МеѓуРедовите

Анализа на сентимент

entities

• Христијан Мицкоски
• Обединетите нации (ОН)
• Генералното собрание на ОН
• Северна Македонија
• Југославија
• Балканот
• Големите сили
• Малите држави
• Генерацијата што тргнува на училиште во 2024
• Студената војна

key differences

Југославија

Поделба: неутрално историски vs. негативно крвав распад.

Балканот

Сите извори се неутрални; нема разлики.

Генералното собрание на ОН

Нема разлики; сите известуваат неутрално.

Генерацијата што тргнува на училиште во 2024

Нема разлики — сите извори се неутрални, без вреднување.

Големите сили

Еден извор (Centar.mk) дава негативен приказ, останатите се неутрални.

Малите држави

Поделба: неутрална категорија vs. позитивна одбрана на права.

Обединетите нации (ОН)

Позитивен тон во 4 извори, неутрален во 7, без негативен.

Северна Македонија

Позитивниот тон на владини извори наспроти неутралниот кај останатите.

Студената војна

Сите извори се неутрални; нема разлики.

Христијан Мицкоски

Сите извори се неутрални, без разлики.

source analyses

Centar.mk

Југославија

Негативно: Спомената во контекст на крваво распаѓање и војни.

Балканот

Неутрално: Само географски споменат како регион со безбедносни ризици.

Генералното собрание на ОН

Неутрално: Само информативно споменато како место на обраќањето.

Генерацијата што тргнува на училиште во 2024

Неутрално: Користена како симбол за иднината, без вреднување.

Големите сили

Негативно: Критикувани дека имаат предност пред принципите во меѓународните односи.

Малите држави

Позитивно: Мицкоски ги брани и бара еднакво достоинство и глас за нив.

Обединетите нации (ОН)

Позитивно: Мицкоски ги фали ОН како важни и ги брани од критики.

Северна Македонија

Позитивно: Мицкоски ја претставува како пример за мир и стабилност.

Студената војна

Неутрално: Само историски спомената како завршена ера.

Христијан Мицкоски

Неутрално: Говорник без мета-вреднување; авторот само го пренесува неговото обраќање.

Kurir

Југославија

Неутрално: Спомената во историски контекст, без вреднување.

Балканот

Неутрално: Споменат како регион, без вреднување.

Генералното собрание на ОН

Неутрално: Споменато како место на говорот, без вреднување.

Генерацијата што тргнува на училиште во 2024

Неутрално: Спомената како пример, без вреднување.

Големите сили

Неутрално: Споменати како контраст, без вреднување.

Малите држави

Неутрално: Споменати како категорија, без вреднување.

Обединетите нации (ОН)

Неутрално: Споменати како институција, цитирани без вреднување.

Северна Македонија

Неутрално: Спомената како мала држава, без експлицитно вреднување.

Студената војна

Неутрално: Спомената како историски период, без вреднување.

Христијан Мицкоски

Неутрално: Говорник, цитиран без мета-вреднување од авторот.

Lider.mk

Југославија

Негативно: Опишана како земја што се распаѓаше во крвопролевање, со војни зад границите.

Балканот

Неутрално: Споменат како регион со безбедносни ризици, но без директно вреднување.

Генералното собрание на ОН

Неутрално: Споменато како форум за обраќање, без експлицитно вреднување.

Генерацијата што тргнува на училиште во 2024

Неутрално: Спомената како симбол на иднината, без експлицитно вреднување.

Големите сили

Неутрално: Опишани како актери со простор за стратешки пресврти, без експлицитна критика или пофалба.

Малите држави

Позитивно: Говорникот ги прикажува како ранливи, но со јасна амбиција и достоинство, што е позитивна рамка.

Обединетите нации (ОН)

Позитивно: Говорникот ја истакнува нивната важност и потребата од реформа, но без негативна критика.

Северна Македонија

Позитивно: Говорникот ја опишува како земја што избрала мир и стабилност, со јасна геополитичка ориентација.

Студената војна

Неутрално: Спомената како завршена ера, без експлицитно вреднување.

Христијан Мицкоски

Неутрално: Говорник, неговите ставови се пренесени без мета-вреднување од авторот.

NetPress

Југославија

Негативно: опишана како распадната во крвопролевање

Балканот

Неутрално: регионот е споменат во контекст на војни, без вреднување

Генералното собрание на ОН

Неутрално: само информативно споменато како место на говорот

Генерацијата што тргнува на училиште во 2024

Неутрално: спомената како симболична референца за иднината

Големите сили

Неутрално: споменати како контраст на малите држави, без мета-вреднување

Малите држави

Позитивно: премиерот ги опишува како мудри и внимателни во политиката

Обединетите нации (ОН)

Позитивно: авторот го цитира Мицкоски кој ја фали превентивната мировна мисија на ОН

Северна Македонија

Позитивно: премиерот ја претставува земјата како мирољубива и стабилна

Студената војна

Неутрално: спомената како завршена ера, без вреднување

Христијан Мицкоски

Неутрално: премиерот е говорник, цитиран без мета-вреднување од авторот

Pressing TV

Југославија

Неутрално: спомената историски во контекст на распадот

Балканот

Неутрално: споменат како регион со специфична историска реалност

Генералното собрание на ОН

Неутрално: споменато како место на обраќањето на премиерот

Генерацијата што тргнува на училиште во 2024

Неутрално: спомената како идни носители на општеството

Големите сили

Неутрално: споменати како актери во меѓународната политика

Малите држави

Неутрално: споменати како субјекти во меѓународниот поредок

Обединетите нации (ОН)

Неутрално: споменати како институција и платформа за дијалог

Северна Македонија

Неутрално: спомената во контекст на надворешната политика

Студената војна

Неутрално: спомената како историски период

Христијан Мицкоски

Неутрално: премиерот е цитиран како говорник без мета-вреднување

Алфа Вести

Југославија

Неутрално: Спомената во историски контекст, без вреднување

Балканот

Неутрално: Споменат како регион, без вреднување

Генералното собрание на ОН

Неутрално: Споменато како форум, без вреднување

Генерацијата што тргнува на училиште во 2024

Неутрално: Спомената како пример, без вреднување

Големите сили

Неутрално: Споменати како споредбени ентитет, без вреднување

Малите држави

Неутрално: Споменати како категорија, без вреднување

Обединетите нации (ОН)

Неутрално: Информативно споменати како институција, без експлицитно вреднување

Северна Македонија

Неутрално: Спомената како мала земја, без мета-вреднување

Студената војна

Неутрално: Спомената во историски контекст, без вреднување

Христијан Мицкоски

Неутрално: Говорник, цитиран без мета-вреднување на авторот

МКД.мк

Југославија

Неутрално: Спомената во историски контекст, без вреднување.

Балканот

Неутрално: Споменат како регион, без вреднување.

Генералното собрание на ОН

Неутрално: Споменато како место на обраќање, без вреднување.

Генерацијата што тргнува на училиште во 2024

Неутрално: Спомената како симбол за иднината, без вреднување.

Големите сили

Неутрално: Споменати како споредба, без вреднување.

Малите држави

Неутрално: Споменати како категорија, без вреднување.

Обединетите нации (ОН)

Неутрално: Ентитетот е споменат како институција, без експлицитно вреднување од авторот.

Северна Македонија

Неутрално: Спомената како мала земја, без експлицитно вреднување од авторот.

Студената војна

Неутрално: Спомената како историски период, без вреднување.

Христијан Мицкоски

Неутрално: Говорник чиј говор е пренесен во целост без мета-вреднување од авторот.

Независен Весник

Југославија

Негативно: се споменува распаѓањето во крвопролевање

Балканот

Неутрално: се споменува како регион со безбедносни ризици

Генералното собрание на ОН

Неутрално: само се споменува како форум за обраќање

Генерацијата што тргнува на училиште во 2024

Неутрално: се користи како пример за иднината

Големите сили

Неутрално: се опишуваат како имаат простор за стратешки пресврти

Малите држави

Позитивно: се истакнува нивната потреба за правила и предвидливост

Обединетите нации (ОН)

Позитивно: авторот/говорникот ја истакнува важноста и потребата од реформа на ОН

Северна Македонија

Позитивно: говорникот ја опишува земјата како посветена на мирот и стабилноста

Студената војна

Неутрално: се споменува како завршена ера

Христијан Мицкоски

Неутрално: говорник, неговите ставови се пренесени без мета-вреднување

Нова Македонија

Југославија

Негативно: Спомената во контекст на распад и крвопролевање.

Балканот

Неутрално: Споменат како регион со предизвици, без вреднување.

Генералното собрание на ОН

Неутрално: Споменато како форум за обраќање, без вреднување.

Генерацијата што тргнува на училиште во 2024

Неутрално: Спомената како симбол на иднината, без вреднување.

Големите сили

Неутрално: Споменати како актери со стратешки простор, без вреднување.

Малите држави

Позитивно: Претставени како ранливи, но со право на достоинство и глас.

Обединетите нации (ОН)

Неутрално: Информативно споменати како институција, со признавање на нивната важност и потреба од реформа.

Северна Македонија

Неутрално: Претставена како мала земја со амбиции, без експлицитно вреднување.

Студената војна

Неутрално: Спомената како завршена ера, без вреднување.

Христијан Мицкоски

Неутрално: Говорник чиј говор е пренесен интегрално без мета-вреднување од авторот.

Радио Лидер

Југославија

Не е споменато

Балканот

Не е споменато

Генералното собрание на ОН

Не е споменато

Генерацијата што тргнува на училиште во 2024

Неутрално: спомната како пример за иднината, без вреднување

Големите сили

Не е споменато

Малите држави

Неутрално: Мицкоски се осврнува на малите земји без вреднување

Обединетите нации (ОН)

Неутрално: ОН е само локација на говорот, не се вреднува

Северна Македонија

Неутрално: Мицкоски ја спомнува како мала земја, без вреднување

Студената војна

Не е споменато

Христијан Мицкоски

Неутрално: авторот пренесува говор без мета-вреднување на Мицкоски

Сценарија

scenarios

• description

  Северна Македонија, преку иницијативите на премиерот Христијан Мицкоски на ОН, станува пример за мали држави кои бараат еднакви правила. Ова може да доведе до зајакнување на регионалната соработка на Западен Балкан, зголемувајќи ја довербата во меѓународните институции и намалувајќи ги тензиите со соседите.

  plausibility

  realistic

  time horizon

  mid

  title

  Малата држава ги инспирира другите со правило-заснован пристап

  valence

  positive

• description

  Говорот на Мицкоски генерира широка меѓународна поддршка и дипломатска видливост, но големите сили како САД и Русија не преземаат суштински чекори за реформирање на ОН или за намалување на нееднаквоста. За Северна Македонија, ова значи продолжување на статус квото, со помали, но не и клучни промени во нејзиниот меѓународен статус.

  plausibility

  realistic

  time horizon

  short

  title

  Засилени дипломатски напори, но без конкретни промени

  valence

  neutral

• description

  Иако Мицкоски апелира до големите сили да ги почитуваат правилата, овие повици остануваат без одговор, што доведува до зголемена евроскепса и намалена доверба во ОН кај граѓаните на Северна Македонија. Ова може да ја поткопа домашната поддршка за меѓународните интеграции и да ја забави клучната реформска агенда на Владата.

  plausibility

  realistic

  time horizon

  mid

  title

  Празни ветувања од големите сили, разочарување во малата земја

  valence

  negative

• description

  Мицкоски може да ги искористи своите контакти од ОН за да формира неформална коалиција со други мали држави (на пр. балтичките или балканските земји) кои споделуваат слични грижи. Овој сојуз може да лобира за промени во Советот за безбедност и да ја зајакне улогата на Генералното собрание, зголемувајќи го влијанието на малите земји.

  plausibility

  plausible

  time horizon

  long

  title

  Нов сојуз на мали држави за реформа на ОН

  valence

  positive

• description

  Нагласувањето на Мицкоски на новите безбедносни закани (енергетски мрежи, дата центри, сајбер) доведува до зголемување на буџетот за одбрана и дигитализација во Северна Македонија. Ова ги реориентира ресурсите од социјалните програми кон технолошка инфраструктура, што предизвикува дебати во земјата, но и јакнење на капацитетите за идни кризи.

  plausibility

  plausible

  time horizon

  mid

  title

  Фокусот на безбедносните закани ги менува домашните приоритети

  valence

  neutral

• description

  Доколку големите сили продолжат да ги игнорираат апелите на Мицкоски, малите држави на Балканот може да се чувствуваат принудени да ги прекршат меѓународните норми во сопствена полза. Ова може да доведе до зголемени тензии на Западен Балкан, особено во односите со Србија и Косово, поткопувајќи ја стабилноста што Северна Македонија ја цени.

  plausibility

  plausible

  time horizon

  long

  title

  Нееднаквост во примената на правилата доведува до регионална криза

  valence

  negative

• description

  Во духот на говорот, Северна Македонија би можела да иницира меѓународни договори за соработка во областа на вештачката интелигенција и сајбер безбедноста, особено со мали држави. Оваа иновативна дипломатија може да ја етаблира земјата како лидер во новата безбедносна парадигма, привлекувајќи инвестиции и партнерства.

  plausibility

  speculative

  time horizon

  long

  title

  Технолошката дипломатија на Северна Македонија станува модел

  valence

  positive

• description

  Говорот на Мицкоски за „изгубена деценија“ и „правила за сите“ може да биде искористен од опозицијата во Северна Македонија за да ги критикува неговите досегашни реформски резултати, особено во евроинтеграциите. Ова води кон домашни политички превирања, но и кон поттикнување на дебата за иднината на земјата, што е неизвесно, но не и катастрофално.

  plausibility

  speculative

  time horizon

  short

  title

  Домашната политичка злоупотреба на говорот влијае на коалицијата

  valence

  neutral

• description

  Ако меѓународната заедница целосно ги игнорира предупредувањата на Мицкоски за нееднаквите правила, малите држави би можеле да се свртат кон недржавни актери или да ги зајакнат своите воени капацитети. За Северна Македонија, ова може да значи намалување на безбедноста и зголемување на ризикот од мешање на странски сили, особено во услови на нерешените односи со Бугарија.

