | Неутрално: споменат како донесувач на неправосилна одлука, без вреднување | Неутрално: споменат како суд што донел неправосилна одлука | Негативно: судијата не ја извршил одлуката на Уставниот суд, давајќи предност на закон пред Устав | Неутрално: споменат како издавач на неправосилно решение |
| Апелационен суд Скопје | Поделба: неутрално vs негативно (повреда на права). | Не е споменато | Негативно: Уставниот суд утврдил повреда на права сторена од овој суд | Неутрално: Споменат како надлежен второстепен суд, без вреднување | Неутрално: спомнат како надлежен второстепен суд | Неутрално: споменат како надлежен второстепен суд, без вреднување | Неутрално: споменат како орган што треба да одлучува, без мета-вреднување | Неутрално: споменат како надлежен второстепен суд, без вреднување | Неутрално: споменат како второстепен суд што одлучува по жалба | Негативно: неговата пресуда е дел од повредата на слободата на изразување на Наташа Стојановска | Неутрално: споменат како надлежен за жалба |
| Наташа Стојановска | Сите извори се неутрални, без разлики. | Неутрално: Спомената како новинарка чие право е заштитено, без вреднување на неа. | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: спомната како подносител на претставка, без вреднување | Не е споменато | Неутрално: спомената како новинарка чија слобода на изразување била загрозена, без вреднување | Не е споменато | Неутрално: спомената како новинарка чии права се повредени | Неутрално: спомената како странка чија слобода е повредена, без мета-вреднување | Неутрално: спомената како новинарка во случајот |
| Дарко Аврамовски | Само Слободен печат го спомнува, неутрално. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: цитиран како говорник, без мета-вреднување од авторот | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Коалиција „Сите за правично судење“ | Само Слободен печат го спомнува, неутрално. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: спомената преку директорот, без директно вреднување | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Јавно обвинителство | Сите извори се неутрални, без разлики во сентиментот. | Неутрално: Споменато како институција што треба да биде известена, без вреднување. | Неутрално: Споменато како информиран орган, без вреднување | Не е споменато | Неутрално: спомнато како орган каде Уставниот суд пријавил судија | Не е споменато | Неутрално: споменато како институција до која е известувано, без вреднување | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: само информативно споменато како известувано од Уставниот суд | Не е споменато |
| Собрание на Република Северна Македонија | Неутрално покривање, без разлики во сентиментот. | Неутрално: Споменато како место на настанот од 2017, без вреднување. | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: спомнато како место на настанот од 2017 година | Не е споменато | Неутрално: споменато како место на настани, без вреднување | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: индиректно споменато како законодавец, без вреднување | Неутрално: споменато како место на настан |
| Република Северна Македонија | Сите извори се неутрални, без разлики во сентимент. | Неутрално: Спомената како држава, без експлицитно вреднување. | Неутрално: Спомената во контекст на институции, без вреднување | Неутрално: Спомената како држава во контекст на институции, без вреднување | Неутрално: спомната како држава што пропуштила да заштити новинар | Неутрално: спомената во контекст на уставен поредок, без вреднување | Не е споменато | Неутрално: спомената како држава во контекст на уставен поредок | Неутрално: спомената како држава чии органи се должни да постапуваат | Неутрално: спомената во контекст на уставно-правниот поредок, без вреднување | Неутрално: спомената во институционални имиња |
| Телевизија „24 Вести“ | Единствено спомнување е неутрално, без други перспективи. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: спомната како медиум за кој работела подносителката | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Европска конвенција за човекови права | Сите извори се неутрални; нема разлики во сентиментот. | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: Спомената како меѓународен договор, без вреднување | Неутрално: спомната како меѓународен договор | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: спомената како меѓународен договор што судовите го применуваат | Неутрално: спомената преку практиката на ЕСЧП, без вреднување | Не е споменато |
| Устав на Република Северна Македонија | Повеќето извори се неутрални; само два го истакнуваат како врховен акт. | Позитивно: Постојано истакнат како највисок правен акт што мора да се почитува. | Неутрално: Споменат како правна основа, без вреднување | Неутрално: Споменат како правна основа, без вреднување | Неутрално: спомнат како правен основ | Неутрално: споменат како основа за судење, без вреднување | Неутрално: споменат во контекст на уставно право, без вреднување | Неутрално: споменат како правна основа, без вреднување | Неутрално: споменат како основа за судење и владеење на правото | Позитивно: претставен како врховен правен акт што мора да се почитува над законите | Неутрално: споменат како основа за самостојност на судовите |
Scenarije je na podlagi člankov ustvarila umetna inteligenca in so zgolj špekulativni — ne gre za napovedi ali dejstva.
