Претседателката Сиљановска-Давкова за уставните измени и меѓународното влијание 17.11.2026г.
На одбележувањето на 35-годишнината од донесувањето на Уставот на Северна Македонија, претседателката Гордана Сиљановска-Давкова го проблематизираше бројот на уставни амандмани, тврдејќи дека земјата е европски рекордер со 36 усвоени амандмани. Таа истакна дека 21 од овие измени биле иницирани со посредство на меѓународната заедница, што според неа ја доведува во прашање суштината на уставниот патриотизам и независноста на државниот акт. Анализите на собраниските податоци и експертските ставови укажуваат на методолошки пропусти во тврдењето на претседателката, посочувајќи дека многу европски држави имаат поголем број на уставни измени. Критичарите истакнуваат дека уставните измени во земјата биле резултат на сложени историски процеси, како Охридскиот рамковен договор и Преспанскиот договор, и дека бројот на амандмани не е еквивалентен на квалитетот или стабилноста на уставниот поредок.
Анализа на тврдења
| Тврдење | Клучни разлики | CivilMedia | Deutsche Welle | plusinfo.mk | МКД.мк | Алфа Вести | Независен Весник | NetPress | Радио Лидер | Нова Македонија |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Северна Македонија има усвоено 36 уставни амандмани во изминатите 32 години. | Речиси сите потврдуваат; само Алфа Вести не го споменува. | Да: Статијата го потврдува овој податок цитиран од претседателката. | Да: Статијата наведува дека за 32 години Уставот има 36 амандмани. | Да: Статијата наведува дека за 32 години Уставот има 36 амандмани. | Да: Претседателката наведува дека за 32 години има 36 амандмани. | Не е споменато | Да: Претседателката наведува 36 амандмани за 32 години. | Да: Статијата наведува дека за 32 години Уставот доживеал 36 амандмани. | Да: Претседателката наведува дека за 32 години има 36 амандмани. | Да: Претседателката наведува дека за 32 години има 36 амандмани. |
| Претседателката Сиљановска-Давкова тврди дека Северна Македонија е европски рекордер по бројот на уставни измени. | Речиси сите потврдуваат; само Алфа Вести делумно (без „европски“). | Да: Статијата експлицитно го наведува ова нејзино тврдење. | Да: Претседателката изјавила дека сме рекордери во измени на Уставот. | Да: Претседателката изјави дека сме рекордери во измени на Уставот. | Да: Таа изјави дека сме рекордери во измени на Уставот. | Делумно: Споменува рекордни промени, но не експлицитно европски рекорд. | Да: Таа изјавува дека сме рекордер во измени на Уставот. | Да: Претседателката изјавила дека сме рекордер во измени на Уставот. | Да: Таа изјави дека во компаративното уставно право сме рекордери. | Да: Таа изјави дека земјата е рекордер по бројот на измени на Уставот. |
| Од вкупно 36 амандмани, 21 биле иницирани со посредство на меѓународната заедница. | Речиси сите извори го пренесуваат тврдењето како цитат; само Алфа Вести не го споменува. | Да: Статијата го наведува ова како тврдење на претседателката. | Да: Статијата го цитира тврдењето на претседателката за 21 случај. | Да: Статијата експлицитно го наведува овој податок. | Да: Претседателката наведува дека во 21 случај посредувала меѓународната заедница. | Не е споменато | Да: Статијата наведува 21 случај со посредство на меѓународната заедница. | Да: Статијата експлицитно го наведува овој податок. | Да: Претседателката наведува дека во 21 случај посредувала меѓународната заедница. | Да: Статијата потврдува дека во 21 случај посредувала меѓународната заедница. |
| 15 уставни амандмани биле иницирани од внатрешни причини за надминување на уставни пречки. | Речиси сите извори го пренесуваат тврдењето како цитат; само Алфа Вести не го споменува. | Да: Статијата го наведува ова како тврдење на претседателката. | Да: Статијата го цитира тврдењето на претседателката за 15 случаи. | Да: Статијата наведува дека 15 амандмани биле од домашни причини. | Да: Претседателката наведува дека 15 случаи се иницирани однатре. | Не е споменато | Да: Статијата наведува 15 случаи иницирани однатре. | Да: Статијата наведува дека 15 амандмани биле иницирани од домашни причини. | Да: Претседателката потврдува дека 15 се иницирани одвнатре за таа цел. | Да: Статијата наведува дека 15 измени биле иницирани одвнатре. |
| Уставот на Северна Македонија е менуван осум пати од неговото донесување во 1991 година. | Само CivilMedia го потврдува тврдењето; сите други молчат. | Да: Статијата потврдува дека Уставот е менуван осум пати. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
| Претседателката Сиљановска-Давкова беше надворешен член на Комисијата за уставни прашања при донесувањето на првиот Устав. | Повеќето потврдуваат; два извора целосно го испуштаат тврдењето. | Не е споменато | Да: Статијата потврдува дека таа била надворешен член на Комисијата. | Да: Статијата потврдува дека таа учествувала како надворешен член. | Да: Статијата потврдува дека таа била надворешен член на Комисијата. | Не е споменато | Да: Таа потврдува дека била надворешен член на Комисијата. | Да: Статијата потврдува дека таа учествувала како надворешен член. | Да: Статијата наведува дека била надворешен член на Уставната комисија. | Да: Статијата потврдува дека била надворешна членка на Уставната комисија. |