  plausibility

  speculative

  time horizon

  long

  title

  Игнорирањето на пораките доведува до зголемена нестабилност

  valence

  negative

Извори

articles

• article order

  0

  body

  Говорот на Мицкоски во ОН го пренесуваме во целост: "Дете кое оваа есен за првпат ќе седне во училишна клупа, во 2040 година ќе биде млад човек на прагот на зрелоста. Не знаеме точно како ќе изгледа светот во кој ќе живее. Но веќе знаеме дека ќе биде поинаков од нашиот. Вештачката интелигенција ќе ги преобрази професиите, индустриите и начините на кои се носат одлуките. Енергетиката ќе функционира според нов распоред и нова логика. Климатските промени ќе влијаат врз економиите, земјоделството, градовите и движењето на луѓето. Демографските промени ќе ги преобликуваат пазарите на трудот и системите за социјална заштита. Безбедноста повеќе нема да зависи само од армиите и границите, туку и од електроенергетските мрежи, дата- центрите, каблите, сателитите, алгоритмите и довербата во информациите што ги добиваме секој ден. А сепак, денес, додека се подготвуваме за таа иднина, милиони луѓе живеат среде војна или под закана од војна. Повеќе од сто милиони луѓе се присилно раселени. Повеќе од 270 милиони деца и млади не посетуваат училиште. Тоа е парадоксот на нашето време. Човештвото никогаш немало толку големи научни и технолошки можности. А сепак, никогаш не било поочигледно дека технолошката моќ не создава автоматски и политичка мудрост. Затоа вистинското прашање пред ова Собрание не е само како ќе управуваме со кризите во 2026 година. Вистинското прашање е: каков меѓународен поредок ќе ѝ оставиме на генерацијата што денес тргнува на училиште? За мала земја како мојата, ова не е академско прашање. Ова е прашање на опстанок. Пред триесет и три години, кога станавме дел од Обединетите нации, светот изгледаше многу поинаку. Студената војна беше завршена. Постоеше надеж дека започнува нова ера - ера во која соработката постепено ќе го замени судирот. Нашиот регион, меѓутоа, живееше во сосема поинаква реалност. Југославија се распаѓаше со крвопролевање. Војни се водеа непосредно зад нашите граници. Стравот дека насилството може да се прошири беше реален. А сепак, мојата земја го избра мирот. Ја избра стабилноста. Во тие околности, на наша територија, Обединетите нации направија нешто што дотогаш никогаш не го беа направиле: ја воспоставија првата превентивна мировна мисија во историјата на Организацијата. Тоа искуство остави длабока поука во нашата национална меморија, поука на која ќе се навратам кон крајот на моето обраќање. Мирот не започнува кога војната ќе заврши. Мирот започнува кога политиката е доволно мудра да спречи војната воопшто да започне. Можеби затоа малите земји понекогаш поинаку гледаат на меѓународната политика. Големите сили имаат простор за стратешки пресврти што малите држави едноставно го немаат. За една голема сила, погрешна геополитичка проценка може да значи промена на стратегијата. Но за мала земја, истата грешка може да значи изгубена деценија. Затоа не можеме да си дозволиме да бидеме рамнодушни кон правилата. Ниту можеме да веруваме дека правилата сами ќе се одбранат. Светот што се обликува пред нас е свет на поостра конкуренција. Моќта се прераспределува. Односите помеѓу големите сили сѐ повеќе ги обликуваат трговијата, технологијата, енергетиката, критичните суровини, транспортните правци и дигиталната инфраструктура. Она што до вчера го нарекувавме економска меѓузависност, денес сѐ повеќе го гледаме и како прашање на национална безбедност. Глобализацијата не исчезнува. Таа се преобликува. Синџирите на снабдување се менуваат. Производството повторно станува геополитичко прашање. Државите не прашуваат каде нешто може да се произведе најевтино, туку и кому може да се верува; не само од каде доаѓа енергијата, туку и дали ќе биде достапна кога ќе настапи криза; не само кој ја развива следната генерација технологии, туку и кој ќе ги постави правилата според кои тие ќе функционираат. И сојузите се менуваат под притисок на истиот тој свет. Македонските граѓани знаат каде припаѓаат. Ние сме сојузник во НАТО. Соединетите Американски Држави се наш стратешки партнер. Полноправното членство во Европската Унија е наша стратешка определба. Тоа не се три одвоени политики. Тоа е една геополитичка ориентација, втемелена врз демократијата, колективната безбедност, владеењето на правото и отворената економија. Во време на неизвесност, нашиот одговор не е стратешка двосмисленост. Нашиот одговор е јасност. Но јасноста во нашите сојузи не значи вртење грб на светот. Напротив. Токму држава што е сигурна во своите демократски и стратешки избори може со поголема самодоверба да разговара и да соработува со земји кои имаат поинаква историја, поинакви интереси и поинакви политички погледи. На светот не му е потребна уште една поделба на трајни табори. Потребна му е конкуренција со граници и со правила што сите мора да ги почитуваат. Сојузи кои преземаат одговорност. И меѓународни институции што остануваат простор за дијалог токму тогаш кога дијалогот е најтежок. Затоа Обединетите нации се важни. Не затоа што можат да го решат секој конфликт. Очигледно, не можат. Не затоа што секоја резолуција се спроведува. Очигледно, тоа не е секогаш случај. Но тоа не треба да нѐ обесхрабри. Треба да ја зајакне нашата решеност да ги заштитиме Обединетите нации и правилата врз кои тие се засновани, и да се залагаме за мултилатерализам втемелен врз вредности, заемна почит и правила. Зашто свет без место каде што сите држави, без оглед на нивната големина, можат да седнат под ист покрив и да се повикаат на истите принципи би бил уште поопасен од светот што го гледаме денес. Во 1954 година, Даг Хамаршелд нѐ потсети на една мисла: "Обединетите нации не се создадени за да нѐ одведат во рајот, туку за да нѐ спасат од пеколот." Седум децении подоцна, важно е да ја разбереме суштината на таа изјава. Од Обединетите нации не треба да бараме совршенство. Треба да бараме да бидат делотворни. Да имаат способност да спречуваат и да посредуваат. Способност да го штитат човечкото достоинство. И, конечно, способност да ги одбранат принципите дури и кога нивната примена е политички незгодна. Денес довербата во меѓународниот систем е загрозена токму затоа што премногу луѓе оправдано чувствуваат дека правилата не важат еднакво за сите. Дека моќта понекогаш има предност пред принципот. Дека обврските се условни. Дека договорите траат само додека интересите остануваат непроменети. За малите држави, ова е особено опасен свет. Нашата историја нѐ научи дека меѓународните компромиси се многу тешки и дека мирот, стабилноста и интеграцијата бараат политичка храброст и големи жртви. И без намера да звучам поучувачки, ако некој сака да види пример за земја што повеќепати се откажувала од нешто што природно ѝ припаѓа како основно право- нешто што многумина го земаат здраво за готово- доволно е да погледне во поновата историја на мојата нација. Историја обележана со предизвици, со безбедносни ризици од регионални размери, со постојани компромиси и отстапки направени во име на мирот, соработката и повисоките цели на интеграцијата- често по цена на нашето најосновно чувство за достоинство и правда. Донесовме навистина тешки одлуки. Продолживме напред дури и кога процесите траеја подолго отколку една генерација граѓани можеше разумно да ги очекува. Но токму затоа, гледајќи на тие одлуки со временска дистанца и со јасна свест на реалноста, денес можам одговорно да кажам дека довербата не може бесконечно да биде еднострана обврска. Ако од малите држави се очекува да ги почитуваат правилата, тогаш правилата мора и ним да им обезбедат предвидливост. Ако од кандидатите за членство во една организација се бара да исполнат одредени критериуми, тогаш исполнувањето на тие критериуми мора да води кон напредок. Ако бараме од граѓаните да им веруваат на институциите, тогаш институциите мора да покажат дека нивниот збор има вредност и дека преземените обврски траат. Правилото што важи денес не може утре да биде поинакво само затоа што се променил односот на силите. И една преземена обврска не може да биде привремена политичка погодност. Таа мора да биде основа врз која луѓето ќе можат да ја планираат својата иднина. Од нашите граѓани бараме да веруваат во соработката, во добрососедските односи, во компромисот и во заемната почит. Им велиме дека трајниот мир вреди повеќе од краткорочна политичка победа; дека почитувањето на договорите е знак на сила и мудрост, дека тоа е правилната постапка, а не знак на слабост; дека европската и евроатлантската интеграција значат прифаќање правила што важат еднакво за сите. Но тој аргумент станува многу потежок за одбрана кога граѓаните гледаат дека во меѓународните односи принципот понекогаш ѝ отстапува место на моќта; дека критериумите можат да се сменат додека процесот веќе трае; или дека од едни се очекува доследност што другите не ја бараат секогаш од себеси. Не можеме да им велиме на луѓето "Верувајте им на правилата", кога гледаат дека правилата не важат еднакво за сите. Не можеме да ги убедиме дека компромисот е доблест ако секој компромис носи ново барање. И не можеме да очекуваме доверба во меѓународните институции ако граѓаните почнат да веруваат дека нивната судбина почесто ја одредува политичката тежина на нивната држава отколку силата на заеднички прифатениот принцип. Ова е прашање на легитимитет. Зашто нашиот авторитет како избрани лидери не произлегува од самата функција. Тој произлегува од луѓето што нѐ избираат, што бараат од нас одговорност и што секој ден го споредуваат она што им го кажуваме со она што го гледаат. А денес тие гледаат повеќе од кога било порано. Живееме во време во кое информациите го обиколуваат светот за неколку секунди. Никогаш порано човештвото немало пристап до толку многу знаење. Но никогаш порано не било изложено на толку многу манипулации, полувистини, фабрикувани слики, пропаганда и организирани дезинформации. Токму затоа политиката влегува во нова, потешка и посложена ера. Нашата задача повеќе не е само да ги информираме граѓаните. Ние мора да ја заслужиме нивната доверба. Не е доволно да им кажеме што е вистина. Мора да изградиме институции на кои ќе можат да им веруваат и кога вистината е непријатна за сите. Не е доволно да им зборуваме за вредности. Мора да покажеме дека тие вредности имаат значење и дека нивната одбрана има цена- дури и кога тоа бара трпение, политички капитал или избор на потешкиот пат. Повикани сме да ги убедиме нашите општества дека соработката е подобра од изолацијата, дека владеењето на правото е подобро од едностраното постапување, дека компромисот е подобар од конфликтот и дека институциите се подобри од владеењето на голата сила. Но за тоа уверување да има тежина, и самите мора да бидеме доследни. Вредностите не се одржуваат со говори. Тие се одржуваат кога се бранат токму во моментот кога е најлесно да се напуштат. А тоа можеби е најголемиот предизвик на нашето време. Светот се менува со извонредна брзина. Центрите на моќ се поместуваат. Технологијата се менува. Економските односи се менуваат. Безбедносните доктрини се менуваат. Сојузите се менуваат. Историјата повторно забрзува. Во такви периоди, секогаш постои искушение да се прогласи дека старите принципи повеќе не се практични; дека правото мора да се приспособи на моќта; дека вредностите се луксуз што може да почека додека кризата не помине. Но токму тогаш ни се најпотребни. Зашто ако во време на промени се откажеме од правилата што нѐ штителе во време на стабилност, нема да добиеме поголема слобода. Ќе наследиме свет во кој секоја следна одлука ќе зависи од тоа кој има повеќе моќ во дадениот момент. А таков свет е особено опасен за малите држави. Затоа нашата должност како лидери не е да им ветуваме на нашите народи свет без неправда, без разочарувања и без спротивставени интереси. Таков свет не постои. Нашата должност е многу потешка. Да ја зачуваме вербата во правилата дури и кога е јасно дека тие се прекршуваат. Да ја браниме соработката дури и кога судирот изгледа попопуларен. Да ја одржиме довербата во институциите, не така што ќе бараме од луѓето помалку внимателно да гледаат или да поставуваат помалку прашања, туку така што ќе ги направиме институциите подостојни за нивната доверба. И да не дозволиме разочарувањето од несовршеностите на меѓународниот поредок да нѐ одведе кон нешто многу полошо: свет во кој воопшто нема поредок. Тоа, според мене, е една од најголемите политички и морални одговорности на нашата генерација. Тоа важи за меѓународниот систем. И важи за Европа. Нема да се откажеме од европската идеја затоа што европскиот пат беше тежок. Европската Унија за нас останува нашиот природен политички, економски и институционален дом. А имаме работа и дома. Мора да го зајакнеме владеењето на правото. Да изградиме поефикасни институции. Да изградиме поконкурентна економија. И да ја зајакнеме довербата на граѓаните во сопствената држава. Тоа е наша одговорност и нема да ја префрлиме на Брисел. Истовремено, очекуваме европската интеграција да остане процес заснован на заслуги и мерливи критериуми, а не процес во кој билатералните прашања постојано можат да ја поместуваат целта. Не бараме полесен пат. Бараме пат уреден со правила. Не бараме пониски стандарди. Бараме стандардите да останат стандарди. Ова е еднакво важно и за кредибилитетот на Европа, во време кога нејзината геополитичка тежина сѐ повеќе ќе зависи од способноста своите заложби да ги претвори во конкретни политички резултати, од решеноста да ги брани вредностите за кои се залага и да остане истрајна во нивното унапредување, и покрај многуте предизвици со кои се соочува. Идниот меѓународен поредок нема да се обликува само на боиштата или во дипломатските сали. Ќе се обликува и во лабораториите. Во училиштата. Во фабриките. Во енергетските мрежи. Во дата центрите. И во способноста на општествата да ги разберат промените што ги носи технологијата. Вештачката интелигенција повеќе не е тема на иднината. Таа е инфраструктура на сегашноста. Денес светот повторно ја препознава вредноста на отпорноста. На сигурната енергија. На инфраструктурата. На разновидните транспортни правци. На блиските и доверливи синџири на снабдување. За нас, интензивниот развој на коридорите VIII и X е дел од поширока европска визија: подобро да се поврзат Јадранското, Црното и Егејското Море со Централна Европа; на стоките, енергијата и луѓето да им се обезбедат повеќе патишта и подобра поврзаност; и регионот да стане инфраструктурно поврзан, наместо да остане на геополитичката периферија. Нашата географија не треба да биде наша судбина. Таа може да стане наша предност ако ги изградиме институциите и инфраструктурата што ќе ја претворат нашата географска положба во поврзаност. Истовремено, мора поинаку да пристапиме и кон миграцијата. Миграцијата започнува таму каде што нема безбедност, вработување, образование, пристап до вода, перспектива или верба дека утрешниот ден ќе биде подобар од денешниот. Таа не е само прашање на граници. Одговорната политика мора да ги поврзе безбедноста, човечкото достоинство, развојот и реалните потреби на пазарите на трудот. И климатската политика ќе мора посилно да се потпира на реалноста. Зелената транзиција е неопходна. Но ако ја направиме социјално неодржлива, ќе ја изгубиме политичката поддршка потребна за нејзино спроведување. Ако ја направиме технолошки зависна од мал број извори, ќе создадеме нови предизвици додека ги решаваме старите. Ако очекуваме посиромашните земји да се движат со исто темпо, без да им обезбедиме еднаков пристап до капитал и технологија, ќе создадеме неправда наместо транзиција. Затоа идната климатска политика мора истовремено да биде и еколошка, и економска, и социјална политика. Сето ова нѐ враќа на централната тема на ова заседание: довербата. Довербата не е чувство што може да се создаде со усвојување резолуција. Таа е резултат. Се гради кога институцијата ја исполнува целта за која е основана. Затоа реформата на Обединетите нации е неопходна. За Организацијата да стане поспособна. За да постигнува подобри резултати. И секако, не за да ја замени одговорноста на националните држави, туку за да дејствува таму каде што е потребно заедничко дејствување. Мултилатерализмот не започнува во Њујорк. Тој започнува со квалитетот на државите кои доаѓаат во Њујорк. Ние сме мала земја. Но одбиваме големината на нашата територија да го одредува размерот на нашата амбиција. Нашата амбиција е да станеме сериозна држава. Држава на која нејзините сојузници ќе можат да ѝ веруваат. Држава во која младите можат да ја планираат својата иднина. Држава што ги почитува различноста и мултикултурниот карактер на своето општество. Држава доволно сигурна во себе за да го брани сопствениот идентитет, без да го негира идентитетот на другите. Држава што ја знае својата историја, но не е заробена во неа. И држава која не очекува другите да ја изградат наместо неа. За мене, ова е современ суверенитет. Не изолација, туку способност. Оваа година, генералниот секретар Антонио Гутереш нѐ потсети дека Повелбата започнува со зборовите: "Ние, народите". И додаде: "Не ние, моќните. Не ние, победниците". Во тие неколку зборови лежи причината поради која една мала европска земја продолжува да верува во оваа Организација, дури и кога е разочарана од неа. Зашто алтернативата на свет управуван според правила не е свет во кој сите се слободни. Тоа е свет во кој најсилните се најслободни. А сите други зависат од нивната добра волја. Таков свет можеби за миг може да изгледа ефикасен. Но никогаш не е стабилен. Пред околу три децении, Обединетите нации дојдоа во нашата земја со нова идеја: дека меѓународната заедница не мора да чека насилството да започне пред таа да дејствува. Денес повторно ни е потребна истата политичка мудрост. Не смееме да чекаме технологијата да создаде нови нееднаквости пред да воспоставиме правила. Не смееме да чекаме младите да заминат пред да изградиме општества во кои ќе гледаат иднина за која вреди да останат. Не смееме да чекаме институциите да ја изгубат сета доверба на јавноста пред да ги реформираме. И не смееме да чекаме светот целосно да се подели на спротивставени блокови пред повторно да ја откриеме вредноста на дијалогот. Тоа дете со кое го започнав моето обраќање ќе биде четиринаесет години постаро кога светот ќе влезе во 2040 година. Никој од нас денес не може да му вети на тоа дете мирен свет. Ниту свет без кризи. Ниту свет без конкуренција. Но можеме да му оставиме нешто друго. Свет во кој моќта не е единствениот аргумент. Свет во кој знаењето не е привилегија на малкумина. Свет во кој сојузите создаваат безбедност, наместо нови линии на страв. Свет во кој технологијата му служи на човештвото. И свет во кој мала држава има право на истото достоинство, на истите правила и на истиот глас како и една голема сила. Тоа е ветувањето што вреди да се обнови. Не затоа што сме наивни во поглед на светот таков каков што е. Туку затоа што сме доволно реални да разбереме што се случува кога светот ќе се препушти само на моќта. Македонците и македонските граѓани ќе го преземат својот дел од одговорноста. Ви благодарам".

  language

  mkd

  published at

  2026-09-26T05:15:36

  source

  МКД.мк

  title

  Мицкоски од ОН: Mала држава има право на исто достоинство и ист глас како големите сили

  url

  https://mkd.mk/makedonija/mickoski-od-on-mala-drzhava-ima-pravo-na-isto-dostoinstvo-i-ist-glas-kako-golemite-sili/

• article order

  9

  body

  Довербата не може бесконечно да биде еднострана обврска, а меѓународниот поредок мора да обезбеди исти правила, достоинство и предвидливост и за малите и за големите држави, порача претседателот на Владата во обраќањето на Генералната дебата на 81. заседание на Генералното собрание на Обединетите нации во Њујорк. Во говорот, премиерот се осврна на промените што ги носат вештачката интелигенција, новата енергетска и безбедносна реалност, климатските и демографските предизвици, но и на војните, раселувањето, образованието, миграцијата, европската интеграција и положбата на малите држави во свет во кој моќта сè почесто добива предност пред принципите. Обраќањето го започна со генерацијата деца што оваа есен првпат ќе седне во училишните клупи, а во 2040 година ќе биде на прагот на зрелоста. Како што рече, сè уште не се знае точно како ќе изгледа светот во кој тие ќе живеат, но извесно е дека ќе биде поинаков од денешниот. Вештачката интелигенција ќе ги преобрази професиите, индустриите и начинот на носење одлуки, енергетиката ќе функционира според нова логика, а климатските промени ќе влијаат врз економиите, земјоделството, градовите и движењето на луѓето. Демографските промени, пак, ќе ги преобликуваат пазарите на трудот и системите за социјална заштита. Безбедноста, како што нагласи, повеќе нема да зависи само од армиите и границите, туку и од електроенергетските мрежи, дата-центрите, каблите, сателитите, алгоритмите и довербата во информациите што ги добиваме секој ден. Наспроти огромниот научен и технолошки напредок, милиони луѓе и натаму живеат во војна или под закана од војна, повеќе од сто милиони се присилно раселени, а над 270 милиони деца и млади не посетуваат училиште. - Тоа е парадоксот на нашето време. Човештвото никогаш немало толку големи научни и технолошки можности, а сепак никогаш не било поочигледно дека технолошката моќ не создава автоматски и политичка мудрост - порача премиерот. Според него, вистинското прашање пред Генералното собрание не е само како ќе се управува со кризите во 2026 година, туку каков меѓународен поредок ќе ѝ биде оставен на генерацијата што денес тргнува на училиште. За мала држава, нагласи тој, тоа не е академско, туку прашање на опстанок. Потсетувајќи на приемот на Македонија во Обединетите нации пред 33 години, премиерот рече дека светот тогаш изгледал многу поинаку. Студената војна била завршена и постоела надеж дека започнува нова ера во која соработката постепено ќе го замени судирот. Балканот, меѓутоа, живеел во сосема поинаква реалност. Југославија се распаѓала во крвопролевање, војни се воделе непосредно зад нашите граници, а стравот дека насилството може да се прошири бил реален. Македонија, сепак, ги избрала мирот и стабилноста. Токму на македонска територија Обединетите нации ја воспоставиле првата превентивна мировна мисија во историјата на Организацијата. - Мирот не започнува кога војната ќе заврши. Мирот започнува кога политиката е доволно мудра да спречи војната воопшто да започне - рече премиерот. Тој нагласи дека малите држави поинаку гледаат на меѓународната политика, бидејќи немаат простор за стратешки пресврти каков што имаат големите сили. За голема сила, погрешната геополитичка проценка може да значи промена на стратегијата, но за мала земја истата грешка може да значи изгубена деценија. Затоа малите држави не смеат да бидат рамнодушни кон правилата, ниту да веруваат дека правилата сами ќе се одбранат. Светот што се создава е свет на поостра конкуренција, прераспределба на моќта и односи меѓу големите сили што сè повеќе ги обликуваат трговијата, технологијата, енергетиката, критичните суровини, транспортните правци и дигиталната инфраструктура. Она што до вчера се сметаше за економска меѓузависност, денес сè повеќе станува прашање на националната безбедност. Глобализацијата не исчезнува, туку се преобликува, синџирите на снабдување се менуваат, а производството повторно станува геополитичко прашање. Државите, рече премиерот, повеќе не прашуваат само каде нешто може да се произведе најевтино, туку и кому може да му се верува; не само од каде доаѓа енергијата, туку и дали ќе биде достапна во време на криза; не само кој ја развива следната генерација технологии, туку и кој ќе ги поставува правилата според кои тие ќе функционираат. Во тој контекст, премиерот испрати јасна порака за геополитичката ориентација на државата. - Македонските граѓани знаат каде припаѓаат. Ние сме сојузник во НАТО. Соединетите Американски Држави се наш стратешки партнер. Полноправното членство во Европската Унија е наша стратешка определба - нагласи тој. Според него, тоа не се три одвоени политики, туку една геополитичка ориентација втемелена врз демократијата, колективната безбедност, владеењето на правото и отворената економија. - Во време на неизвесност, нашиот одговор не е стратешка двосмисленост. Нашиот одговор е јасност - порача премиерот. Јасноста во сојузништвата, додаде тој, не значи вртење грб на светот. Напротив, држава што е сигурна во своите демократски и стратешки избори може посамоуверено да разговара и да соработува и со земји што имаат поинаква историја, интереси и политички ставови. На светот, според премиерот, не му е потребна нова поделба на трајни табори, туку конкуренција со граници и правила што сите мора да ги почитуваат, сојузи што преземаат одговорност и меѓународни институции што остануваат простор за дијалог и тогаш кога дијалогот е најтежок. Обединетите нации се важни не затоа што можат да го решат секој конфликт или затоа што секоја нивна резолуција се спроведува, туку затоа што свет без место каде што сите држави, без оглед на нивната големина, можат да седнат под ист покрив и да се повикаат на исти принципи, би бил уште поопасен. Повикувајќи се на мислата на поранешниот генерален секретар на ОН, Даг Хамаршелд, дека Обединетите нации не се создадени за да го одведат човештвото во рајот, туку да го спасат од пеколот, премиерот рече дека од Организацијата не треба да се бара совршенство, туку делотворност. Тоа значи способност да спречува и да посредува, да го штити човечкото достоинство и да ги брани принципите и тогаш кога нивната примена е политички незгодна. Довербата во меѓународниот систем, предупреди тој, е загрозена бидејќи премногу луѓе оправдано чувствуваат дека правилата не важат еднакво за сите, дека моќта понекогаш има предност пред принципите, а договорите траат само додека интересите остануваат непроменети. Осврнувајќи се на поновата македонска историја, премиерот посочи дека земјата повеќепати се откажувала од нешто што природно ѝ припаѓа како основно право и што многу други го земаат здраво за готово. Таа историја, рече тој, е обележана со предизвици, регионални безбедносни ризици, постојани компромиси и отстапки направени во име на мирот, соработката и повисоките цели на интеграцијата - често по цена на најосновното чувство за достоинство и правда. Македонија донела тешки одлуки и продолжила напред и кога процесите траеле подолго отколку што една генерација граѓани можела разумно да очекува. - Токму затоа денес можам одговорно да кажам дека довербата не може бесконечно да биде еднострана обврска - порача премиерот. Ако од малите држави се очекува да ги почитуваат правилата, тогаш правилата мора и ним да им обезбедат предвидливост. Ако од кандидатите за членство во некоја организација се бара исполнување критериуми, тогаш исполнувањето на тие критериуми мора да води кон напредок. Ако од граѓаните се бара да им веруваат на институциите, институциите мора да покажат дека нивниот збор има вредност и дека преземените обврски траат. Правилото што важи денес не може утре да биде поинакво само затоа што се променил односот на силите, а преземената обврска не смее да биде привремена политичка погодност, туку основа врз која луѓето ќе можат да ја планираат својата иднина. Од граѓаните се бара да веруваат во соработката, добрососедските односи, компромисот и заемната почит. Им се кажува дека трајниот мир е повреден од краткорочната политичка победа, дека почитувањето на договорите е знак на сила и мудрост, а европската и евроатлантската интеграција значат прифаќање правила што важат за сите. Но тој аргумент, предупреди премиерот, станува многу потежок за одбрана кога граѓаните гледаат дека принципот понекогаш ѝ отстапува место на моќта, дека критериумите се менуваат додека процесот трае и дека од едни се бара доследност што другите не ја бараат од себеси. -Не можеме да им велиме на луѓето "Верувајте им на правилата" кога гледаат дека правилата не важат еднакво. Не можеме да ги убедиме дека компромисот е доблест ако секој компромис носи ново барање - нагласи тој. Ова, според премиерот, е прашање на легитимитет, бидејќи авторитетот на избраните лидери не произлегува само од функцијата, туку од граѓаните што ги избираат, бараат одговорност и секојдневно го споредуваат кажаното со она што го гледаат. Во ера во која информациите го обиколуваат светот за неколку секунди, човештвото има пристап до огромно знаење, но истовремено е изложено и на манипулации, полувистини, фабрикувани слики, пропаганда и организирани дезинформации. Затоа, задачата на политиката повеќе не е само да ги информира граѓаните, туку да ја заслужи нивната доверба. Не е доволно да им се кажува што е вистина, туку мора да се изградат институции на кои ќе им веруваат и кога вистината е непријатна. Не е доволно да се зборува за вредности, туку мора да се покаже дека тие имаат значење и дека нивната одбрана има цена. Лидерите треба да ги убедат општествата дека соработката е подобра од изолацијата, владеењето на правото од едностраното постапување, компромисот од конфликтот, а институциите од владеењето на голата сила. Но за тоа уверување да има тежина, и самите мора да бидат доследни. -Вредностите не се одржуваат со говори. Тие се одржуваат кога се бранат токму во моментот кога е најлесно да се напуштат - рече премиерот. Светот се менува со извонредна брзина, центрите на моќ се поместуваат, а со нив се менуваат технологијата, економските односи, безбедносните доктрини и сојузите. Во такви периоди лесно се појавува искушението старите принципи да се прогласат за непрактични, правото да се приспособи на моќта, а вредностите да се третираат како луксуз што може да почека. Но токму во време на промени, порача тој, принципите се најпотребни. Ако државите се откажат од правилата што ги штителе во периоди на стабилност, нема да добијат поголема слобода, туку свет во кој секоја одлука ќе зависи од тоа кој во дадениот момент има поголема моќ. Должноста на лидерите не е да ветуваат свет без неправда, разочарувања и спротивставени интереси, бидејќи таков свет не постои. Нивната должност е да ја зачуваат вербата во правилата и кога тие се прекршуваат, да ја бранат соработката и кога судирот изгледа попопуларен и да ги направат институциите подостојни за довербата на граѓаните. Особено е важно разочарувањето од несовршеностите на меѓународниот поредок да не го одведе светот кон нешто уште полошо - состојба во која воопшто нема поредок. Говорејќи за Европа, премиерот порача дека Македонија нема да се откаже од европската идеја само затоа што европскиот пат бил тежок. - Европската Унија за нас останува нашиот природен политички, економски и институционален дом - истакна тој. Истовремено, призна дека Македонија има сериозна работа и дома: да го зајакне владеењето на правото, да изгради поефикасни институции и поконкурентна економија и да ја зголеми довербата на граѓаните во сопствената држава. Тоа, нагласи, е домашна одговорност што нема да биде префрлена на Брисел. Но Македонија очекува европската интеграција да остане процес заснован врз заслуги и мерливи критериуми, а не процес во кој билатералните прашања постојано ја поместуваат целта. - Не бараме полесен пат. Бараме пат уреден со правила. Не бараме пониски стандарди. Бараме стандардите да останат стандарди - порача премиерот. Ова е важно и за кредибилитетот на самата Европа, чија геополитичка тежина сè повеќе ќе зависи од способноста преземените заложби да ги претвора во конкретни политички резултати и доследно да ги брани вредностите за кои се залага. Идниот меѓународен поредок, според премиерот, нема да се обликува само на боиштата и во дипломатските сали, туку и во лабораториите, училиштата, фабриките, енергетските мрежи, дата-центрите и во способноста на општествата да ги разберат технолошките промени. - Вештачката интелигенција повеќе не е тема на иднината. Таа е инфраструктура на сегашноста - рече тој. Светот повторно ја препознава вредноста на отпорноста, сигурната енергија, инфраструктурата, разновидните транспортни правци и блиските и доверливи синџири на снабдување. Во тој контекст, интензивниот развој на коридорите 8 и 10 е дел од пошироката европска визија за подобро поврзување на Јадранското, Црното и Егејското Море со Централна Европа, за повеќе патишта за стоките, енергијата и луѓето и за претворање на регионот од геополитичка периферија во инфраструктурно поврзан простор. - Нашата географија не мора да биде наша судбина. Таа може да стане наша предност ако ги изградиме институциите и инфраструктурата што ќе ја претворат нашата географска положба во поврзаност - порача премиерот. Тој повика и на поинаков пристап кон миграцијата, која започнува таму каде што нема безбедност, вработување, образование, пристап до вода, перспектива или верба дека утрешниот ден ќе биде подобар. Затоа миграцијата не може да се третира само како гранично прашање, туку одговорната политика мора да ги поврзе безбедноста, човечкото достоинство, развојот и реалните потреби на пазарите на трудот. И климатската политика, според него, мора посилно да се потпира на реалноста. Зелената транзиција е неопходна, но ако биде социјално неодржлива, ќе ја изгуби политичката поддршка. Ако создаде технолошка зависност од мал број извори, ќе отвори нови предизвици, а ако од посиромашните држави се очекува исто темпо без еднаков пристап до капитал и технологија, резултатот ќе биде неправда наместо транзиција. Поради тоа, идната климатска политика мора истовремено да биде еколошка, економска и социјална политика. Централната тема на заседанието, довербата, не може да се создаде само со резолуција, истакна премиерот. Таа е резултат што се гради кога една институција ја исполнува целта за која е основана. Затоа е неопходна реформата на Обединетите нации, за Организацијата да стане поспособна и да постигнува подобри резултати, не за да ја замени одговорноста на националните држави, туку за да дејствува таму каде што е потребна заедничка акција. -Мултилатерализмот не започнува во Њујорк. Тој започнува со квалитетот на државите што доаѓаат во Њујорк - нагласи премиерот. Македонија е мала земја, рече тој, но одбива големината на нејзината територија да го одредува размерот на нејзините амбиции. Нејзината амбиција е да стане сериозна држава на која сојузниците можат да ѝ веруваат, во која младите ќе можат да ја планираат својата иднина, која ги почитува различноста и мултикултурниот карактер на општеството и е доволно сигурна во себе за да го брани сопствениот идентитет, без да го негира идентитетот на другите. Тоа треба да биде држава што ја знае својата историја, но не е заробена во неа, и која не очекува другите да ја изградат наместо неа. - За мене, тоа е современ суверенитет. Не изолација. Способност - рече премиерот. Потсетувајќи на зборовите на генералниот секретар Антонио Гутереш дека Повелбата на ОН започнува со "Ние, народите", а не со "ние, моќните" или "ние, победниците", премиерот рече дека токму во тие зборови лежи причината поради која една мала европска земја продолжува да верува во Обединетите нации и кога е разочарана од нив. Алтернативата на свет управуван според правила не е свет во кој сите се слободни, туку свет во кој најсилните се најслободни, а сите други зависат од нивната добра волја. Таквиот свет можеби за миг изгледа ефикасен, но никогаш не е стабилен. Пред околу три децении, Обединетите нации дошле во Македонија со идејата дека меѓународната заедница не мора да чека насилството да започне за да дејствува. Денес, според премиерот, повторно е потребна истата политичка мудрост. Светот не смее да чека технологијата да создаде нови нееднаквости за да воспостави правила, младите да заминат за да создаде општества во кои ќе сакаат да останат, институциите целосно да ја изгубат довербата за да почне да ги реформира или планетата да се подели на спротивставени блокови за повторно да ја открие вредноста на дијалогот. Враќајќи се на детето со кое го започна говорот, премиерот рече дека никој денес не може да му вети мирен свет, свет без кризи или без конкуренција. Но сегашната генерација лидери може да остави свет во кој моќта нема да биде единствениот аргумент, знаењето нема да биде привилегија на малкумина, сојузите ќе создаваат безбедност наместо нови линии на страв, а технологијата ќе му служи на човештвото. Тоа треба да биде и свет во кој една мала држава ќе има право на исто достоинство, исти правила и ист глас како и големите сили. - Тоа е ветувањето што вреди да се обнови. Не затоа што сме наивни во поглед на светот таков каков што е, туку затоа што сме доволно реални да разбереме што се случува кога светот ќе се препушти само на моќта. Македонците и македонските граѓани ќе го преземат својот дел од одговорноста - порача претседателот на Владата од говорницата на Обединетите нации.