Najbolj podprto s poročanjem
Апелациониот суд Скопје, избегнувајќи формализам и притисоци, ја уважува жалбата на Наташа Стојановска и го враќа предметот на повторно судење, имплементирајќи ги насоките на Уставниот суд. Ова го зајакнува владеењето на правото и довербата на граѓаните во судството.
Судскиот совет и Здружението на судии продолжуваат да инсистираат на независност, додека Уставниот суд бара одговорност од судијата. Спорот останува нерешен, а Апелациониот суд одлучува без да заземе страна, оставајќи го случајот во правна неизвесност.
Апелациониот суд Скопје, под влијание на притисоците од Судскиот совет, формалистички ја одбива жалбата на Наташа Стојановска, игнорирајќи ја суштината на одлуката на Уставниот суд. Ова ја поткопува заштитата на човековите права и создава преседан за непочитување на уставните одлуки.
Manj gotovo
По спорот, Владата и Собранието, во консултација со Судскиот совет и Уставниот суд, донесуваат законски измени кои прецизираат како редовните судови треба да постапуваат по одлуките на Уставниот суд. Ова ја намалува институционалната неизвесност и го зајакнува правниот систем.
Јавното обвинителство не покренува обвинение против судијата од Основниот граѓански суд, оценувајќи дека нема намера. Судскиот совет го смета тоа за оправдување, додека Уставниот суд инсистира на потребата од дисциплинска постапка, оставајќи го спорот отворен.
Уставниот суд поднесува нова пријава против членови на Судскиот совет за попречување на извршувањето на неговите одлуки. Конфликтот се пренесува во јавноста, предизвикувајќи политичка криза и дополнително намалување на довербата во судството.
Zgolj ugibanje umetne inteligence
Наташа Стојановска и други новинари формираат коалиција која, со поддршка од меѓународни организации, лобира за системски реформи во судството и заштита на новинарите. Реформите вклучуваат задолжителна обука за судии за човекови права и поефикасни механизми за извршување на одлуките на Уставниот суд.
Европската Унија и ОБСЕ изразуваат загриженост за спорот, но внатрешните актери (Судски совет, Уставен суд) остануваат во ќор-сокак. Се одржува статус кво, со повремени изјави, но без суштински промени во праксата.
Уставниот суд, во обид да наметне почитување на своите одлуки, поведува дисциплинска постапка против неколку судии од Основниот и Апелациониот суд. Ова создава страв и автоцензура кај судиите, што резултира со губење на довербата во судството и намалување на странските инвестиции.
Analizirano 10 od 13 virov
Primerjalne tabele in infografika uporabljajo samo prvih 10 virov. Ostali viri so prikazani spodaj ločeno.
| Vir | Naslov | |
|---|---|---|
| Судиите имаат уставно право и обврска да судат по Уставот и законите! | ||
| Уставен со реакција - граѓанскиот судија не ја исполнил уставната должност да работи согласно Уставот | ||
| Уставниот суд со појаснување до Судскиот совет во врска со за извршувањето на одлуките | ||
| СУДСКАТА НЕЗАВИСНОСТ НЕ Е ОПРАВДУВАЊЕ ЗА НЕПОЧИТУВАЊЕ НА УСТАВОТ, ИМ ОДГОВОРИ УСТАВНИОТ СУД НА СУДСКИОТ СОВЕТ И ЗДРУЖЕНИЕТО НА СУДИИ | ||
| Ниту еден закон не е над Уставот, Уставниот суд им врати на Судскиот совет и Здружението на судии | ||
| Уставен до судиите: Судската независност не може да го оправда непочитувањето на Уставот | ||
| Продолжува преписката меѓу Уставен и судиите: Судската независност не може да биде оправдување за непочитување на Уставот | ||
| Уставниот суд возврати: Судската независност не може да биде оправдување за непочитување на Уставот | ||
| Уставниот суд со појаснување до Судскиот совет во врска со за извршувањето на одлуките | ||
| Судскиот совет и Здружението на судии контра Уставниот суд за случајот со новинарката Наташа Стојановска |