  language

  mkd

  published at

  2026-09-25T20:25:12

  source

  Pressing TV

  title

  Премиерот од ОН: Довербата не може бесконечно да биде еднострана обврска, правилата мора да важат за сите

  url

  https://pressingtv.mk/makedonija/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%B5%D1%80%D0%BE%D1%82-%D0%BE%D0%B4-%D0%BE%D0%BD-%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BD%D0%B5-%D0%BC%D0%BE%D0%B6%D0%B5-%D0%B1%D0%B5%D1%81%D0%BA/

• article order

  0

  body

  Интегрално обраќање на премиерот Христијан Мицкоски пред генералното собрание на ООН: "Господине претседателе, Господине генерален секретар, Ваши екселенции, Дами и господа, Дете кое оваа есен за првпат ќе седне во училишна клупа, во 2040 година ќе биде млад човек на прагот на зрелоста. Не знаеме точно како ќе изгледа светот во кој ќе живее. Но веќе знаеме дека ќе биде поинаков од нашиот. Вештачката интелигенција ќе ги преобрази професиите, индустриите и начините на кои се носат одлуките. Енергетиката ќе функционира според нов распоред и нова логика. Климатските промени ќе влијаат врз економиите, земјоделството, градовите и движењето на луѓето. Демографските промени ќе ги преобликуваат пазарите на трудот и системите за социјална заштита. Безбедноста повеќе нема да зависи само од армиите и границите, туку и од електроенергетските мрежи, дата- центрите, каблите, сателитите, алгоритмите и довербата во информациите што ги добиваме секој ден. А сепак, денес, додека се подготвуваме за таа иднина, милиони луѓе живеат среде војна или под закана од војна. Повеќе од сто милиони луѓе се присилно раселени. Повеќе од 270 милиони деца и млади не посетуваат училиште. Тоа е парадоксот на нашето време. Човештвото никогаш немало толку големи научни и технолошки можности. А сепак, никогаш не било поочигледно дека технолошката моќ не создава автоматски и политичка мудрост. Затоа вистинското прашање пред ова Собрание не е само како ќе управуваме со кризите во 2026 година. Вистинското прашање е: каков меѓународен поредок ќе ѝ оставиме на генерацијата што денес тргнува на училиште? За мала земја како мојата, ова не е академско прашање. Ова е прашање на опстанок. Пред триесет и три години, кога станавме дел од Обединетите нации, светот изгледаше многу поинаку. Студената војна беше завршена. Постоеше надеж дека започнува нова ера- ера во која соработката постепено ќе го замени судирот. Нашиот регион, меѓутоа, живееше во сосема поинаква реалност. Југославија се распаѓаше со крвопролевање. Војни се водеа непосредно зад нашите граници. Стравот дека насилството може да се прошири беше реален. А сепак, мојата земја го избра мирот. Ја избра стабилноста. Во тие околности, на наша територија, Обединетите нации направија нешто што дотогаш никогаш не го беа направиле: ја воспоставија првата превентивна мировна мисија во историјата на Организацијата. Тоа искуство остави длабока поука во нашата национална меморија, поука на која ќе се навратам кон крајот на моето обраќање. Мирот не започнува кога војната ќе заврши. Мирот започнува кога политиката е доволно мудра да спречи војната воопшто да започне. Можеби затоа малите земји понекогаш поинаку гледаат на меѓународната политика. Големите сили имаат простор за стратешки пресврти што малите држави едноставно го немаат. За една голема сила, погрешна геополитичка проценка може да значи промена на стратегијата. Но за мала земја, истата грешка може да значи изгубена деценија. Затоа не можеме да си дозволиме да бидеме рамнодушни кон правилата. Ниту можеме да веруваме дека правилата сами ќе се одбранат. Светот што се обликува пред нас е свет на поостра конкуренција. Моќта се прераспределува. Односите помеѓу големите сили сѐ повеќе ги обликуваат трговијата, технологијата, енергетиката, критичните суровини, транспортните правци и дигиталната инфраструктура. Она што до вчера го нарекувавме економска меѓузависност, денес сѐ повеќе го гледаме и како прашање на национална безбедност. Глобализацијата не исчезнува. Таа се преобликува. Синџирите на снабдување се менуваат. Производството повторно станува геополитичко прашање. Државите не прашуваат каде нешто може да се произведе најевтино, туку и кому може да се верува; не само од каде доаѓа енергијата, туку и дали ќе биде достапна кога ќе настапи криза; не само кој ја развива следната генерација технологии, туку и кој ќе ги постави правилата според кои тие ќе функционираат. И сојузите се менуваат под притисок на истиот тој свет. Македонските граѓани знаат каде припаѓаат. Ние сме сојузник во НАТО. Соединетите Американски Држави се наш стратешки партнер. Полноправното членство во Европската Унија е наша стратешка определба. Тоа не се три одвоени политики. Тоа е една геополитичка ориентација, втемелена врз демократијата, колективната безбедност, владеењето на правото и отворената економија. Во време на неизвесност, нашиот одговор не е стратешка двосмисленост. Нашиот одговор е јасност. Но јасноста во нашите сојузи не значи вртење грб на светот. Напротив. Токму држава што е сигурна во своите демократски и стратешки избори може со поголема самодоверба да разговара и да соработува со земји кои имаат поинаква историја, поинакви интереси и поинакви политички погледи. На светот не му е потребна уште една поделба на трајни табори. Потребна му е конкуренција со граници и со правила што сите мора да ги почитуваат. Сојузи кои преземаат одговорност. И меѓународни институции што остануваат простор за дијалог токму тогаш кога дијалогот е најтежок. Затоа Обединетите нации се важни. Не затоа што можат да го решат секој конфликт. Очигледно, не можат. Не затоа што секоја резолуција се спроведува. Очигледно, тоа не е секогаш случај. Но тоа не треба да нѐ обесхрабри. Треба да ја зајакне нашата решеност да ги заштитиме Обединетите нации и правилата врз кои тие се засновани, и да се залагаме за мултилатерализам втемелен врз вредности, заемна почит и правила. Зашто свет без место каде што сите држави, без оглед на нивната големина, можат да седнат под ист покрив и да се повикаат на истите принципи би бил уште поопасен од светот што го гледаме денес. Во 1954 година, Даг Хамаршелд нѐ потсети на една мисла: "Обединетите нации не се создадени за да нѐ одведат во рајот, туку за да нѐ спасат од пеколот." Седум децении подоцна, важно е да ја разбереме суштината на таа изјава. Од Обединетите нации не треба да бараме совршенство. Треба да бараме да бидат делотворни. Да имаат способност да спречуваат и да посредуваат. Способност да го штитат човечкото достоинство. И, конечно, способност да ги одбранат принципите дури и кога нивната примена е политички незгодна. Денес довербата во меѓународниот систем е загрозена токму затоа што премногу луѓе оправдано чувствуваат дека правилата не важат еднакво за сите. Дека моќта понекогаш има предност пред принципот. Дека обврските се условни. Дека договорите траат само додека интересите остануваат непроменети. За малите држави, ова е особено опасен свет. Нашата историја нѐ научи дека меѓународните компромиси се многу тешки и дека мирот, стабилноста и интеграцијата бараат политичка храброст и големи жртви. И без намера да звучам поучувачки, ако некој сака да види пример за земја што повеќепати се откажувала од нешто што природно ѝ припаѓа како основно право- нешто што многумина го земаат здраво за готово- доволно е да погледне во поновата историја на мојата нација. Историја обележана со предизвици, со безбедносни ризици од регионални размери, со постојани компромиси и отстапки направени во име на мирот, соработката и повисоките цели на интеграцијата- често по цена на нашето најосновно чувство за достоинство и правда. Донесовме навистина тешки одлуки. Продолживме напред дури и кога процесите траеја подолго отколку една генерација граѓани можеше разумно да ги очекува. Но токму затоа, гледајќи на тие одлуки со временска дистанца и со јасна свест на реалноста, денес можам одговорно да кажам дека довербата не може бесконечно да биде еднострана обврска. Ако од малите држави се очекува да ги почитуваат правилата, тогаш правилата мора и ним да им обезбедат предвидливост. Ако од кандидатите за членство во една организација се бара да исполнат одредени критериуми, тогаш исполнувањето на тие критериуми мора да води кон напредок. Ако бараме од граѓаните да им веруваат на институциите, тогаш институциите мора да покажат дека нивниот збор има вредност и дека преземените обврски траат. Правилото што важи денес не може утре да биде поинакво само затоа што се променил односот на силите. И една преземена обврска не може да биде привремена политичка погодност. Таа мора да биде основа врз која луѓето ќе можат да ја планираат својата иднина. Од нашите граѓани бараме да веруваат во соработката, во добрососедските односи, во компромисот и во заемната почит. Им велиме дека трајниот мир вреди повеќе од краткорочна политичка победа; дека почитувањето на договорите е знак на сила и мудрост, дека тоа е правилната постапка, а не знак на слабост; дека европската и евроатлантската интеграција значат прифаќање правила што важат еднакво за сите. Но тој аргумент станува многу потежок за одбрана кога граѓаните гледаат дека во меѓународните односи принципот понекогаш ѝ отстапува место на моќта; дека критериумите можат да се сменат додека процесот веќе трае; или дека од едни се очекува доследност што другите не ја бараат секогаш од себеси. Не можеме да им велиме на луѓето "Верувајте им на правилата", кога гледаат дека правилата не важат еднакво за сите. Не можеме да ги убедиме дека компромисот е доблест ако секој компромис носи ново барање. И не можеме да очекуваме доверба во меѓународните институции ако граѓаните почнат да веруваат дека нивната судбина почесто ја одредува политичката тежина на нивната држава отколку силата на заеднички прифатениот принцип. Ова е прашање на легитимитет. Зашто нашиот авторитет како избрани лидери не произлегува од самата функција. Тој произлегува од луѓето што нѐ избираат, што бараат од нас одговорност и што секој ден го споредуваат она што им го кажуваме со она што го гледаат. А денес тие гледаат повеќе од кога било порано. Живееме во време во кое информациите го обиколуваат светот за неколку секунди. Никогаш порано човештвото немало пристап до толку многу знаење. Но никогаш порано не било изложено на толку многу манипулации, полувистини, фабрикувани слики, пропаганда и организирани дезинформации. Токму затоа политиката влегува во нова, потешка и посложена ера. Нашата задача повеќе не е само да ги информираме граѓаните. Ние мора да ја заслужиме нивната доверба. Не е доволно да им кажеме што е вистина. Мора да изградиме институции на кои ќе можат да им веруваат и кога вистината е непријатна за сите. Не е доволно да им зборуваме за вредности. Мора да покажеме дека тие вредности имаат значење и дека нивната одбрана има цена- дури и кога тоа бара трпение, политички капитал или избор на потешкиот пат. Повикани сме да ги убедиме нашите општества дека соработката е подобра од изолацијата, дека владеењето на правото е подобро од едностраното постапување, дека компромисот е подобар од конфликтот и дека институциите се подобри од владеењето на голата сила. Но за тоа уверување да има тежина, и самите мора да бидеме доследни. Вредностите не се одржуваат со говори. Тие се одржуваат кога се бранат токму во моментот кога е најлесно да се напуштат. А тоа можеби е најголемиот предизвик на нашето време. Светот се менува со извонредна брзина. Центрите на моќ се поместуваат. Технологијата се менува. Економските односи се менуваат. Безбедносните доктрини се менуваат. Сојузите се менуваат. Историјата повторно забрзува. Во такви периоди, секогаш постои искушение да се прогласи дека старите принципи повеќе не се практични; дека правото мора да се приспособи на моќта; дека вредностите се луксуз што може да почека додека кризата не помине. Но токму тогаш ни се најпотребни. Зашто ако во време на промени се откажеме од правилата што нѐ штителе во време на стабилност, нема да добиеме поголема слобода. Ќе наследиме свет во кој секоја следна одлука ќе зависи од тоа кој има повеќе моќ во дадениот момент. А таков свет е особено опасен за малите држави. Затоа нашата должност како лидери не е да им ветуваме на нашите народи свет без неправда, без разочарувања и без спротивставени интереси. Таков свет не постои. Нашата должност е многу потешка. Да ја зачуваме вербата во правилата дури и кога е јасно дека тие се прекршуваат. Да ја браниме соработката дури и кога судирот изгледа попопуларен. Да ја одржиме довербата во институциите, не така што ќе бараме од луѓето помалку внимателно да гледаат или да поставуваат помалку прашања, туку така што ќе ги направиме институциите подостојни за нивната доверба. И да не дозволиме разочарувањето од несовршеностите на меѓународниот поредок да нѐ одведе кон нешто многу полошо: свет во кој воопшто нема поредок. Тоа, според мене, е една од најголемите политички и морални одговорности на нашата генерација. Тоа важи за меѓународниот систем. И важи за Европа. Нема да се откажеме од европската идеја затоа што европскиот пат беше тежок. Европската Унија за нас останува нашиот природен политички, економски и институционален дом. А имаме работа и дома. Мора да го зајакнеме владеењето на правото. Да изградиме поефикасни институции. Да изградиме поконкурентна економија. И да ја зајакнеме довербата на граѓаните во сопствената држава. Тоа е наша одговорност и нема да ја префрлиме на Брисел. Истовремено, очекуваме европската интеграција да остане процес заснован на заслуги и мерливи критериуми, а не процес во кој билатералните прашања постојано можат да ја поместуваат целта. Не бараме полесен пат. Бараме пат уреден со правила. Не бараме пониски стандарди. Бараме стандардите да останат стандарди. Ова е еднакво важно и за кредибилитетот на Европа, во време кога нејзината геополитичка тежина сѐ повеќе ќе зависи од способноста своите заложби да ги претвори во конкретни политички резултати, од решеноста да ги брани вредностите за кои се залага и да остане истрајна во нивното унапредување, и покрај многуте предизвици со кои се соочува. Ваши екселенции, Идниот меѓународен поредок нема да се обликува само на боиштата или во дипломатските сали. Ќе се обликува и во лабораториите. Во училиштата. Во фабриките. Во енергетските мрежи. Во дата центрите. И во способноста на општествата да ги разберат промените што ги носи технологијата. Вештачката интелигенција повеќе не е тема на иднината. Таа е инфраструктура на сегашноста. Денес светот повторно ја препознава вредноста на отпорноста. На сигурната енергија. На инфраструктурата. На разновидните транспортни правци. На блиските и доверливи синџири на снабдување. За нас, интензивниот развој на коридорите VIII и X е дел од поширока европска визија: подобро да се поврзат Јадранското, Црното и Егејското Море со Централна Европа; на стоките, енергијата и луѓето да им се обезбедат повеќе патишта и подобра поврзаност; и регионот да стане инфраструктурно поврзан, наместо да остане на геополитичката периферија. Нашата географија не треба да биде наша судбина. Таа може да стане наша предност ако ги изградиме институциите и инфраструктурата што ќе ја претворат нашата географска положба во поврзаност. Истовремено, мора поинаку да пристапиме и кон миграцијата. Миграцијата започнува таму каде што нема безбедност, вработување, образование, пристап до вода, перспектива или верба дека утрешниот ден ќе биде подобар од денешниот. Таа не е само прашање на граници. Одговорната политика мора да ги поврзе безбедноста, човечкото достоинство, развојот и реалните потреби на пазарите на трудот. И климатската политика ќе мора посилно да се потпира на реалноста. Зелената транзиција е неопходна. Но ако ја направиме социјално неодржлива, ќе ја изгубиме политичката поддршка потребна за нејзино спроведување. Ако ја направиме технолошки зависна од мал број извори, ќе создадеме нови предизвици додека ги решаваме старите. Ако очекуваме посиромашните земји да се движат со исто темпо, без да им обезбедиме еднаков пристап до капитал и технологија, ќе создадеме неправда наместо транзиција. Затоа идната климатска политика мора истовремено да биде и еколошка, и економска, и социјална политика. Господине претседателе, Сето ова нѐ враќа на централната тема на ова заседание: довербата. Довербата не е чувство што може да се создаде со усвојување резолуција. Таа е резултат. Се гради кога институцијата ја исполнува целта за која е основана. Затоа реформата на Обединетите нации е неопходна. За Организацијата да стане поспособна. За да постигнува подобри резултати. И секако, не за да ја замени одговорноста на националните држави, туку за да дејствува таму каде што е потребно заедничко дејствување. Мултилатерализмот не започнува во Њујорк. Тој започнува со квалитетот на државите кои доаѓаат во Њујорк. Ваши екселенции, Ние сме мала земја. Но одбиваме големината на нашата територија да го одредува размерот на нашата амбиција. Нашата амбиција е да станеме сериозна држава. Држава на која нејзините сојузници ќе можат да ѝ веруваат. Држава во која младите можат да ја планираат својата иднина. Држава што ги почитува различноста и мултикултурниот карактер на своето општество. Држава доволно сигурна во себе за да го брани сопствениот идентитет, без да го негира идентитетот на другите. Држава што ја знае својата историја, но не е заробена во неа. И држава која не очекува другите да ја изградат наместо неа. За мене, ова е современ суверенитет. Не изолација, туку способност. Оваа година, генералниот секретар Антонио Гутереш нѐ потсети дека Повелбата започнува со зборовите: "Ние, народите". И додаде: "Не ние, моќните. Не ние, победниците". Во тие неколку зборови лежи причината поради која една мала европска земја продолжува да верува во оваа Организација, дури и кога е разочарана од неа. Зашто алтернативата на свет управуван според правила не е свет во кој сите се слободни. Тоа е свет во кој најсилните се најслободни. А сите други зависат од нивната добра волја. Таков свет можеби за миг може да изгледа ефикасен. Но никогаш не е стабилен. Пред околу три децении, Обединетите нации дојдоа во нашата земја со нова идеја: дека меѓународната заедница не мора да чека насилството да започне пред таа да дејствува. Денес повторно ни е потребна истата политичка мудрост. Не смееме да чекаме технологијата да создаде нови нееднаквости пред да воспоставиме правила. Не смееме да чекаме младите да заминат пред да изградиме општества во кои ќе гледаат иднина за која вреди да останат. Не смееме да чекаме институциите да ја изгубат сета доверба на јавноста пред да ги реформираме. И не смееме да чекаме светот целосно да се подели на спротивставени блокови пред повторно да ја откриеме вредноста на дијалогот. Тоа дете со кое го започнав моето обраќање ќе биде четиринаесет години постаро кога светот ќе влезе во 2040 година. Никој од нас денес не може да му вети на тоа дете мирен свет. Ниту свет без кризи. Ниту свет без конкуренција. Но можеме да му оставиме нешто друго. Свет во кој моќта не е единствениот аргумент. Свет во кој знаењето не е привилегија на малкумина. Свет во кој сојузите создаваат безбедност, наместо нови линии на страв. Свет во кој технологијата му служи на човештвото. И свет во кој мала држава има право на истото достоинство, на истите правила и на истиот глас како и една голема сила. Тоа е ветувањето што вреди да се обнови. Не затоа што сме наивни во поглед на светот таков каков што е. Туку затоа што сме доволно реални да разбереме што се случува кога светот ќе се препушти само на моќта. Македонците и македонските граѓани ќе го преземат својот дел од одговорноста. Ви благодарам."

  language

  mkd

  published at

  2026-09-25T17:58:06

  source

  Centar.mk

  title

  Мицкоски од ОН: Не бараме полесен пат, бараме пат уреден со правила - мала држава има право на исто достоинство и ист глас како големите сили

  url

  https://centar.mk/blog/2026/09/25/mitskoski-od-on-ne-barame-polesen-pat-barame-pat-ureden-so-pravila-mala-drzhava-ima-pravo-na-isto-dostoinstvo-i-ist-glas-kako-golemite-sili/

• article order

  2

  body

  Ако од малите држави се очекува да ги почитуваат правилата, тогаш правилата мора и ним да им обезбедат предвидливост, рече премиерот Мицкоски Господине претседателе, Господине генерален секретар, Ваши екселенции, Дами и господа, Дете кое оваа есен за првпат ќе седне во училишна клупа, во 2040 година ќе биде млад човек на прагот на зрелоста. Не знаеме точно како ќе изгледа светот во кој ќе живее. Но веќе знаеме дека ќе биде поинаков од нашиот. Вештачката интелигенција ќе ги преобрази професиите, индустриите и начините на кои се носат одлуките. Енергетиката ќе функционира според нов распоред и нова логика. Климатските промени ќе влијаат врз економиите, земјоделството, градовите и движењето на луѓето. Демографските промени ќе ги преобликуваат пазарите на трудот и системите за социјална заштита. Безбедноста повеќе нема да зависи само од армиите и границите, туку и од електроенергетските мрежи, дата центрите, каблите, сателитите, алгоритмите и довербата во информациите што ги добиваме секој ден. А сепак, денес, додека се подготвуваме за таа иднина, милиони луѓе живеат среде војна или под закана од војна. Повеќе од сто милиони луѓе се присилно раселени. Повеќе од 270 милиони деца и млади не посетуваат училиште. Тоа е парадоксот на нашето време. Човештвото никогаш немало толку големи научни и технолошки можности. А сепак, никогаш не било поочигледно дека технолошката моќ не создава автоматски и политичка мудрост. Затоа вистинското прашање пред ова Собрание не е само како ќе управуваме со кризите во 2026 година. Вистинското прашање е: каков меѓународен поредок ќе ѝ оставиме на генерацијата што денес тргнува на училиште? За мала земја како мојата, ова не е академско прашање. Ова е прашање на опстанок. Пред триесет и три години, кога станавме дел од Обединетите нации, светот изгледаше многу поинаку. Студената војна беше завршена. Постоеше надеж дека започнува нова ера -- ера во која соработката постепено ќе го замени судирот. Нашиот регион, меѓутоа, живееше во сосема поинаква реалност. Југославија се распаѓаше во крвопролевање. Војни се водеа непосредно зад нашите граници. Стравот дека насилството може да се прошири беше реален. А сепак, мојата земја го избра мирот. Ја избра стабилноста. Во тие околности, на наша територија, Обединетите нации направија нешто што дотогаш никогаш не го беа направиле: ја воспоставија првата превентивна мировна мисија во историјата на Организацијата. Тоа искуство остави длабока поука во нашата национална меморија, поука на која ќе се навратам кон крајот на моето обраќање. Мирот не започнува кога војната ќе заврши. Мирот започнува кога политиката е доволно мудра да спречи војната воопшто да започне. Можеби затоа малите земји понекогаш поинаку гледаат на меѓународната политика. Големите сили имаат простор за стратешки пресврти што малите држави едноставно го немаат. За голема сила, погрешна геополитичка проценка може да значи промена на стратегијата. За мала земја, истата грешка може да значи изгубена деценија. Затоа не можеме да си дозволиме да бидеме рамнодушни кон правилата. Ниту можеме да веруваме дека правилата сами ќе се одбранат. Светот што се обликува пред нас е свет на поостра конкуренција. Моќта се прераспределува. Односите меѓу големите сили сѐ повеќе ги обликуваат трговијата, технологијата, енергетиката, критичните суровини, транспортните правци и дигиталната инфраструктура. Она што до вчера го нарекувавме економска меѓузависност, денес сѐ повеќе го гледаме и како прашање на национална безбедност. Глобализацијата не исчезнува. Таа се преобликува. Синџирите на снабдување се менуваат. Производството повторно станува геополитичко прашање. Државите не прашуваат само каде нешто може да се произведе најевтино, туку и кому може да му се верува; не само од каде доаѓа енергијата, туку и дали ќе биде достапна кога ќе настапи криза; не само кој ја развива следната генерација технологии, туку и кој ќе ги постави правилата според кои тие ќе функционираат. И сојузите се менуваат под притисокот на истиот тој свет. Македонските граѓани знаат каде припаѓаат. Ние сме сојузник во НАТО. Соединетите Американски Држави се наш стратешки партнер. Полноправното членство во Европската Унија е наша стратешка определба. Тоа не се три одвоени политики. Тоа е една геополитичка ориентација, втемелена врз демократијата, колективната безбедност, владеењето на правото и отворената економија. Во време на неизвесност, нашиот одговор не е стратешка двосмисленост. Нашиот одговор е јасност. Но јасноста во нашите сојузи не значи вртење грб на светот. Напротив. Токму држава што е сигурна во своите демократски и стратешки избори може со поголема самодоверба да разговара и да соработува со земји што имаат поинаква историја, поинакви интереси и поинакви политички погледи. На светот не му е потребна уште една поделба на трајни табори. Потребна му е конкуренција со граници и со правила што сите мора да ги почитуваат. Сојузи што преземаат одговорност. И меѓународни институции што остануваат простор за дијалог токму тогаш кога дијалогот е најтежок. Затоа Обединетите нации се важни. Не затоа што можат да го решат секој конфликт. Очигледно, не можат. Не затоа што секоја резолуција се спроведува. Очигледно, тоа не е секогаш случај. Но тоа не треба да нѐ обесхрабри. Треба да ја зајакне нашата решеност да ги заштитиме Обединетите нации и правилата врз кои се засновани, и да се залагаме за мултилатерализам втемелен врз вредности, заемна почит и правила. Зашто свет без место каде што сите држави, без оглед на нивната големина, можат да седнат под ист покрив и да се повикаат на истите принципи би бил уште поопасен од светот што го гледаме денес. Во 1954 година, Даг Хамаршелд нѐ потсети на една мисла: Обединетите нации не се создадени за да нѐ одведат во рајот, туку за да нѐ спасат од пеколот. Седум децении подоцна, важно е да ја разбереме суштината на таа изјава. Од Обединетите нации не треба да бараме совршенство. Треба да бараме да бидат делотворни. Да имаат способност да спречуваат и да посредуваат. Способност да го штитат човечкото достоинство. И, конечно, способност да ги одбранат принципите дури и кога нивната примена е политички незгодна. Денес довербата во меѓународниот систем е загрозена токму затоа што премногу луѓе оправдано чувствуваат дека правилата не важат еднакво за сите. Дека моќта понекогаш има предност пред принципот. Дека обврските се условни. Дека договорите траат само додека интересите остануваат непроменети. За малите држави, ова е особено опасен свет. Нашата историја нѐ научи дека меѓународните компромиси се многу тешки и дека мирот, стабилноста и интеграцијата бараат политичка храброст и големи жртви. И без намера да звучам поучувачки, ако некој сака да види пример за земја што повеќепати се откажувала од нешто што природно ѝ припаѓа како основно право -- нешто што многумина го земаат здраво за готово -- доволно е да погледне во поновата историја на мојата земја. Историја обележана со предизвици, со безбедносни ризици од регионални размери, со постојани компромиси и отстапки направени во име на мирот, соработката и повисоките цели на интеграцијата -- често по цена на нашето најосновно чувство за достоинство и правда. Донесовме навистина тешки одлуки. Продолживме напред дури и кога процесите траеја подолго отколку што една генерација граѓани можеше разумно да очекува. Но токму затоа, гледајќи на тие одлуки со временска дистанца и со јасна свест за реалноста, денес можам одговорно да кажам дека довербата не може бесконечно да биде еднострана обврска. Ако од малите држави се очекува да ги почитуваат правилата, тогаш правилата мора и ним да им обезбедат предвидливост. Ако од кандидатите за членство во една организација се бара да исполнат одредени критериуми, тогаш исполнувањето на тие критериуми мора да води кон напредок. Ако бараме од граѓаните да им веруваат на институциите, тогаш институциите мора да покажат дека нивниот збор има вредност и дека преземените обврски траат. Правилото што важи денес не може утре да биде поинакво само затоа што се променил односот на силите. И преземената обврска не може да биде привремена политичка погодност. Таа мора да биде основа врз која луѓето ќе можат да ја планираат својата иднина. Од нашите граѓани бараме да веруваат во соработката, во добрососедските односи, во компромисот и во заемната почит. Им велиме дека трајниот мир вреди повеќе од краткорочна политичка победа; дека почитувањето на договорите е знак на сила и мудрост, дека тоа е правилната постапка, а не знак на слабост; дека европската и евроатлантската интеграција значат прифаќање правила што важат еднакво за сите. Но тој аргумент станува многу потежок за одбрана кога граѓаните гледаат дека во меѓународните односи принципот понекогаш ѝ отстапува место на моќта; дека критериумите можат да се сменат додека процесот веќе трае; или дека од едни се очекува доследност што другите не ја бараат секогаш од себеси. Не можеме да им велиме на луѓето "Верувајте им на правилата", кога гледаат дека правилата не важат еднакво. Не можеме да ги убедиме дека компромисот е доблест ако секој компромис носи ново барање. И не можеме да очекуваме доверба во меѓународните институции ако граѓаните почнат да веруваат дека нивната судбина почесто ја одредува политичката тежина на нивната држава отколку силата на заеднички прифатениот принцип. Ова е прашање на легитимитет. Зашто нашиот авторитет како избрани лидери не произлегува од самата функција. Тој произлегува од луѓето што нѐ избираат, што бараат од нас одговорност и што секој ден го споредуваат она што им го кажуваме со она што го гледаат. А денес тие гледаат повеќе од кога било порано. Живееме во време во кое информациите го обиколуваат светот за неколку секунди. Никогаш порано човештвото немало пристап до толку многу знаење. Но никогаш порано не било изложено на толку многу манипулации, полувистини, фабрикувани слики, пропаганда и организирани дезинформации. Токму затоа политиката влегува во нова, потешка и посложена ера. Нашата задача повеќе не е само да ги информираме граѓаните. Мора да ја заслужиме нивната доверба. Не е доволно да им кажеме што е вистина. Мора да изградиме институции на кои ќе можат да им веруваат и кога вистината е непријатна за сите. Не е доволно да им зборуваме за вредности. Мора да покажеме дека тие вредности имаат значење и дека нивната одбрана има цена -- дури и кога бара трпение, политички капитал или избор на потешкиот пат. Повикани сме да ги убедиме нашите општества дека соработката е подобра од изолацијата, дека владеењето на правото е подобро од едностраното постапување, дека компромисот е подобар од конфликтот и дека институциите се подобри од владеењето на голата сила. Но за тоа уверување да има тежина, и самите мора да бидеме доследни. Вредностите не се одржуваат со говори. Тие се одржуваат кога се бранат токму во моментот кога е најлесно да се напуштат. А тоа можеби е најголемиот предизвик на нашето време. Светот се менува со извонредна брзина. Центрите на моќ се поместуваат. Технологијата се менува. Економските односи се менуваат. Безбедносните доктрини се менуваат. Сојузите се менуваат. Историјата повторно забрзува. Во такви периоди, секогаш постои искушение да се прогласи дека старите принципи повеќе не се практични; дека правото мора да се приспособи на моќта; дека вредностите се луксуз што може да почека додека кризата не помине. Но токму тогаш ни се најпотребни. Зашто ако во време на промени се откажеме од правилата што нѐ штителе во време на стабилност, нема да добиеме поголема слобода. Ќе наследиме свет во кој секоја следна одлука ќе зависи од тоа кој има повеќе моќ во дадениот момент. А таков свет е особено опасен за малите држави. Затоа нашата должност како лидери не е да им ветуваме на нашите народи свет без неправда, без разочарувања и без спротивставени интереси. Таков свет не постои. Нашата должност е многу потешка. Да ја зачуваме вербата во правилата дури и кога е јасно дека тие се прекршуваат. Да ја браниме соработката дури и кога судирот изгледа попопуларен. Да ја одржиме довербата во институциите, не така што ќе бараме од луѓето помалку внимателно да гледаат и да поставуваат помалку прашања, туку така што ќе ги направиме институциите подостојни за нивната доверба. И да не дозволиме разочарувањето од несовршеностите на меѓународниот поредок да нѐ одведе кон нешто многу полошо: свет во кој воопшто нема поредок. Тоа, според мене, е една од најголемите политички и морални одговорности на нашата генерација. Тоа важи за меѓународниот систем. И важи за Европа. Нема да се откажеме од европската идеја затоа што европскиот пат беше тежок. Европската Унија за нас останува нашиот природен политички, економски и институционален дом. А имаме работа и дома. Мора да го зајакнеме владеењето на правото. Да изградиме поефикасни институции. Да изградиме поконкурентна економија. И да ја зајакнеме довербата на граѓаните во сопствената држава. Тоа е наша одговорност и нема да ја префрлиме на Брисел. Истовремено, очекуваме европската интеграција да остане процес заснован на заслуги и мерливи критериуми -- а не процес во кој билатералните прашања постојано можат да ја поместуваат целта. Не бараме полесен пат. Бараме пат уреден со правила. Не бараме пониски стандарди. Бараме стандардите да останат стандарди. Ова е еднакво важно и за кредибилитетот на Европа, во време кога нејзината геополитичка тежина сѐ повеќе ќе зависи од способноста своите заложби да ги претвори во конкретни политички резултати, од решеноста да ги брани вредностите за кои се залага и да остане истрајна во нивното унапредување, и покрај многуте предизвици со кои се соочува. Ваши екселенции, Идниот меѓународен поредок нема да се обликува само на боиштата или во дипломатските сали. Ќе се обликува и во лабораториите. Во училиштата. Во фабриките. Во енергетските мрежи. Во дата центрите. И во способноста на општествата да ги разберат промените што ги носи технологијата. Вештачката интелигенција повеќе не е тема на иднината. Таа е инфраструктура на сегашноста. Денес светот повторно ја препознава вредноста на отпорноста. На сигурната енергија. На инфраструктурата. На разновидните транспортни правци. На блиските и доверливи синџири на снабдување. За нас, интензивниот развој на коридорите VIII и X е дел од поширока европска визија: подобро да се поврзат Јадранското, Црното и Егејското Море со Централна Европа; на стоките, енергијата и луѓето да им се обезбедат повеќе патишта и подобра поврзаност; и регионот да стане инфраструктурно поврзан, наместо да остане на геополитичката периферија. Нашата географија не мора да биде наша судбина. Таа може да стане наша предност ако ги изградиме институциите и инфраструктурата што ќе ја претворат нашата географска положба во поврзаност. Истовремено, мора поинаку да пристапиме и кон миграцијата. Миграцијата започнува таму каде што нема безбедност, вработување, образование, пристап до вода, перспектива или верба дека утрешниот ден ќе биде подобар од денешниот. Таа не е само прашање на граници. Одговорната политика мора да ги поврзе безбедноста, човечкото достоинство, развојот и реалните потреби на пазарите на трудот. И климатската политика ќе мора посилно да се потпира на реалноста. Зелената транзиција е неопходна. Но ако ја направиме социјално неодржлива, ќе ја изгубиме политичката поддршка потребна за нејзино спроведување. Ако ја направиме технолошки зависна од мал број извори, ќе создадеме нови предизвици додека ги решаваме старите. Ако очекуваме посиромашните земји да се движат со исто темпо, без да им обезбедиме еднаков пристап до капитал и технологија, ќе создадеме неправда наместо транзиција. Затоа идната климатска политика мора истовремено да биде и еколошка, и економска, и социјална политика. Господине претседателе, Сето ова нѐ враќа на централната тема на ова заседание: довербата. Довербата не е чувство што може да се создаде со усвојување резолуција. Таа е резултат. Се гради кога институцијата ја исполнува целта за која е основана. Затоа реформата на Обединетите нации е неопходна. За Организацијата да стане поспособна. За да постигнува подобри резултати. И секако, не за да ја замени одговорноста на националните држави, туку за да дејствува таму каде што е потребно заедничко дејствување. Мултилатерализмот не започнува во Њујорк. Тој започнува со квалитетот на државите што доаѓаат во Њујорк. Ваши екселенции, Ние сме мала земја. Но одбиваме големината на нашата територија да го одредува размерот на нашата амбиција. Нашата амбиција е да станеме сериозна држава. Држава на која нејзините сојузници можат да ѝ веруваат. Држава во која младите можат да ја планираат својата иднина. Држава што ги почитува различноста и мултикултурниот карактер на своето општество. Држава доволно сигурна во себе за да го брани сопствениот идентитет, без да го негира идентитетот на другите. Држава што ја знае својата историја, но не е заробена во неа. И држава што не очекува другите да ја изградат наместо неа. За мене, тоа е современ суверенитет. Не изолација. Способност. Оваа година, генералниот секретар Антонио Гутереш нѐ потсети дека Повелбата започнува со зборовите: "Ние, народите". И додаде: "Не ние, моќните. Не ние, победниците". Во тие неколку зборови лежи причината поради која една мала европска земја продолжува да верува во оваа Организација, дури и кога е разочарана од неа. Зашто алтернативата на свет управуван според правила не е свет во кој сите се слободни. Тоа е свет во кој најсилните се најслободни. А сите други зависат од нивната добра волја. Таков свет можеби за миг може да изгледа ефикасен. Но никогаш не е стабилен. Пред околу три децении, Обединетите нации дојдоа во нашата земја со нова идеја: дека меѓународната заедница не мора да чека насилството да започне пред да дејствува. Денес повторно ни е потребна истата политичка мудрост. Не смееме да чекаме технологијата да создаде нови нееднаквости пред да воспоставиме правила. Не смееме да чекаме младите да заминат пред да изградиме општества во кои ќе гледаат иднина за која вреди да останат. Не смееме да чекаме институциите да ја изгубат сета доверба на јавноста пред да ги реформираме. И не смееме да чекаме светот целосно да се подели на спротивставени блокови пред повторно да ја откриеме вредноста на дијалогот. Тоа дете со кое го започнав моето обраќање ќе биде четиринаесет години постаро кога светот ќе влезе во 2040 година. Никој од нас денес не може да му вети на тоа дете мирен свет. Ниту свет без кризи. Ниту свет без конкуренција. Но можеме да му оставиме нешто друго. Свет во кој моќта не е единствениот аргумент. Свет во кој знаењето не е привилегија на малкумина. Свет во кој сојузите создаваат безбедност, наместо нови линии на страв. Свет во кој технологијата му служи на човештвото. И свет во кој мала држава има право на истото достоинство, на истите правила и на истиот глас како и голема сила. Тоа е ветувањето што вреди да се обнови. Не затоа што сме наивни во поглед на светот таков каков што е. Туку затоа што сме доволно реални да разбереме што се случува кога светот ќе се препушти само на моќта. Македонците и македонските граѓани ќе го преземат својот дел од одговорноста.

  language

  mkd

  published at

  2026-09-25T17:54:44

  source

  Независен Весник

  title

  Целото обраќање на премиерот Христијан Мицкоски на Генералното собрание на ОН

  url

  https://nezavisen.mk/celoto-obrakjanje-na-premierot-hristijan-mickoski-na-generlnoto-sobranie-na-on/

• article order

  7

  body

  Не можеме да им велиме на луѓето "Верувајте им на правилата", кога гледаат дека правилата не важат еднакво за сите. Не можеме да ги убедиме дека компромисот е доблест ако секој компромис носи ново барање. И не можеме да очекуваме доверба во меѓународните институции ако граѓаните почнат да веруваат дека нивната судбина почесто ја одредува политичката тежина на нивната држава отколку силата на заеднички прифатениот принцип. Ова е прашање на легитимитет, посочи Мицкоски. Дете кое оваа есен за првпат ќе седне во училишна клупа, во 2040 година ќе биде млад човек на прагот на зрелоста. Не знаеме точно како ќе изгледа светот во кој ќе живее. Но веќе знаеме дека ќе биде поинаков од нашиот. Вештачката интелигенција ќе ги преобрази професиите, индустриите и начините на кои се носат одлуките. Енергетиката ќе функционира според нов распоред и нова логика. Климатските промени ќе влијаат врз економиите, земјоделството, градовите и движењето на луѓето. Демографските промени ќе ги преобликуваат пазарите на трудот и системите за социјална заштита. Безбедноста повеќе нема да зависи само од армиите и границите, туку и од електроенергетските мрежи, дата- центрите, каблите, сателитите, алгоритмите и довербата во информациите што ги добиваме секој ден. Со овие зборови премиерот Христијан Мицкоски го започна својот говор на Генералната дебата на 81. заседание на Генералното собрание на Обединетите нации, денес во Њујорк. -А сепак, денес, додека се подготвуваме за таа иднина, милиони луѓе живеат среде војна или под закана од војна. Повеќе од сто милиони луѓе се присилно раселени. Повеќе од 270 милиони деца и млади не посетуваат училиште. Тоа е парадоксот на нашето време. Човештвото никогаш немало толку големи научни и технолошки можности. А сепак, никогаш не било поочигледно дека технолошката моќ не создава автоматски и политичка мудрост. Затоа вистинското прашање пред ова Собрание не е само како ќе управуваме со кризите во 2026 година. Вистинското прашање е: каков меѓународен поредок ќе ѝ оставиме на генерацијата што денес тргнува на училиште? За мала земја како мојата, ова не е академско прашање. Ова е прашање на опстанок. Пред триесет и три години, кога станавме дел од Обединетите нации, светот изгледаше многу поинаку. Студената војна беше завршена, рече Мицкоски. Посочи дека постоеше надеж дека започнува нова ера- ера во која соработката постепено ќе го замени судирот. -Нашиот регион, меѓутоа, живееше во сосема поинаква реалност. Југославија се распаѓаше со крвопролевање. Војни се водеа непосредно зад нашите граници. Стравот дека насилството може да се прошири беше реален. А сепак, мојата земја го избра мирот. Ја избра стабилноста. Во тие околности, на наша територија, Обединетите нации направија нешто што дотогаш никогаш не го беа направиле: ја воспоставија првата превентивна мировна мисија во историјата на Организацијата. Тоа искуство остави длабока поука во нашата национална меморија, поука на која ќе се навратам кон крајот на моето обраќање, истакна тој. Мицкоски порача дека мирот не започнува кога војната ќе заврши. Мирот започнува кога политиката е доволно мудра да спречи војната воопшто да започне. -Можеби затоа малите земји понекогаш поинаку гледаат на меѓународната политика. Големите сили имаат простор за стратешки пресврти што малите држави едноставно го немаат. За една голема сила, погрешна геополитичка проценка може да значи промена на стратегијата. Но за мала земја, истата грешка може да значи изгубена деценија. Затоа не можеме да си дозволиме да бидеме рамнодушни кон правилата. Ниту можеме да веруваме дека правилата сами ќе се одбранат. Светот што се обликува пред нас е свет на поостра конкуренција. Моќта се прераспределува, посочи Мицкоски. Македонскиот премиер порача дека односите помеѓу големите сили сѐ повеќе ги обликуваат трговијата, технологијата, енергетиката, критичните суровини, транспортните правци и дигиталната инфраструктура. -Она што до вчера го нарекувавме економска меѓузависност, денес сѐ повеќе го гледаме и како прашање на национална безбедност. Глобализацијата не исчезнува. Таа се преобликува. Синџирите на снабдување се менуваат. Производството повторно станува геополитичко прашање. Државите не прашуваат каде нешто може да се произведе најевтино, туку и кому може да се верува; не само од каде доаѓа енергијата, туку и дали ќе биде достапна кога ќе настапи криза; не само кој ја развива следната генерација технологии, туку и кој ќе ги постави правилата според кои тие ќе функционираат. И сојузите се менуваат под притисок на истиот тој свет, рече тој. Мицкоски јасно порача дека македонските граѓани знаат каде припаѓаат. -Ние сме сојузник во НАТО. Соединетите Американски Држави се наш стратешки партнер. Полноправното членство во Европската Унија е наша стратешка определба. Тоа не се три одвоени политики. Тоа е една геополитичка ориентација, втемелена врз демократијата, колективната безбедност, владеењето на правото и отворената економија. Во време на неизвесност, нашиот одговор не е стратешка двосмисленост. Нашиот одговор е јасност. Но јасноста во нашите сојузи не значи вртење грб на светот. Напротив. Токму држава што е сигурна во своите демократски и стратешки избори може со поголема самодоверба да разговара и да соработува со земји кои имаат поинаква историја, поинакви интереси и поинакви политички погледи. На светот не му е потребна уште една поделба на трајни табори. Потребна му е конкуренција со граници и со правила што сите мора да ги почитуваат. Сојузи кои преземаат одговорност. И меѓународни институции што остануваат простор за дијалог токму тогаш кога дијалогот е најтежок. Затоа Обединетите нации се важни. Не затоа што можат да го решат секој конфликт. Очигледно, не можат. Не затоа што секоја резолуција се спроведува. Очигледно, тоа не е секогаш случај, рече Мицкоски. Тој посочи дека тоа не треба да нѐ обесхрабри. -Треба да ја зајакне нашата решеност да ги заштитиме Обединетите нации и правилата врз кои тие се засновани, и да се залагаме за мултилатерализам втемелен врз вредности, заемна почит и правила. Зашто свет без место каде што сите држави, без оглед на нивната големина, можат да седнат под ист покрив и да се повикаат на истите принципи би бил уште поопасен од светот што го гледаме денес. Во 1954 година, Даг Хамаршелд нѐ потсети на една мисла: "Обединетите нации не се создадени за да нѐ одведат во рајот, туку за да нѐ спасат од пеколот." Седум децении подоцна, важно е да ја разбереме суштината на таа изјава. Од Обединетите нации не треба да бараме совршенство. Треба да бараме да бидат делотворни. Да имаат способност да спречуваат и да посредуваат. Способност да го штитат човечкото достоинство. И, конечно, способност да ги одбранат принципите дури и кога нивната примена е политички незгодна. Денес довербата во меѓународниот систем е загрозена токму затоа што премногу луѓе оправдано чувствуваат дека правилата не важат еднакво за сите. Дека моќта понекогаш има предност пред принципот. Дека обврските се условни. Дека договорите траат само додека интересите остануваат непроменети, истакна Мицкоски. Премиерот рече дека за малите држави, ова е особено опасен свет. -Нашата историја нѐ научи дека меѓународните компромиси се многу тешки и дека мирот, стабилноста и интеграцијата бараат политичка храброст и големи жртви. И без намера да звучам поучувачки, ако некој сака да види пример за земја што повеќепати се откажувала од нешто што природно ѝ припаѓа како основно право- нешто што многумина го земаат здраво за готово- доволно е да погледне во поновата историја на мојата нација. Историја обележана со предизвици, со безбедносни ризици од регионални размери, со постојани компромиси и отстапки направени во име на мирот, соработката и повисоките цели на интеграцијата- често по цена на нашето најосновно чувство за достоинство и правда. Донесовме навистина тешки одлуки. Продолживме напред дури и кога процесите траеја подолго отколку една генерација граѓани можеше разумно да ги очекува. Но токму затоа, гледајќи на тие одлуки со временска дистанца и со јасна свест на реалноста, денес можам одговорно да кажам дека довербата не може бесконечно да биде еднострана обврска, наведе Мицкоски во својот говор. Тој рече дека ако од малите држави се очекува да ги почитуваат правилата, тогаш правилата мора и ним да им обезбедат предвидливост. -Ако од кандидатите за членство во една организација се бара да исполнат одредени критериуми, тогаш исполнувањето на тие критериуми мора да води кон напредок. Ако бараме од граѓаните да им веруваат на институциите, тогаш институциите мора да покажат дека нивниот збор има вредност и дека преземените обврски траат. Правилото што важи денес не може утре да биде поинакво само затоа што се променил односот на силите. И една преземена обврска не може да биде привремена политичка погодност. Таа мора да биде основа врз која луѓето ќе можат да ја планираат својата иднина. Од нашите граѓани бараме да веруваат во соработката, во добрососедските односи, во компромисот и во заемната почит. Им велиме дека трајниот мир вреди повеќе од краткорочна политичка победа; дека почитувањето на договорите е знак на сила и мудрост, дека тоа е правилната постапка, а не знак на слабост; дека европската и евроатлантската интеграција значат прифаќање правила што важат еднакво за сите. Но тој аргумент станува многу потежок за одбрана кога граѓаните гледаат дека во меѓународните односи принципот понекогаш ѝ отстапува место на моќта; дека критериумите можат да се сменат додека процесот веќе трае; или дека од едни се очекува доследност што другите не ја бараат секогаш од себеси. Не можеме да им велиме на луѓето "Верувајте им на правилата", кога гледаат дека правилата не важат еднакво за сите. Не можеме да ги убедиме дека компромисот е доблест ако секој компромис носи ново барање. И не можеме да очекуваме доверба во меѓународните институции ако граѓаните почнат да веруваат дека нивната судбина почесто ја одредува политичката тежина на нивната држава отколку силата на заеднички прифатениот принцип. Ова е прашање на легитимитет, посочи Мицкоски. -Зашто нашиот авторитет како избрани лидери не произлегува од самата функција. Тој произлегува од луѓето што нѐ избираат, што бараат од нас одговорност и што секој ден го споредуваат она што им го кажуваме со она што го гледаат. А денес тие гледаат повеќе од кога било порано. Живееме во време во кое информациите го обиколуваат светот за неколку секунди. Никогаш порано човештвото немало пристап до толку многу знаење. Но никогаш порано не било изложено на толку многу манипулации, полувистини, фабрикувани слики, пропаганда и организирани дезинформации. Токму затоа политиката влегува во нова, потешка и посложена ера. Нашата задача повеќе не е само да ги информираме граѓаните. Ние мора да ја заслужиме нивната доверба. Не е доволно да им кажеме што е вистина. Мора да изградиме институции на кои ќе можат да им веруваат и кога вистината е непријатна за сите. Не е доволно да им зборуваме за вредности. Мора да покажеме дека тие вредности имаат значење и дека нивната одбрана има цена- дури и кога тоа бара трпение, политички капитал или избор на потешкиот пат. Повикани сме да ги убедиме нашите општества дека соработката е подобра од изолацијата, дека владеењето на правото е подобро од едностраното постапување, дека компромисот е подобар од конфликтот и дека институциите се подобри од владеењето на голата сила. Но за тоа уверување да има тежина, и самите мора да бидеме доследни, истакна тој. Мицкоски рече дека вредностите не се одржуваат со говори. Тие се одржуваат кога се бранат токму во моментот кога е најлесно да се напуштат. -А тоа можеби е најголемиот предизвик на нашето време. Светот се менува со извонредна брзина. Центрите на моќ се поместуваат. Технологијата се менува. Економските односи се менуваат. Безбедносните доктрини се менуваат. Сојузите се менуваат. Историјата повторно забрзува. Во такви периоди, секогаш постои искушение да се прогласи дека старите принципи повеќе не се практични; дека правото мора да се приспособи на моќта; дека вредностите се луксуз што може да почека додека кризата не помине. Но токму тогаш ни се најпотребни. Зашто ако во време на промени се откажеме од правилата што нѐ штителе во време на стабилност, нема да добиеме поголема слобода. Ќе наследиме свет во кој секоја следна одлука ќе зависи од тоа кој има повеќе моќ во дадениот момент. А таков свет е особено опасен за малите држави. Затоа нашата должност како лидери не е да им ветуваме на нашите народи свет без неправда, без разочарувања и без спротивставени интереси. Таков свет не постои. Нашата должност е многу потешка. Да ја зачуваме вербата во правилата дури и кога е јасно дека тие се прекршуваат. Да ја браниме соработката дури и кога судирот изгледа попопуларен. Да ја одржиме довербата во институциите, не така што ќе бараме од луѓето помалку внимателно да гледаат или да поставуваат помалку прашања, туку така што ќе ги направиме институциите подостојни за нивната доверба. И да не дозволиме разочарувањето од несовршеностите на меѓународниот поредок да нѐ одведе кон нешто многу полошо: свет во кој воопшто нема поредок. Тоа, според мене, е една од најголемите политички и морални одговорности на нашата генерација. Тоа важи за меѓународниот систем. И важи за Европа, истакна Мицкоски. Македонскиот премиер порача: "Нема да се откажеме од европската идеја затоа што европскиот пат беше тежок". -Европската Унија за нас останува нашиот природен политички, економски и институционален дом. А имаме работа и дома. Мора да го зајакнеме владеењето на правото. Да изградиме поефикасни институции. Да изградиме поконкурентна економија. И да ја зајакнеме довербата на граѓаните во сопствената држава. Тоа е наша одговорност и нема да ја префрлиме на Брисел. Истовремено, очекуваме европската интеграција да остане процес заснован на заслуги и мерливи критериуми, а не процес во кој билатералните прашања постојано можат да ја поместуваат целта. Не бараме полесен пат. Бараме пат уреден со правила. Не бараме пониски стандарди. Бараме стандардите да останат стандарди. Ова е еднакво важно и за кредибилитетот на Европа, во време кога нејзината геополитичка тежина сѐ повеќе ќе зависи од способноста своите заложби да ги претвори во конкретни политички резултати, од решеноста да ги брани вредностите за кои се залага и да остане истрајна во нивното унапредување, и покрај многуте предизвици со кои се соочува, рече тој. Мицкоски посочи дека идниот меѓународен поредок нема да се обликува само на боиштата или во дипломатските сали. Ќе се обликува и во лабораториите. Во училиштата. Во фабриките. Во енергетските мрежи. Во дата центрите. -И во способноста на општествата да ги разберат промените што ги носи технологијата. Вештачката интелигенција повеќе не е тема на иднината. Таа е инфраструктура на сегашноста. Денес светот повторно ја препознава вредноста на отпорноста. На сигурната енергија. На инфраструктурата. На разновидните транспортни правци. На блиските и доверливи синџири на снабдување. За нас, интензивниот развој на коридорите VIII и X е дел од поширока европска визија: подобро да се поврзат Јадранското, Црното и Егејското Море со Централна Европа; на стоките, енергијата и луѓето да им се обезбедат повеќе патишта и подобра поврзаност; и регионот да стане инфраструктурно поврзан, наместо да остане на геополитичката периферија. Нашата географија не треба да биде наша судбина. Таа може да стане наша предност ако ги изградиме институциите и инфраструктурата што ќе ја претворат нашата географска положба во поврзаност. Истовремено, мора поинаку да пристапиме и кон миграцијата. Миграцијата започнува таму каде што нема безбедност, вработување, образование, пристап до вода, перспектива или верба дека утрешниот ден ќе биде подобар од денешниот. Таа не е само прашање на граници. Одговорната политика мора да ги поврзе безбедноста, човечкото достоинство, развојот и реалните потреби на пазарите на трудот. И климатската политика ќе мора посилно да се потпира на реалноста, вели тој. Зелената транзиција е неопходна, рече тој, но ако ја направиме социјално неодржлива, ќе ја изгубиме политичката поддршка потребна за нејзино спроведување. -Ако ја направиме технолошки зависна од мал број извори, ќе создадеме нови предизвици додека ги решаваме старите. Ако очекуваме посиромашните земји да се движат со исто темпо, без да им обезбедиме еднаков пристап до капитал и технологија, ќе создадеме неправда наместо транзиција. Затоа идната климатска политика мора истовремено да биде и еколошка, и економска, и социјална политика. Сето ова нѐ враќа на централната тема на ова заседание: довербата. Довербата не е чувство што може да се создаде со усвојување резолуција. Таа е резултат. Се гради кога институцијата ја исполнува целта за која е основана. Затоа реформата на Обединетите нации е неопходна. За Организацијата да стане поспособна. За да постигнува подобри резултати. И секако, не за да ја замени одговорноста на националните држави, туку за да дејствува таму каде што е потребно заедничко дејствување, рече Мицкоски. Мултилатерализмот не започнува во Њујорк. Тој започнува со квалитетот на државите кои доаѓаат во Њујорк. -Ние сме мала земја. Но одбиваме големината на нашата територија да го одредува размерот на нашата амбиција. Нашата амбиција е да станеме сериозна држава. Држава на која нејзините сојузници ќе можат да ѝ веруваат. Држава во која младите можат да ја планираат својата иднина. Држава што ги почитува различноста и мултикултурниот карактер на своето општество. Држава доволно сигурна во себе за да го брани сопствениот идентитет, без да го негира идентитетот на другите. Држава што ја знае својата историја, но не е заробена во неа. И држава која не очекува другите да ја изградат наместо неа. За мене, ова е современ суверенитет. Не изолација, туку способност. Оваа година, генералниот секретар Антонио Гутереш нѐ потсети дека Повелбата започнува со зборовите: "Ние, народите". И додаде: "Не ние, моќните. Не ние, победниците". Во тие неколку зборови лежи причината поради која една мала европска земја продолжува да верува во оваа Организација, дури и кога е разочарана од неа. Зашто алтернативата на свет управуван според правила не е свет во кој сите се слободни. Тоа е свет во кој најсилните се најслободни. А сите други зависат од нивната добра волја. Таков свет можеби за миг може да изгледа ефикасен. Но никогаш не е стабилен. Пред околу три децении, Обединетите нации дојдоа во нашата земја со нова идеја: дека меѓународната заедница не мора да чека насилството да започне пред таа да дејствува. Денес повторно ни е потребна истата политичка мудрост. Не смееме да чекаме технологијата да создаде нови нееднаквости пред да воспоставиме правила. Не смееме да чекаме младите да заминат пред да изградиме општества во кои ќе гледаат иднина за која вреди да останат. Не смееме да чекаме институциите да ја изгубат сета доверба на јавноста пред да ги реформираме. И не смееме да чекаме светот целосно да се подели на спротивставени блокови пред повторно да ја откриеме вредноста на дијалогот. Тоа дете со кое го започнав моето обраќање ќе биде четиринаесет години постаро кога светот ќе влезе во 2040 година. Никој од нас денес не може да му вети на тоа дете мирен свет. Ниту свет без кризи. Ниту свет без конкуренција. Но можеме да му оставиме нешто друго. Свет во кој моќта не е единствениот аргумент. Свет во кој знаењето не е привилегија на малкумина. Свет во кој сојузите создаваат безбедност, наместо нови линии на страв. Свет во кој технологијата му служи на човештвото. И свет во кој мала држава има право на истото достоинство, на истите правила и на истиот глас како и една голема сила. Тоа е ветувањето што вреди да се обнови. Не затоа што сме наивни во поглед на светот таков каков што е. Туку затоа што сме доволно реални да разбереме што се случува кога светот ќе се препушти само на моќта. Македонците и македонските граѓани ќе го преземат својот дел од одговорноста, заклучи Мицкоски.

  language

  mkd

  published at

  2026-09-25T17:37:46

  source

  Kurir

  title

  Мицкоски од ОН: Не бараме полесен пат, бараме пат уреден со правила - мала држава има право на исто достоинство како големите сили

  url

  https://kurir.mk/vesti/mitskoski-od-on-ne-barame-polesen-pat-barame-pat-ureden-so-pravila-mala-drzhava-ima-pravo-na-isto-dostoinstvo-kako-golemite-sili/

• article order

  4

  body

  Премиерот Христијан Мицкоски денеска имаше обраќање пред Генералното собрание на Обединетите нации. Го пренесуваме интегрално. "Господине претседателе, Господине генерален секретар, Ваши екселенции, Дами и господа, Дете кое оваа есен за првпат ќе седне во училишна клупа, во 2040 година ќе биде млад човек на прагот на зрелоста. Не знаеме точно како ќе изгледа светот во кој ќе живее. Но веќе знаеме дека ќе биде поинаков од нашиот. Вештачката интелигенција ќе ги преобрази професиите, индустриите и начините на кои се носат одлуките. Енергетиката ќе функционира според нов распоред и нова логика. Климатските промени ќе влијаат врз економиите, земјоделството, градовите и движењето на луѓето. Демографските промени ќе ги преобликуваат пазарите на трудот и системите за социјална заштита. Безбедноста повеќе нема да зависи само од армиите и границите, туку и од електроенергетските мрежи, дата центрите, каблите, сателитите, алгоритмите и довербата во информациите што ги добиваме секој ден. А сепак, денес, додека се подготвуваме за таа иднина, милиони луѓе живеат среде војна или под закана од војна. Повеќе од сто милиони луѓе се присилно раселени. Повеќе од 270 милиони деца и млади не посетуваат училиште. Тоа е парадоксот на нашето време. Човештвото никогаш немало толку големи научни и технолошки можности. А сепак, никогаш не било поочигледно дека технолошката моќ не создава автоматски и политичка мудрост. Затоа вистинското прашање пред ова Собрание не е само како ќе управуваме со кризите во 2026 година. Вистинското прашање е: каков меѓународен поредок ќе ѝ оставиме на генерацијата што денес тргнува на училиште? За мала земја како мојата, ова не е академско прашање. Ова е прашање на опстанок. Пред триесет и три години, кога станавме дел од Обединетите нации, светот изгледаше многу поинаку. Студената војна беше завршена. Постоеше надеж дека започнува нова ера -- ера во која соработката постепено ќе го замени судирот. Нашиот регион, меѓутоа, живееше во сосема поинаква реалност. Југославија се распаѓаше во крвопролевање. Војни се водеа непосредно зад нашите граници. Стравот дека насилството може да се прошири беше реален. А сепак, мојата земја го избра мирот. Ја избра стабилноста. Во тие околности, на наша територија, Обединетите нации направија нешто што дотогаш никогаш не го беа направиле: ја воспоставија првата превентивна мировна мисија во историјата на Организацијата. Тоа искуство остави длабока поука во нашата национална меморија, поука на која ќе се навратам кон крајот на моето обраќање. Мирот не започнува кога војната ќе заврши. Мирот започнува кога политиката е доволно мудра да спречи војната воопшто да започне. Можеби затоа малите земји понекогаш поинаку гледаат на меѓународната политика. Големите сили имаат простор за стратешки пресврти што малите држави едноставно го немаат. За голема сила, погрешна геополитичка проценка може да значи промена на стратегијата. За мала земја, истата грешка може да значи изгубена деценија. Затоа не можеме да си дозволиме да бидеме рамнодушни кон правилата. Ниту можеме да веруваме дека правилата сами ќе се одбранат. Светот што се обликува пред нас е свет на поостра конкуренција. Моќта се прераспределува. Односите меѓу големите сили сѐ повеќе ги обликуваат трговијата, технологијата, енергетиката, критичните суровини, транспортните правци и дигиталната инфраструктура. Она што до вчера го нарекувавме економска меѓузависност, денес сѐ повеќе го гледаме и како прашање на национална безбедност. Глобализацијата не исчезнува. Таа се преобликува. Синџирите на снабдување се менуваат. Производството повторно станува геополитичко прашање. Државите не прашуваат само каде нешто може да се произведе најевтино, туку и кому може да му се верува; не само од каде доаѓа енергијата, туку и дали ќе биде достапна кога ќе настапи криза; не само кој ја развива следната генерација технологии, туку и кој ќе ги постави правилата според кои тие ќе функционираат. И сојузите се менуваат под притисокот на истиот тој свет. Македонските граѓани знаат каде припаѓаат. Ние сме сојузник во НАТО. Соединетите Американски Држави се наш стратешки партнер. Полноправното членство во Европската Унија е наша стратешка определба. Тоа не се три одвоени политики. Тоа е една геополитичка ориентација, втемелена врз демократијата, колективната безбедност, владеењето на правото и отворената економија. Во време на неизвесност, нашиот одговор не е стратешка двосмисленост. Нашиот одговор е јасност. Но јасноста во нашите сојузи не значи вртење грб на светот. Напротив. Токму држава што е сигурна во своите демократски и стратешки избори може со поголема самодоверба да разговара и да соработува со земји што имаат поинаква историја, поинакви интереси и поинакви политички погледи. На светот не му е потребна уште една поделба на трајни табори. Потребна му е конкуренција со граници и со правила што сите мора да ги почитуваат. Сојузи што преземаат одговорност. И меѓународни институции што остануваат простор за дијалог токму тогаш кога дијалогот е најтежок. Затоа Обединетите нации се важни. Не затоа што можат да го решат секој конфликт. Очигледно, не можат. Не затоа што секоја резолуција се спроведува. Очигледно, тоа не е секогаш случај. Но тоа не треба да нѐ обесхрабри. Треба да ја зајакне нашата решеност да ги заштитиме Обединетите нации и правилата врз кои се засновани, и да се залагаме за мултилатерализам втемелен врз вредности, заемна почит и правила. Зашто свет без место каде што сите држави, без оглед на нивната големина, можат да седнат под ист покрив и да се повикаат на истите принципи би бил уште поопасен од светот што го гледаме денес. Во 1954 година, Даг Хамаршелд нѐ потсети на една мисла: Обединетите нации не се создадени за да нѐ одведат во рајот, туку за да нѐ спасат од пеколот. Седум децении подоцна, важно е да ја разбереме суштината на таа изјава. Од Обединетите нации не треба да бараме совршенство. Треба да бараме да бидат делотворни. Да имаат способност да спречуваат и да посредуваат. Способност да го штитат човечкото достоинство. И, конечно, способност да ги одбранат принципите дури и кога нивната примена е политички незгодна. Денес довербата во меѓународниот систем е загрозена токму затоа што премногу луѓе оправдано чувствуваат дека правилата не важат еднакво за сите. Дека моќта понекогаш има предност пред принципот. Дека обврските се условни. Дека договорите траат само додека интересите остануваат непроменети. За малите држави, ова е особено опасен свет. Нашата историја нѐ научи дека меѓународните компромиси се многу тешки и дека мирот, стабилноста и интеграцијата бараат политичка храброст и големи жртви. И без намера да звучам поучувачки, ако некој сака да види пример за земја што повеќепати се откажувала од нешто што природно ѝ припаѓа како основно право -- нешто што многумина го земаат здраво за готово -- доволно е да погледне во поновата историја на мојата земја. Историја обележана со предизвици, со безбедносни ризици од регионални размери, со постојани компромиси и отстапки направени во име на мирот, соработката и повисоките цели на интеграцијата -- често по цена на нашето најосновно чувство за достоинство и правда. Донесовме навистина тешки одлуки. Продолживме напред дури и кога процесите траеја подолго отколку што една генерација граѓани можеше разумно да очекува. Но токму затоа, гледајќи на тие одлуки со временска дистанца и со јасна свест за реалноста, денес можам одговорно да кажам дека довербата не може бесконечно да биде еднострана обврска. Ако од малите држави се очекува да ги почитуваат правилата, тогаш правилата мора и ним да им обезбедат предвидливост. Ако од кандидатите за членство во една организација се бара да исполнат одредени критериуми, тогаш исполнувањето на тие критериуми мора да води кон напредок. Ако бараме од граѓаните да им веруваат на институциите, тогаш институциите мора да покажат дека нивниот збор има вредност и дека преземените обврски траат. Правилото што важи денес не може утре да биде поинакво само затоа што се променил односот на силите. И преземената обврска не може да биде привремена политичка погодност. Таа мора да биде основа врз која луѓето ќе можат да ја планираат својата иднина. Од нашите граѓани бараме да веруваат во соработката, во добрососедските односи, во компромисот и во заемната почит. Им велиме дека трајниот мир вреди повеќе од краткорочна политичка победа; дека почитувањето на договорите е знак на сила и мудрост, дека тоа е правилната постапка, а не знак на слабост; дека европската и евроатлантската интеграција значат прифаќање правила што важат еднакво за сите. Но тој аргумент станува многу потежок за одбрана кога граѓаните гледаат дека во меѓународните односи принципот понекогаш ѝ отстапува место на моќта; дека критериумите можат да се сменат додека процесот веќе трае; или дека од едни се очекува доследност што другите не ја бараат секогаш од себеси. Не можеме да им велиме на луѓето "Верувајте им на правилата", кога гледаат дека правилата не важат еднакво. Не можеме да ги убедиме дека компромисот е доблест ако секој компромис носи ново барање. И не можеме да очекуваме доверба во меѓународните институции ако граѓаните почнат да веруваат дека нивната судбина почесто ја одредува политичката тежина на нивната држава отколку силата на заеднички прифатениот принцип. Ова е прашање на легитимитет. Зашто нашиот авторитет како избрани лидери не произлегува од самата функција. Тој произлегува од луѓето што нѐ избираат, што бараат од нас одговорност и што секој ден го споредуваат она што им го кажуваме со она што го гледаат. А денес тие гледаат повеќе од кога било порано. Живееме во време во кое информациите го обиколуваат светот за неколку секунди. Никогаш порано човештвото немало пристап до толку многу знаење. Но никогаш порано не било изложено на толку многу манипулации, полувистини, фабрикувани слики, пропаганда и организирани дезинформации. Токму затоа политиката влегува во нова, потешка и посложена ера. Нашата задача повеќе не е само да ги информираме граѓаните. Мора да ја заслужиме нивната доверба. Не е доволно да им кажеме што е вистина. Мора да изградиме институции на кои ќе можат да им веруваат и кога вистината е непријатна за сите. Не е доволно да им зборуваме за вредности. Мора да покажеме дека тие вредности имаат значење и дека нивната одбрана има цена -- дури и кога бара трпение, политички капитал или избор на потешкиот пат. Повикани сме да ги убедиме нашите општества дека соработката е подобра од изолацијата, дека владеењето на правото е подобро од едностраното постапување, дека компромисот е подобар од конфликтот и дека институциите се подобри од владеењето на голата сила. Но за тоа уверување да има тежина, и самите мора да бидеме доследни. Вредностите не се одржуваат со говори. Тие се одржуваат кога се бранат токму во моментот кога е најлесно да се напуштат. А тоа можеби е најголемиот предизвик на нашето време. Светот се менува со извонредна брзина. Центрите на моќ се поместуваат. Технологијата се менува. Економските односи се менуваат. Безбедносните доктрини се менуваат. Сојузите се менуваат. Историјата повторно забрзува. Во такви периоди, секогаш постои искушение да се прогласи дека старите принципи повеќе не се практични; дека правото мора да се приспособи на моќта; дека вредностите се луксуз што може да почека додека кризата не помине. Но токму тогаш ни се најпотребни. Зашто ако во време на промени се откажеме од правилата што нѐ штителе во време на стабилност, нема да добиеме поголема слобода. Ќе наследиме свет во кој секоја следна одлука ќе зависи од тоа кој има повеќе моќ во дадениот момент. А таков свет е особено опасен за малите држави. Затоа нашата должност како лидери не е да им ветуваме на нашите народи свет без неправда, без разочарувања и без спротивставени интереси. Таков свет не постои. Нашата должност е многу потешка. Да ја зачуваме вербата во правилата дури и кога е јасно дека тие се прекршуваат. Да ја браниме соработката дури и кога судирот изгледа попопуларен. Да ја одржиме довербата во институциите, не така што ќе бараме од луѓето помалку внимателно да гледаат и да поставуваат помалку прашања, туку така што ќе ги направиме институциите подостојни за нивната доверба. И да не дозволиме разочарувањето од несовршеностите на меѓународниот поредок да нѐ одведе кон нешто многу полошо: свет во кој воопшто нема поредок. Тоа, според мене, е една од најголемите политички и морални одговорности на нашата генерација. Тоа важи за меѓународниот систем. И важи за Европа. Нема да се откажеме од европската идеја затоа што европскиот пат беше тежок. Европската Унија за нас останува нашиот природен политички, економски и институционален дом. А имаме работа и дома. Мора да го зајакнеме владеењето на правото. Да изградиме поефикасни институции. Да изградиме поконкурентна економија. И да ја зајакнеме довербата на граѓаните во сопствената држава. Тоа е наша одговорност и нема да ја префрлиме на Брисел. Истовремено, очекуваме европската интеграција да остане процес заснован на заслуги и мерливи критериуми -- а не процес во кој билатералните прашања постојано можат да ја поместуваат целта. Не бараме полесен пат. Бараме пат уреден со правила. Не бараме пониски стандарди. Бараме стандардите да останат стандарди. Ова е еднакво важно и за кредибилитетот на Европа, во време кога нејзината геополитичка тежина сѐ повеќе ќе зависи од способноста своите заложби да ги претвори во конкретни политички резултати, од решеноста да ги брани вредностите за кои се залага и да остане истрајна во нивното унапредување, и покрај многуте предизвици со кои се соочува. Ваши екселенции, Идниот меѓународен поредок нема да се обликува само на боиштата или во дипломатските сали. Ќе се обликува и во лабораториите. Во училиштата. Во фабриките. Во енергетските мрежи. Во дата центрите. И во способноста на општествата да ги разберат промените што ги носи технологијата. Вештачката интелигенција повеќе не е тема на иднината. Таа е инфраструктура на сегашноста. Денес светот повторно ја препознава вредноста на отпорноста. На сигурната енергија. На инфраструктурата. На разновидните транспортни правци. На блиските и доверливи синџири на снабдување. За нас, интензивниот развој на коридорите VIII и X е дел од поширока европска визија: подобро да се поврзат Јадранското, Црното и Егејското Море со Централна Европа; на стоките, енергијата и луѓето да им се обезбедат повеќе патишта и подобра поврзаност; и регионот да стане инфраструктурно поврзан, наместо да остане на геополитичката периферија. Нашата географија не мора да биде наша судбина. Таа може да стане наша предност ако ги изградиме институциите и инфраструктурата што ќе ја претворат нашата географска положба во поврзаност. Истовремено, мора поинаку да пристапиме и кон миграцијата. Миграцијата започнува таму каде што нема безбедност, вработување, образование, пристап до вода, перспектива или верба дека утрешниот ден ќе биде подобар од денешниот. Таа не е само прашање на граници. Одговорната политика мора да ги поврзе безбедноста, човечкото достоинство, развојот и реалните потреби на пазарите на трудот. И климатската политика ќе мора посилно да се потпира на реалноста. Зелената транзиција е неопходна. Но ако ја направиме социјално неодржлива, ќе ја изгубиме политичката поддршка потребна за нејзино спроведување. Ако ја направиме технолошки зависна од мал број извори, ќе создадеме нови предизвици додека ги решаваме старите. Ако очекуваме посиромашните земји да се движат со исто темпо, без да им обезбедиме еднаков пристап до капитал и технологија, ќе создадеме неправда наместо транзиција. Затоа идната климатска политика мора истовремено да биде и еколошка, и економска, и социјална политика. Господине претседателе, Сето ова нѐ враќа на централната тема на ова заседание: довербата. Довербата не е чувство што може да се создаде со усвојување резолуција. Таа е резултат. Се гради кога институцијата ја исполнува целта за која е основана. Затоа реформата на Обединетите нации е неопходна. За Организацијата да стане поспособна. За да постигнува подобри резултати. И секако, не за да ја замени одговорноста на националните држави, туку за да дејствува таму каде што е потребно заедничко дејствување. Мултилатерализмот не започнува во Њујорк. Тој започнува со квалитетот на државите што доаѓаат во Њујорк. Ваши екселенции, Ние сме мала земја. Но одбиваме големината на нашата територија да го одредува размерот на нашата амбиција. Нашата амбиција е да станеме сериозна држава. Држава на која нејзините сојузници можат да ѝ веруваат. Држава во која младите можат да ја планираат својата иднина. Држава што ги почитува различноста и мултикултурниот карактер на своето општество. Држава доволно сигурна во себе за да го брани сопствениот идентитет, без да го негира идентитетот на другите. Држава што ја знае својата историја, но не е заробена во неа. И држава што не очекува другите да ја изградат наместо неа. За мене, тоа е современ суверенитет. Не изолација. Способност. Оваа година, генералниот секретар Антонио Гутереш нѐ потсети дека Повелбата започнува со зборовите: "Ние, народите". И додаде: "Не ние, моќните. Не ние, победниците". Во тие неколку зборови лежи причината поради која една мала европска земја продолжува да верува во оваа Организација, дури и кога е разочарана од неа. Зашто алтернативата на свет управуван според правила не е свет во кој сите се слободни. Тоа е свет во кој најсилните се најслободни. А сите други зависат од нивната добра волја. Таков свет можеби за миг може да изгледа ефикасен. Но никогаш не е стабилен. Пред околу три децении, Обединетите нации дојдоа во нашата земја со нова идеја: дека меѓународната заедница не мора да чека насилството да започне пред да дејствува. Денес повторно ни е потребна истата политичка мудрост. Не смееме да чекаме технологијата да создаде нови нееднаквости пред да воспоставиме правила. Не смееме да чекаме младите да заминат пред да изградиме општества во кои ќе гледаат иднина за која вреди да останат. Не смееме да чекаме институциите да ја изгубат сета доверба на јавноста пред да ги реформираме. И не смееме да чекаме светот целосно да се подели на спротивставени блокови пред повторно да ја откриеме вредноста на дијалогот. Тоа дете со кое го започнав моето обраќање ќе биде четиринаесет години постаро кога светот ќе влезе во 2040 година. Никој од нас денес не може да му вети на тоа дете мирен свет. Ниту свет без кризи. Ниту свет без конкуренција. Но можеме да му оставиме нешто друго. Свет во кој моќта не е единствениот аргумент. Свет во кој знаењето не е привилегија на малкумина. Свет во кој сојузите создаваат безбедност, наместо нови линии на страв. Свет во кој технологијата му служи на човештвото. И свет во кој мала држава има право на истото достоинство, на истите правила и на истиот глас како и голема сила. Тоа е ветувањето што вреди да се обнови. Не затоа што сме наивни во поглед на светот таков каков што е. Туку затоа што сме доволно реални да разбереме што се случува кога светот ќе се препушти само на моќта. Македонците и македонските граѓани ќе го преземат својот дел од одговорноста".

  language

  mkd

  published at

  2026-09-25T17:28:07

  source

  Нова Македонија

  title

  Обраќање на премиерот Христијан Мицкоски на 81. Генерално собрание на Обединетите нации

  url

  https://novamakedonija.com.mk/makedonija/obrakjanje-na-premierot-hristijan-mickoski-na-81-generalno-sobranie-na-obedinetite-nacii/

• article order

  6

  body

  Господине претседателе,Господине генерален секретар,Ваши екселенции,Дами и господа, Дете кое оваа есен за... Господине претседателе, Господине генерален секретар, Ваши екселенции, Дами и господа, Дете кое оваа есен за првпат ќе седне во училишна клупа, во 2040 година ќе биде млад човек на прагот на зрелоста. Не знаеме точно како ќе изгледа светот во кој ќе живее. Но веќе знаеме дека ќе биде поинаков од нашиот. Вештачката интелигенција ќе ги преобрази професиите, индустриите и начините на кои се носат одлуките. Енергетиката ќе функционира според нов распоред и нова логика. Климатските промени ќе влијаат врз економиите, земјоделството, градовите и движењето на луѓето. Демографските промени ќе ги преобликуваат пазарите на трудот и системите за социјална заштита. Безбедноста повеќе нема да зависи само од армиите и границите, туку и од електроенергетските мрежи, дата центрите, каблите, сателитите, алгоритмите и довербата во информациите што ги добиваме секој ден. А сепак, денес, додека се подготвуваме за таа иднина, милиони луѓе живеат среде војна или под закана од војна. Повеќе од сто милиони луѓе се присилно раселени. Повеќе од 270 милиони деца и млади не посетуваат училиште. Тоа е парадоксот на нашето време. Човештвото никогаш немало толку големи научни и технолошки можности. А сепак, никогаш не било поочигледно дека технолошката моќ не создава автоматски и политичка мудрост. Затоа вистинското прашање пред ова Собрание не е само како ќе управуваме со кризите во 2026 година. Вистинското прашање е: каков меѓународен поредок ќе ѝ оставиме на генерацијата што денес тргнува на училиште? За мала земја како мојата, ова не е академско прашање. Ова е прашање на опстанок. Пред триесет и три години, кога станавме дел од Обединетите нации, светот изгледаше многу поинаку. Студената војна беше завршена. Постоеше надеж дека започнува нова ера -- ера во која соработката постепено ќе го замени судирот. Нашиот регион, меѓутоа, живееше во сосема поинаква реалност. Југославија се распаѓаше во крвопролевање. Војни се водеа непосредно зад нашите граници. Стравот дека насилството може да се прошири беше реален. А сепак, мојата земја го избра мирот. Ја избра стабилноста. Во тие околности, на наша територија, Обединетите нации направија нешто што дотогаш никогаш не го беа направиле: ја воспоставија првата превентивна мировна мисија во историјата на Организацијата. Тоа искуство остави длабока поука во нашата национална меморија, поука на која ќе се навратам кон крајот на моето обраќање. Мирот не започнува кога војната ќе заврши. Мирот започнува кога политиката е доволно мудра да спречи војната воопшто да започне. Можеби затоа малите земји понекогаш поинаку гледаат на меѓународната политика. Големите сили имаат простор за стратешки пресврти што малите држави едноставно го немаат. За голема сила, погрешна геополитичка проценка може да значи промена на стратегијата. За мала земја, истата грешка може да значи изгубена деценија. Затоа не можеме да си дозволиме да бидеме рамнодушни кон правилата. Ниту можеме да веруваме дека правилата сами ќе се одбранат. Светот што се обликува пред нас е свет на поостра конкуренција. Моќта се прераспределува. Односите меѓу големите сили сѐ повеќе ги обликуваат трговијата, технологијата, енергетиката, критичните суровини, транспортните правци и дигиталната инфраструктура. Она што до вчера го нарекувавме економска меѓузависност, денес сѐ повеќе го гледаме и како прашање на национална безбедност. Глобализацијата не исчезнува. Таа се преобликува. Синџирите на снабдување се менуваат. Производството повторно станува геополитичко прашање. Државите не прашуваат само каде нешто може да се произведе најевтино, туку и кому може да му се верува; не само од каде доаѓа енергијата, туку и дали ќе биде достапна кога ќе настапи криза; не само кој ја развива следната генерација технологии, туку и кој ќе ги постави правилата според кои тие ќе функционираат. И сојузите се менуваат под притисокот на истиот тој свет. Македонските граѓани знаат каде припаѓаат. Ние сме сојузник во НАТО. Соединетите Американски Држави се наш стратешки партнер. Полноправното членство во Европската Унија е наша стратешка определба. Тоа не се три одвоени политики. Тоа е една геополитичка ориентација, втемелена врз демократијата, колективната безбедност, владеењето на правото и отворената економија. Во време на неизвесност, нашиот одговор не е стратешка двосмисленост. Нашиот одговор е јасност. Но јасноста во нашите сојузи не значи вртење грб на светот. Напротив. Токму држава што е сигурна во своите демократски и стратешки избори може со поголема самодоверба да разговара и да соработува со земји што имаат поинаква историја, поинакви интереси и поинакви политички погледи. На светот не му е потребна уште една поделба на трајни табори. Потребна му е конкуренција со граници и со правила што сите мора да ги почитуваат. Сојузи што преземаат одговорност. И меѓународни институции што остануваат простор за дијалог токму тогаш кога дијалогот е најтежок. Затоа Обединетите нации се важни. Не затоа што можат да го решат секој конфликт. Очигледно, не можат. Не затоа што секоја резолуција се спроведува. Очигледно, тоа не е секогаш случај. Но тоа не треба да нѐ обесхрабри. Треба да ја зајакне нашата решеност да ги заштитиме Обединетите нации и правилата врз кои се засновани, и да се залагаме за мултилатерализам втемелен врз вредности, заемна почит и правила. Зашто свет без место каде што сите држави, без оглед на нивната големина, можат да седнат под ист покрив и да се повикаат на истите принципи би бил уште поопасен од светот што го гледаме денес. Во 1954 година, Даг Хамаршелд нѐ потсети на една мисла: Обединетите нации не се создадени за да нѐ одведат во рајот, туку за да нѐ спасат од пеколот. Седум децении подоцна, важно е да ја разбереме суштината на таа изјава. Од Обединетите нации не треба да бараме совршенство. Треба да бараме да бидат делотворни. Да имаат способност да спречуваат и да посредуваат. Способност да го штитат човечкото достоинство. И, конечно, способност да ги одбранат принципите дури и кога нивната примена е политички незгодна. Денес довербата во меѓународниот систем е загрозена токму затоа што премногу луѓе оправдано чувствуваат дека правилата не важат еднакво за сите. Дека моќта понекогаш има предност пред принципот. Дека обврските се условни. Дека договорите траат само додека интересите остануваат непроменети. За малите држави, ова е особено опасен свет. Нашата историја нѐ научи дека меѓународните компромиси се многу тешки и дека мирот, стабилноста и интеграцијата бараат политичка храброст и големи жртви. И без намера да звучам поучувачки, ако некој сака да види пример за земја што повеќепати се откажувала од нешто што природно ѝ припаѓа како основно право -- нешто што многумина го земаат здраво за готово -- доволно е да погледне во поновата историја на мојата земја. Историја обележана со предизвици, со безбедносни ризици од регионални размери, со постојани компромиси и отстапки направени во име на мирот, соработката и повисоките цели на интеграцијата -- често по цена на нашето најосновно чувство за достоинство и правда. Донесовме навистина тешки одлуки. Продолживме напред дури и кога процесите траеја подолго отколку што една генерација граѓани можеше разумно да очекува. Но токму затоа, гледајќи на тие одлуки со временска дистанца и со јасна свест за реалноста, денес можам одговорно да кажам дека довербата не може бесконечно да биде еднострана обврска. Ако од малите држави се очекува да ги почитуваат правилата, тогаш правилата мора и ним да им обезбедат предвидливост. Ако од кандидатите за членство во една организација се бара да исполнат одредени критериуми, тогаш исполнувањето на тие критериуми мора да води кон напредок. Ако бараме од граѓаните да им веруваат на институциите, тогаш институциите мора да покажат дека нивниот збор има вредност и дека преземените обврски траат. Правилото што важи денес не може утре да биде поинакво само затоа што се променил односот на силите. И преземената обврска не може да биде привремена политичка погодност. Таа мора да биде основа врз која луѓето ќе можат да ја планираат својата иднина. Од нашите граѓани бараме да веруваат во соработката, во добрососедските односи, во компромисот и во заемната почит. Им велиме дека трајниот мир вреди повеќе од краткорочна политичка победа; дека почитувањето на договорите е знак на сила и мудрост, дека тоа е правилната постапка, а не знак на слабост; дека европската и евроатлантската интеграција значат прифаќање правила што важат еднакво за сите. Но тој аргумент станува многу потежок за одбрана кога граѓаните гледаат дека во меѓународните односи принципот понекогаш ѝ отстапува место на моќта; дека критериумите можат да се сменат додека процесот веќе трае; или дека од едни се очекува доследност што другите не ја бараат секогаш од себеси. Не можеме да им велиме на луѓето "Верувајте им на правилата", кога гледаат дека правилата не важат еднакво. Не можеме да ги убедиме дека компромисот е доблест ако секој компромис носи ново барање. И не можеме да очекуваме доверба во меѓународните институции ако граѓаните почнат да веруваат дека нивната судбина почесто ја одредува политичката тежина на нивната држава отколку силата на заеднички прифатениот принцип. Ова е прашање на легитимитет. Зашто нашиот авторитет како избрани лидери не произлегува од самата функција. Тој произлегува од луѓето што нѐ избираат, што бараат од нас одговорност и што секој ден го споредуваат она што им го кажуваме со она што го гледаат. А денес тие гледаат повеќе од кога било порано. Живееме во време во кое информациите го обиколуваат светот за неколку секунди. Никогаш порано човештвото немало пристап до толку многу знаење. Но никогаш порано не било изложено на толку многу манипулации, полувистини, фабрикувани слики, пропаганда и организирани дезинформации. Токму затоа политиката влегува во нова, потешка и посложена ера. Нашата задача повеќе не е само да ги информираме граѓаните. Мора да ја заслужиме нивната доверба. Не е доволно да им кажеме што е вистина. Мора да изградиме институции на кои ќе можат да им веруваат и кога вистината е непријатна за сите. Не е доволно да им зборуваме за вредности. Мора да покажеме дека тие вредности имаат значење и дека нивната одбрана има цена -- дури и кога бара трпение, политички капитал или избор на потешкиот пат. Повикани сме да ги убедиме нашите општества дека соработката е подобра од изолацијата, дека владеењето на правото е подобро од едностраното постапување, дека компромисот е подобар од конфликтот и дека институциите се подобри од владеењето на голата сила. Но за тоа уверување да има тежина, и самите мора да бидеме доследни. Вредностите не се одржуваат со говори. Тие се одржуваат кога се бранат токму во моментот кога е најлесно да се напуштат. А тоа можеби е најголемиот предизвик на нашето време. Светот се менува со извонредна брзина. Центрите на моќ се поместуваат. Технологијата се менува. Економските односи се менуваат. Безбедносните доктрини се менуваат. Сојузите се менуваат. Историјата повторно забрзува. Во такви периоди, секогаш постои искушение да се прогласи дека старите принципи повеќе не се практични; дека правото мора да се приспособи на моќта; дека вредностите се луксуз што може да почека додека кризата не помине. Но токму тогаш ни се најпотребни. Зашто ако во време на промени се откажеме од правилата што нѐ штителе во време на стабилност, нема да добиеме поголема слобода. Ќе наследиме свет во кој секоја следна одлука ќе зависи од тоа кој има повеќе моќ во дадениот момент. А таков свет е особено опасен за малите држави. Затоа нашата должност како лидери не е да им ветуваме на нашите народи свет без неправда, без разочарувања и без спротивставени интереси. Таков свет не постои. Нашата должност е многу потешка. Да ја зачуваме вербата во правилата дури и кога е јасно дека тие се прекршуваат. Да ја браниме соработката дури и кога судирот изгледа попопуларен. Да ја одржиме довербата во институциите, не така што ќе бараме од луѓето помалку внимателно да гледаат и да поставуваат помалку прашања, туку така што ќе ги направиме институциите подостојни за нивната доверба. И да не дозволиме разочарувањето од несовршеностите на меѓународниот поредок да нѐ одведе кон нешто многу полошо: свет во кој воопшто нема поредок. Тоа, според мене, е една од најголемите политички и морални одговорности на нашата генерација. Тоа важи за меѓународниот систем. И важи за Европа. Нема да се откажеме од европската идеја затоа што европскиот пат беше тежок. Европската Унија за нас останува нашиот природен политички, економски и институционален дом. А имаме работа и дома. Мора да го зајакнеме владеењето на правото. Да изградиме поефикасни институции. Да изградиме поконкурентна економија. И да ја зајакнеме довербата на граѓаните во сопствената држава. Тоа е наша одговорност и нема да ја префрлиме на Брисел. Истовремено, очекуваме европската интеграција да остане процес заснован на заслуги и мерливи критериуми -- а не процес во кој билатералните прашања постојано можат да ја поместуваат целта. Не бараме полесен пат. Бараме пат уреден со правила. Не бараме пониски стандарди. Бараме стандардите да останат стандарди. Ова е еднакво важно и за кредибилитетот на Европа, во време кога нејзината геополитичка тежина сѐ повеќе ќе зависи од способноста своите заложби да ги претвори во конкретни политички резултати, од решеноста да ги брани вредностите за кои се залага и да остане истрајна во нивното унапредување, и покрај многуте предизвици со кои се соочува. Ваши екселенции, Идниот меѓународен поредок нема да се обликува само на боиштата или во дипломатските сали. Ќе се обликува и во лабораториите. Во училиштата. Во фабриките. Во енергетските мрежи. Во дата центрите. И во способноста на општествата да ги разберат промените што ги носи технологијата. Вештачката интелигенција повеќе не е тема на иднината. Таа е инфраструктура на сегашноста. Денес светот повторно ја препознава вредноста на отпорноста. На сигурната енергија. На инфраструктурата. На разновидните транспортни правци. На блиските и доверливи синџири на снабдување. За нас, интензивниот развој на коридорите VIII и X е дел од поширока европска визија: подобро да се поврзат Јадранското, Црното и Егејското Море со Централна Европа; на стоките, енергијата и луѓето да им се обезбедат повеќе патишта и подобра поврзаност; и регионот да стане инфраструктурно поврзан, наместо да остане на геополитичката периферија. Нашата географија не мора да биде наша судбина. Таа може да стане наша предност ако ги изградиме институциите и инфраструктурата што ќе ја претворат нашата географска положба во поврзаност. Истовремено, мора поинаку да пристапиме и кон миграцијата. Миграцијата започнува таму каде што нема безбедност, вработување, образование, пристап до вода, перспектива или верба дека утрешниот ден ќе биде подобар од денешниот. Таа не е само прашање на граници. Одговорната политика мора да ги поврзе безбедноста, човечкото достоинство, развојот и реалните потреби на пазарите на трудот. И климатската политика ќе мора посилно да се потпира на реалноста. Зелената транзиција е неопходна. Но ако ја направиме социјално неодржлива, ќе ја изгубиме политичката поддршка потребна за нејзино спроведување. Ако ја направиме технолошки зависна од мал број извори, ќе создадеме нови предизвици додека ги решаваме старите. Ако очекуваме посиромашните земји да се движат со исто темпо, без да им обезбедиме еднаков пристап до капитал и технологија, ќе создадеме неправда наместо транзиција. Затоа идната климатска политика мора истовремено да биде и еколошка, и економска, и социјална политика. Господине претседателе, Сето ова нѐ враќа на централната тема на ова заседание: довербата. Довербата не е чувство што може да се создаде со усвојување резолуција. Таа е резултат. Се гради кога институцијата ја исполнува целта за која е основана. Затоа реформата на Обединетите нации е неопходна. За Организацијата да стане поспособна. За да постигнува подобри резултати. И секако, не за да ја замени одговорноста на националните држави, туку за да дејствува таму каде што е потребно заедничко дејствување. Мултилатерализмот не започнува во Њујорк. Тој започнува со квалитетот на државите што доаѓаат во Њујорк. Ваши екселенции, Ние сме мала земја. Но одбиваме големината на нашата територија да го одредува размерот на нашата амбиција. Нашата амбиција е да станеме сериозна држава. Држава на која нејзините сојузници можат да ѝ веруваат. Држава во која младите можат да ја планираат својата иднина. Држава што ги почитува различноста и мултикултурниот карактер на своето општество. Држава доволно сигурна во себе за да го брани сопствениот идентитет, без да го негира идентитетот на другите. Држава што ја знае својата историја, но не е заробена во неа. И држава што не очекува другите да ја изградат наместо неа. За мене, тоа е современ суверенитет. Не изолација. Способност. Оваа година, генералниот секретар Антонио Гутереш нѐ потсети дека Повелбата започнува со зборовите: "Ние, народите". И додаде: "Не ние, моќните. Не ние, победниците". Во тие неколку зборови лежи причината поради која една мала европска земја продолжува да верува во оваа Организација, дури и кога е разочарана од неа. Зашто алтернативата на свет управуван според правила не е свет во кој сите се слободни. Тоа е свет во кој најсилните се најслободни. А сите други зависат од нивната добра волја. Таков свет можеби за миг може да изгледа ефикасен. Но никогаш не е стабилен. Пред околу три децении, Обединетите нации дојдоа во нашата земја со нова идеја: дека меѓународната заедница не мора да чека насилството да започне пред да дејствува. Денес повторно ни е потребна истата политичка мудрост. Не смееме да чекаме технологијата да создаде нови нееднаквости пред да воспоставиме правила. Не смееме да чекаме младите да заминат пред да изградиме општества во кои ќе гледаат иднина за која вреди да останат. Не смееме да чекаме институциите да ја изгубат сета доверба на јавноста пред да ги реформираме. И не смееме да чекаме светот целосно да се подели на спротивставени блокови пред повторно да ја откриеме вредноста на дијалогот. Тоа дете со кое го започнав моето обраќање ќе биде четиринаесет години постаро кога светот ќе влезе во 2040 година. Никој од нас денес не може да му вети на тоа дете мирен свет. Ниту свет без кризи. Ниту свет без конкуренција. Но можеме да му оставиме нешто друго. Свет во кој моќта не е единствениот аргумент. Свет во кој знаењето не е привилегија на малкумина. Свет во кој сојузите создаваат безбедност, наместо нови линии на страв. Свет во кој технологијата му служи на човештвото. И свет во кој мала држава има право на истото достоинство, на истите правила и на истиот глас како и голема сила. Тоа е ветувањето што вреди да се обнови. Не затоа што сме наивни во поглед на светот таков каков што е. Туку затоа што сме доволно реални да разбереме што се случува кога светот ќе се препушти само на моќта. Македонците и македонските граѓани ќе го преземат својот дел од одговорноста.

  language

  mkd

  published at

  2026-09-25T17:27:42

  source

  Алфа Вести

  title

  Обраќање на премиерот Христијан Мицкоски на 81. Генерално собрание на Обединетите нации

  url

  https://vesti.alfa.mk/obrakjanje-na-premierot-hristijan-mickoski-na-81-generalno-sobranie-na-obedinetite-nacii/

• article order

  5

  body

  Господине претседателе, Господине генерален секретар, Ваши екселенции, Дами и господа, Дете кое оваа есен за првпат ќе седне во училишна клупа, во 2040 година ќе биде млад човек на прагот на зрелоста. Не знаеме точно како ќе изгледа светот во кој ќе живее. Но веќе знаеме дека ќе биде поинаков од нашиот. Вештачката интелигенција ќе ги преобрази професиите, индустриите и начините на кои се носат одлуките. Енергетиката ќе функционира според нов распоред и нова логика. Климатските промени ќе влијаат врз економиите, земјоделството, градовите и движењето на луѓето. Демографските промени ќе ги преобликуваат пазарите на трудот и системите за социјална заштита. Безбедноста повеќе нема да зависи само од армиите и границите, туку и од електроенергетските мрежи, дата центрите, каблите, сателитите, алгоритмите и довербата во информациите што ги добиваме секој ден. А сепак, денес, додека се подготвуваме за таа иднина, милиони луѓе живеат среде војна или под закана од војна. Повеќе од сто милиони луѓе се присилно раселени. Повеќе од 270 милиони деца и млади не посетуваат училиште. Тоа е парадоксот на нашето време. Човештвото никогаш немало толку големи научни и технолошки можности. А сепак, никогаш не било поочигледно дека технолошката моќ не создава автоматски и политичка мудрост. Затоа вистинското прашање пред ова Собрание не е само како ќе управуваме со кризите во 2026 година. Вистинското прашање е: каков меѓународен поредок ќе ѝ оставиме на генерацијата што денес тргнува на училиште? За мала земја како мојата, ова не е академско прашање. Ова е прашање на опстанок. Пред триесет и три години, кога станавме дел од Обединетите нации, светот изгледаше многу поинаку. Студената војна беше завршена. Постоеше надеж дека започнува нова ера -- ера во која соработката постепено ќе го замени судирот. Нашиот регион, меѓутоа, живееше во сосема поинаква реалност. Југославија се распаѓаше во крвопролевање. Војни се водеа непосредно зад нашите граници. Стравот дека насилството може да се прошири беше реален. А сепак, мојата земја го избра мирот. Ја избра стабилноста. Во тие околности, на наша територија, Обединетите нации направија нешто што дотогаш никогаш не го беа направиле: ја воспоставија првата превентивна мировна мисија во историјата на Организацијата. Тоа искуство остави длабока поука во нашата национална меморија, поука на која ќе се навратам кон крајот на моето обраќање. Мирот не започнува кога војната ќе заврши. Мирот започнува кога политиката е доволно мудра да спречи војната воопшто да започне. Можеби затоа малите земји понекогаш поинаку гледаат на меѓународната политика. Големите сили имаат простор за стратешки пресврти што малите држави едноставно го немаат. За голема сила, погрешна геополитичка проценка може да значи промена на стратегијата. За мала земја, истата грешка може да значи изгубена деценија. Затоа не можеме да си дозволиме да бидеме рамнодушни кон правилата. Ниту можеме да веруваме дека правилата сами ќе се одбранат. Светот што се обликува пред нас е свет на поостра конкуренција. Моќта се прераспределува. Односите меѓу големите сили сѐ повеќе ги обликуваат трговијата, технологијата, енергетиката, критичните суровини, транспортните правци и дигиталната инфраструктура. Она што до вчера го нарекувавме економска меѓузависност, денес сѐ повеќе го гледаме и како прашање на национална безбедност. Глобализацијата не исчезнува. Таа се преобликува. Синџирите на снабдување се менуваат. Производството повторно станува геополитичко прашање. Државите не прашуваат само каде нешто може да се произведе најевтино, туку и кому може да му се верува; не само од каде доаѓа енергијата, туку и дали ќе биде достапна кога ќе настапи криза; не само кој ја развива следната генерација технологии, туку и кој ќе ги постави правилата според кои тие ќе функционираат. И сојузите се менуваат под притисокот на истиот тој свет. Македонските граѓани знаат каде припаѓаат. Ние сме сојузник во НАТО. Соединетите Американски Држави се наш стратешки партнер. Полноправното членство во Европската Унија е наша стратешка определба. Тоа не се три одвоени политики. Тоа е една геополитичка ориентација, втемелена врз демократијата, колективната безбедност, владеењето на правото и отворената економија. Во време на неизвесност, нашиот одговор не е стратешка двосмисленост. Нашиот одговор е јасност. Но јасноста во нашите сојузи не значи вртење грб на светот. Напротив. Токму држава што е сигурна во своите демократски и стратешки избори може со поголема самодоверба да разговара и да соработува со земји што имаат поинаква историја, поинакви интереси и поинакви политички погледи. На светот не му е потребна уште една поделба на трајни табори. Потребна му е конкуренција со граници и со правила што сите мора да ги почитуваат. Сојузи што преземаат одговорност. И меѓународни институции што остануваат простор за дијалог токму тогаш кога дијалогот е најтежок. Затоа Обединетите нации се важни. Не затоа што можат да го решат секој конфликт. Очигледно, не можат. Не затоа што секоја резолуција се спроведува. Очигледно, тоа не е секогаш случај. Но тоа не треба да нѐ обесхрабри. Треба да ја зајакне нашата решеност да ги заштитиме Обединетите нации и правилата врз кои се засновани, и да се залагаме за мултилатерализам втемелен врз вредности, заемна почит и правила. Зашто свет без место каде што сите држави, без оглед на нивната големина, можат да седнат под ист покрив и да се повикаат на истите принципи би бил уште поопасен од светот што го гледаме денес. Во 1954 година, Даг Хамаршелд нѐ потсети на една мисла: Обединетите нации не се создадени за да нѐ одведат во рајот, туку за да нѐ спасат од пеколот. Седум децении подоцна, важно е да ја разбереме суштината на таа изјава. Од Обединетите нации не треба да бараме совршенство. Треба да бараме да бидат делотворни. Да имаат способност да спречуваат и да посредуваат. Способност да го штитат човечкото достоинство. И, конечно, способност да ги одбранат принципите дури и кога нивната примена е политички незгодна. Денес довербата во меѓународниот систем е загрозена токму затоа што премногу луѓе оправдано чувствуваат дека правилата не важат еднакво за сите. Дека моќта понекогаш има предност пред принципот. Дека обврските се условни. Дека договорите траат само додека интересите остануваат непроменети. За малите држави, ова е особено опасен свет. Нашата историја нѐ научи дека меѓународните компромиси се многу тешки и дека мирот, стабилноста и интеграцијата бараат политичка храброст и големи жртви. И без намера да звучам поучувачки, ако некој сака да види пример за земја што повеќепати се откажувала од нешто што природно ѝ припаѓа како основно право -- нешто што многумина го земаат здраво за готово -- доволно е да погледне во поновата историја на мојата земја. Историја обележана со предизвици, со безбедносни ризици од регионални размери, со постојани компромиси и отстапки направени во име на мирот, соработката и повисоките цели на интеграцијата -- често по цена на нашето најосновно чувство за достоинство и правда. Донесовме навистина тешки одлуки. Продолживме напред дури и кога процесите траеја подолго отколку што една генерација граѓани можеше разумно да очекува. Но токму затоа, гледајќи на тие одлуки со временска дистанца и со јасна свест за реалноста, денес можам одговорно да кажам дека довербата не може бесконечно да биде еднострана обврска. Ако од малите држави се очекува да ги почитуваат правилата, тогаш правилата мора и ним да им обезбедат предвидливост. Ако од кандидатите за членство во една организација се бара да исполнат одредени критериуми, тогаш исполнувањето на тие критериуми мора да води кон напредок. Ако бараме од граѓаните да им веруваат на институциите, тогаш институциите мора да покажат дека нивниот збор има вредност и дека преземените обврски траат. Правилото што важи денес не може утре да биде поинакво само затоа што се променил односот на силите. И преземената обврска не може да биде привремена политичка погодност. Таа мора да биде основа врз која луѓето ќе можат да ја планираат својата иднина. Од нашите граѓани бараме да веруваат во соработката, во добрососедските односи, во компромисот и во заемната почит. Им велиме дека трајниот мир вреди повеќе од краткорочна политичка победа; дека почитувањето на договорите е знак на сила и мудрост, дека тоа е правилната постапка, а не знак на слабост; дека европската и евроатлантската интеграција значат прифаќање правила што важат еднакво за сите. Но тој аргумент станува многу потежок за одбрана кога граѓаните гледаат дека во меѓународните односи принципот понекогаш ѝ отстапува место на моќта; дека критериумите можат да се сменат додека процесот веќе трае; или дека од едни се очекува доследност што другите не ја бараат секогаш од себеси. Не можеме да им велиме на луѓето "Верувајте им на правилата", кога гледаат дека правилата не важат еднакво. Не можеме да ги убедиме дека компромисот е доблест ако секој компромис носи ново барање. И не можеме да очекуваме доверба во меѓународните институции ако граѓаните почнат да веруваат дека нивната судбина почесто ја одредува политичката тежина на нивната држава отколку силата на заеднички прифатениот принцип. Ова е прашање на легитимитет. Зашто нашиот авторитет како избрани лидери не произлегува од самата функција. Тој произлегува од луѓето што нѐ избираат, што бараат од нас одговорност и што секој ден го споредуваат она што им го кажуваме со она што го гледаат. А денес тие гледаат повеќе од кога било порано. Живееме во време во кое информациите го обиколуваат светот за неколку секунди. Никогаш порано човештвото немало пристап до толку многу знаење. Но никогаш порано не било изложено на толку многу манипулации, полувистини, фабрикувани слики, пропаганда и организирани дезинформации. Токму затоа политиката влегува во нова, потешка и посложена ера. Нашата задача повеќе не е само да ги информираме граѓаните. Мора да ја заслужиме нивната доверба. Не е доволно да им кажеме што е вистина. Мора да изградиме институции на кои ќе можат да им веруваат и кога вистината е непријатна за сите. Не е доволно да им зборуваме за вредности. Мора да покажеме дека тие вредности имаат значење и дека нивната одбрана има цена -- дури и кога бара трпение, политички капитал или избор на потешкиот пат. Повикани сме да ги убедиме нашите општества дека соработката е подобра од изолацијата, дека владеењето на правото е подобро од едностраното постапување, дека компромисот е подобар од конфликтот и дека институциите се подобри од владеењето на голата сила. Но за тоа уверување да има тежина, и самите мора да бидеме доследни. Вредностите не се одржуваат со говори. Тие се одржуваат кога се бранат токму во моментот кога е најлесно да се напуштат. А тоа можеби е најголемиот предизвик на нашето време. Светот се менува со извонредна брзина. Центрите на моќ се поместуваат. Технологијата се менува. Економските односи се менуваат. Безбедносните доктрини се менуваат. Сојузите се менуваат. Историјата повторно забрзува. Во такви периоди, секогаш постои искушение да се прогласи дека старите принципи повеќе не се практични; дека правото мора да се приспособи на моќта; дека вредностите се луксуз што може да почека додека кризата не помине. Но токму тогаш ни се најпотребни. Зашто ако во време на промени се откажеме од правилата што нѐ штителе во време на стабилност, нема да добиеме поголема слобода. Ќе наследиме свет во кој секоја следна одлука ќе зависи од тоа кој има повеќе моќ во дадениот момент. А таков свет е особено опасен за малите држави. Затоа нашата должност како лидери не е да им ветуваме на нашите народи свет без неправда, без разочарувања и без спротивставени интереси. Таков свет не постои. Нашата должност е многу потешка. Да ја зачуваме вербата во правилата дури и кога е јасно дека тие се прекршуваат. Да ја браниме соработката дури и кога судирот изгледа попопуларен. Да ја одржиме довербата во институциите, не така што ќе бараме од луѓето помалку внимателно да гледаат и да поставуваат помалку прашања, туку така што ќе ги направиме институциите подостојни за нивната доверба. И да не дозволиме разочарувањето од несовршеностите на меѓународниот поредок да нѐ одведе кон нешто многу полошо: свет во кој воопшто нема поредок. Тоа, според мене, е една од најголемите политички и морални одговорности на нашата генерација. Тоа важи за меѓународниот систем. И важи за Европа. Нема да се откажеме од европската идеја затоа што европскиот пат беше тежок. Европската Унија за нас останува нашиот природен политички, економски и институционален дом. А имаме работа и дома. Мора да го зајакнеме владеењето на правото. Да изградиме поефикасни институции. Да изградиме поконкурентна економија. И да ја зајакнеме довербата на граѓаните во сопствената држава. Тоа е наша одговорност и нема да ја префрлиме на Брисел. Истовремено, очекуваме европската интеграција да остане процес заснован на заслуги и мерливи критериуми -- а не процес во кој билатералните прашања постојано можат да ја поместуваат целта. Не бараме полесен пат. Бараме пат уреден со правила. Не бараме пониски стандарди. Бараме стандардите да останат стандарди. Ова е еднакво важно и за кредибилитетот на Европа, во време кога нејзината геополитичка тежина сѐ повеќе ќе зависи од способноста своите заложби да ги претвори во конкретни политички резултати, од решеноста да ги брани вредностите за кои се залага и да остане истрајна во нивното унапредување, и покрај многуте предизвици со кои се соочува. Ваши екселенции, Идниот меѓународен поредок нема да се обликува само на боиштата или во дипломатските сали. Ќе се обликува и во лабораториите. Во училиштата. Во фабриките. Во енергетските мрежи. Во дата центрите. И во способноста на општествата да ги разберат промените што ги носи технологијата. Вештачката интелигенција повеќе не е тема на иднината. Таа е инфраструктура на сегашноста. Денес светот повторно ја препознава вредноста на отпорноста. На сигурната енергија. На инфраструктурата. На разновидните транспортни правци. На блиските и доверливи синџири на снабдување. За нас, интензивниот развој на коридорите VIII и X е дел од поширока европска визија: подобро да се поврзат Јадранското, Црното и Егејското Море со Централна Европа; на стоките, енергијата и луѓето да им се обезбедат повеќе патишта и подобра поврзаност; и регионот да стане инфраструктурно поврзан, наместо да остане на геополитичката периферија. Нашата географија не мора да биде наша судбина. Таа може да стане наша предност ако ги изградиме институциите и инфраструктурата што ќе ја претворат нашата географска положба во поврзаност. Истовремено, мора поинаку да пристапиме и кон миграцијата. Миграцијата започнува таму каде што нема безбедност, вработување, образование, пристап до вода, перспектива или верба дека утрешниот ден ќе биде подобар од денешниот. Таа не е само прашање на граници. Одговорната политика мора да ги поврзе безбедноста, човечкото достоинство, развојот и реалните потреби на пазарите на трудот. И климатската политика ќе мора посилно да се потпира на реалноста. Зелената транзиција е неопходна. Но ако ја направиме социјално неодржлива, ќе ја изгубиме политичката поддршка потребна за нејзино спроведување. Ако ја направиме технолошки зависна од мал број извори, ќе создадеме нови предизвици додека ги решаваме старите. Ако очекуваме посиромашните земји да се движат со исто темпо, без да им обезбедиме еднаков пристап до капитал и технологија, ќе создадеме неправда наместо транзиција. Затоа идната климатска политика мора истовремено да биде и еколошка, и економска, и социјална политика. Господине претседателе, Сето ова нѐ враќа на централната тема на ова заседание: довербата. Довербата не е чувство што може да се создаде со усвојување резолуција. Таа е резултат. Се гради кога институцијата ја исполнува целта за која е основана. Затоа реформата на Обединетите нации е неопходна. За Организацијата да стане поспособна. За да постигнува подобри резултати. И секако, не за да ја замени одговорноста на националните држави, туку за да дејствува таму каде што е потребно заедничко дејствување. Мултилатерализмот не започнува во Њујорк. Тој започнува со квалитетот на државите што доаѓаат во Њујорк. Ваши екселенции, Ние сме мала земја. Но одбиваме големината на нашата територија да го одредува размерот на нашата амбиција. Нашата амбиција е да станеме сериозна држава. Држава на која нејзините сојузници можат да ѝ веруваат. Држава во која младите можат да ја планираат својата иднина. Држава што ги почитува различноста и мултикултурниот карактер на своето општество. Држава доволно сигурна во себе за да го брани сопствениот идентитет, без да го негира идентитетот на другите. Држава што ја знае својата историја, но не е заробена во неа. И држава што не очекува другите да ја изградат наместо неа. За мене, тоа е современ суверенитет. Не изолација. Способност. Оваа година, генералниот секретар Антонио Гутереш нѐ потсети дека Повелбата започнува со зборовите: "Ние, народите". И додаде: "Не ние, моќните. Не ние, победниците". Во тие неколку зборови лежи причината поради која една мала европска земја продолжува да верува во оваа Организација, дури и кога е разочарана од неа. Зашто алтернативата на свет управуван според правила не е свет во кој сите се слободни. Тоа е свет во кој најсилните се најслободни. А сите други зависат од нивната добра волја. Таков свет можеби за миг може да изгледа ефикасен. Но никогаш не е стабилен. Пред околу три децении, Обединетите нации дојдоа во нашата земја со нова идеја: дека меѓународната заедница не мора да чека насилството да започне пред да дејствува. Денес повторно ни е потребна истата политичка мудрост. Не смееме да чекаме технологијата да создаде нови нееднаквости пред да воспоставиме правила. Не смееме да чекаме младите да заминат пред да изградиме општества во кои ќе гледаат иднина за која вреди да останат. Не смееме да чекаме институциите да ја изгубат сета доверба на јавноста пред да ги реформираме. И не смееме да чекаме светот целосно да се подели на спротивставени блокови пред повторно да ја откриеме вредноста на дијалогот. Тоа дете со кое го започнав моето обраќање ќе биде четиринаесет години постаро кога светот ќе влезе во 2040 година. Никој од нас денес не може да му вети на тоа дете мирен свет. Ниту свет без кризи. Ниту свет без конкуренција. Но можеме да му оставиме нешто друго. Свет во кој моќта не е единствениот аргумент. Свет во кој знаењето не е привилегија на малкумина. Свет во кој сојузите создаваат безбедност, наместо нови линии на страв. Свет во кој технологијата му служи на човештвото. И свет во кој мала држава има право на истото достоинство, на истите правила и на истиот глас како и голема сила. Тоа е ветувањето што вреди да се обнови. Не затоа што сме наивни во поглед на светот таков каков што е. Туку затоа што сме доволно реални да разбереме што се случува кога светот ќе се препушти само на моќта. Македонците и македонските граѓани ќе го преземат својот дел од одговорноста.

  language

  mkd

  published at

  2026-09-25T17:18:04

  source

  Lider.mk

  title

  МАКЕДОНСКИОТ ПРЕМИЕР ВО ОН: Интегрално целото обраќање на Христијан Мицкоски на 81. Генерално собрание на Обединетите нации

  url

  https://denesen.mk/makedonskiot-premier-vo-on-integralno-celoto-obrakjanje-na-hristijan-mickoski-na-81-generalno-sobranie-na-obedinetite-nacii/

• article order

  3

  body

  "Дете кое оваа есен за првпат ќе седне во училишна клупа, во 2040 година ќе биде млад човек на прагот на зрелоста. Не знаеме точно како ќе изгледа светот во кој ќе живее. Но веќе знаеме дека ќе биде поинаков од нашиот. Вештачката интелигенција ќе ги преобрази професиите, индустриите и начините на кои се носат одлуките. Енергетиката ќе функционира според нов распоред и нова логика. Климатските промени ќе влијаат врз економиите, земјоделството, градовите и движењето на луѓето. Демографските промени ќе ги преобликуваат пазарите на трудот и системите за социјална заштита. Безбедноста повеќе нема да зависи само од армиите и границите, туку и од електроенергетските мрежи, дата центрите, каблите, сателитите, алгоритмите и довербата во информациите што ги добиваме секој ден". Со овие зборови премиерот Христијан Мицкоски го започна својот говор на Генералната дебата на 81. заседание на Генералното собрание на Обединетите нации, денес во Њујорк. "А сепак, денес, додека се подготвуваме за таа иднина, милиони луѓе живеат среде војна или под закана од војна. Повеќе од сто милиони луѓе се присилно раселени. Повеќе од 270 милиони деца и млади не посетуваат училиште. Тоа е парадоксот на нашето време. Човештвото никогаш немало толку големи научни и технолошки можности. А сепак, никогаш не било поочигледно дека технолошката моќ не создава автоматски и политичка мудрост. Затоа вистинското прашање пред ова Собрание не е само како ќе управуваме со кризите во 2026 година. Вистинското прашање е: каков меѓународен поредок ќе ѝ оставиме на генерацијата што денес тргнува на училиште? За мала земја како мојата, ова не е академско прашање. Ова е прашање на опстанок", истакна македонскиот премиер. Мицкоски посочи дека пред триесет и три години, кога станавме дел од Обединетите нации, светот изгледаше многу поинаку. Студената војна беше завршена. Постоеше надеж дека започнува нова ера -- ера во која соработката постепено ќе го замени судирот. "Нашиот регион, меѓутоа, живееше во сосема поинаква реалност. Југославија се распаѓаше во крвопролевање. Војни се водеа непосредно зад нашите граници. Стравот дека насилството може да се прошири беше реален. А сепак, мојата земја го избра мирот. Ја избра стабилноста. Во тие околности, на наша територија, Обединетите нации направија нешто што дотогаш никогаш не го беа направиле: ја воспоставија првата превентивна мировна мисија во историјата на Организацијата. Тоа искуство остави длабока поука во нашата национална меморија, поука на која ќе се навратам кон крајот на моето обраќање. Мирот не започнува кога војната ќе заврши. Мирот започнува кога политиката е доволно мудра да спречи војната воопшто да започне", рече Мицкоски. Премиерот оцени дека можеби затоа малите земји понекогаш поинаку гледаат на меѓународната политика. "Големите сили имаат простор за стратешки пресврти што малите држави едноставно го немаат. За голема сила, погрешна геополитичка проценка може да значи промена на стратегијата. За мала земја, истата грешка може да значи изгубена деценија. Затоа не можеме да си дозволиме да бидеме рамнодушни кон правилата. Ниту можеме да веруваме дека правилата сами ќе се одбранат. Светот што се обликува пред нас е свет на поостра конкуренција. Моќта се прераспределува. Односите меѓу големите сили сѐ повеќе ги обликуваат трговијата, технологијата, енергетиката, критичните суровини, транспортните правци и дигиталната инфраструктура. Она што до вчера го нарекувавме економска меѓузависност, денес сѐ повеќе го гледаме и како прашање на национална безбедност. Глобализацијата не исчезнува. Таа се преобликува. Синџирите на снабдување се менуваат. Производството повторно станува геополитичко прашање", посочи тој во својот говор. Македонскиот премиер истакна дека државите не прашуваат само каде нешто може да се произведе најевтино, туку и кому може да му се верува; не само од каде доаѓа енергијата, туку и дали ќе биде достапна кога ќе настапи криза; не само кој ја развива следната генерација технологии, туку и кој ќе ги постави правилата според кои тие ќе функционираат.

  language

  mkd

  published at

  2026-09-25T17:15:07

  source

  NetPress

  title

  каков меѓународен поредок ќе ѝ оставиме на генерацијата што денес тргнува на училиште?

  url

  https://netpress.com.mk/kakov-megunaroden-poredok-ke-%D1%9D-ostavime-na-generaczijata-shto-denes-trgnuva-na-uchilishte/

• article order

  10

  body

  Премиерот Христијан Мицкоски во својот говор пред ОН ја стави во центар и генерацијата што денес тргнува на училиште. Тој рече дека едно дете кое оваа есен првпат ќе седне во училишна клупа во 2040 година ќе биде млад човек на прагот на зрелоста, а светот во кој ќе живее ќе биде значително различен од денешниот. "Дете кое оваа есен за првпат ќе седне во училишна клупа, во 2040 година ќе биде млад човек на прагот на зрелоста. Не знаеме точно како ќе изгледа светот во кој ќе живее. Но веќе знаеме дека ќе биде поинаков од нашиот." Мицкоски рече дека вештачката интелигенција ќе ги преобрази професиите, индустриите и начините на кои се носат одлуките. Енергетиката ќе функционира според нов распоред, климатските промени ќе влијаат врз економиите, земјоделството, градовите и движењето на луѓето, а демографските промени ќе ги преобликуваат пазарите на трудот и системите за социјална заштита. Тој нагласи дека и сфаќањето на безбедноста ќе мора да се промени. "Безбедноста повеќе нема да зависи само од армиите и границите, туку и од електроенергетските мрежи, дата центрите, каблите, сателитите, алгоритмите и довербата во информациите што ги добиваме секој ден." Паралелно со технолошкиот развој, Мицкоски предупреди дека милиони луѓе и понатаму живеат среде војна или под закана од војна. Тој наведе дека повеќе од сто милиони луѓе се присилно раселени, додека повеќе од 270 милиони деца и млади не посетуваат училиште. "Повеќе од сто милиони луѓе се присилно раселени. Повеќе од 270 милиони деца и млади не посетуваат училиште." Премиерот ова го опиша како парадокс на нашето време, бидејќи човештвото има огромни научни и технолошки можности, но тие не создаваат автоматски политичка мудрост. "Човештвото никогаш немало толку големи научни и технолошки можности. А сепак, никогаш не било поочигледно дека технолошката моќ не создава автоматски и политичка мудрост." Според Мицкоски, затоа клучното прашање не е само како ќе се управува со кризите во 2026 година, туку каков меѓународен поредок ќе ѝ биде оставен на идната генерација. "За мала земја како мојата, ова не е академско прашање. Ова е прашање на опстанок."

  language

  mkd

  published at

  2026-09-25T16:26:37

  source

  Радио Лидер

  title

  2040 ЌЕ БИДЕ НОВ СВЕТ: Tехнолошката моќ не создава автоматски и политичка мудрост - клучно е каков свет ќе оставиме на младите, вели Мицкоски од ОН

  url

  https://lider.mk/2040-ke-bide-nov-svet-tehnoloshkata-mok-ne-sozdava-avtomatski-i-politichka-mudrost-kluchno-e-kakov-svet-ke-ostavime-na-mladite-veli-mitskoski-od-on/

source scope

analyzed source count

10

omitted articles

omitted source count

0

total source count

10