| Македонија бара извесност во преговорите со Бугарија и ЕУ за да избегне постојани уставни измени. | Три извори целосно го потврдуваат, четири делумно, два не го споменуваат. | Делумно: Статијата споменува дека претседателката бара извесност во преговорите. | Не е споменато | Да: Статијата наведува дека се бара извесност за да нема нови условувања. | Делумно: Се споменуваат барања за уставни измени во контекст на ЕУ. | Не е споменато | Да: Претседателката бара извесност за да не биде измена заради измена. | Да: Претседателката бара извесност за да не следуваат нови условувања. | Делумно: Се споменуваат ЕУ и уставни измени, но не и конкретно Бугарија. | Делумно: Се споменуваат барања за уставни измени во контекст на ЕУ. |
| Уставот од 1991 година бил донесен со 92 гласа 'за' и 22 'против'. | Пет извори го потврдуваат, три не го споменуваат; ниту еден не го негира. | Не е споменато | Не е споменато | Да: Статијата го наведува овој резултат од гласањето. | Да: Статијата го наведува овој податок за донесувањето на Уставот. | Не е споменато | Да: Статијата го потврдува овој сооднос на гласови. | Да: Статијата го наведува овој резултат од гласањето. | Да: Претседателката потсетува на овие бројки при донесувањето. | Да: Статијата експлицитно ги наведува овие бројки за гласањето. |
| Претседателката предложи Уставот да се анализира континуирано преку Комисијата за уставни прашања со вклучување на надворешни експерти. | Повеќето извори го потврдуваат повикот; три не го споменуваат. | Не е споменато | Не е споменато | Да: Претседателката го повика претседателот на Собранието на тоа. | Да: Таа го повика претседателот на Собранието да ја дополни комисијата. | Да: Претседателката предупреди дека за Уставот треба во континуитет да се расправа. | Не е споменато | Да: Таа го повика претседателот на Собранието на ваква пракса. | Да: Таа го повика претседателот на Собранието на таква постапка. | Да: Таа го повика претседателот на Собранието на ваква соработка. |
| Бадентеровата комисија го прогласи македонскиот Устав за еден од најдемократските по распадот на Југославија. | Два извора потврдуваат, два делумно, шест молчат — клучна е разликата во формулацијата. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Да: Се наведува дека комисијата препорачала признавање поради исполнети услови. | Да: Статијата наведува дека Бадентеровата комисија го прогласила за најдемократски. | Не е споменато | Не е споменато | Делумно: Се наведува дека комисијата препорачала признавање поради слободите. | Делумно: Комисијата оценила дека Уставот ги исполнува условите за признавање. |
| Тврдењето за европски рекорд во уставни измени е оспорено како неточно од аналитичари и податоци од Собранието. | Само CivilMedia го побива тврдењето; другите молчат. | Да: Статијата наведува дека податоците го побиваат тврдењето. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
claims
- Северна Македонија има усвоено 36 уставни амандмани во изминатите 32 години.
- Претседателката Сиљановска-Давкова тврди дека Северна Македонија е европски рекордер по бројот на уставни измени.
- Од вкупно 36 амандмани, 21 биле иницирани со посредство на меѓународната заедница.
- 15 уставни амандмани биле иницирани од внатрешни причини за надминување на уставни пречки.
- Уставот на Северна Македонија е менуван осум пати од неговото донесување во 1991 година.
- Претседателката Сиљановска-Давкова беше надворешен член на Комисијата за уставни прашања при донесувањето на првиот Устав.
- Македонија бара извесност во преговорите со Бугарија и ЕУ за да избегне постојани уставни измени.
- Уставот од 1991 година бил донесен со 92 гласа 'за' и 22 'против'.
- Претседателката предложи Уставот да се анализира континуирано преку Комисијата за уставни прашања со вклучување на надворешни експерти.
- Бадентеровата комисија го прогласи македонскиот Устав за еден од најдемократските по распадот на Југославија.
- Тврдењето за европски рекорд во уставни измени е оспорено како неточно од аналитичари и податоци од Собранието.
key differences
- 15 уставни амандмани биле иницирани од внатрешни причини за надминување на уставни пречки.
- Речиси сите извори го пренесуваат тврдењето како цитат; само Алфа Вести не го споменува.
- Бадентеровата комисија го прогласи македонскиот Устав за еден од најдемократските по распадот на Југославија.
- Два извора потврдуваат, два делумно, шест молчат — клучна е разликата во формулацијата.
- Македонија бара извесност во преговорите со Бугарија и ЕУ за да избегне постојани уставни измени.
- Три извори целосно го потврдуваат, четири делумно, два не го споменуваат.
- Од вкупно 36 амандмани, 21 биле иницирани со посредство на меѓународната заедница.
- Речиси сите извори го пренесуваат тврдењето како цитат; само Алфа Вести не го споменува.
- Претседателката Сиљановска-Давкова беше надворешен член на Комисијата за уставни прашања при донесувањето на првиот Устав.
- Повеќето потврдуваат; два извора целосно го испуштаат тврдењето.
- Претседателката Сиљановска-Давкова тврди дека Северна Македонија е европски рекордер по бројот на уставни измени.
- Речиси сите потврдуваат; само Алфа Вести делумно (без „европски“).
- Претседателката предложи Уставот да се анализира континуирано преку Комисијата за уставни прашања со вклучување на надворешни експерти.
- Повеќето извори го потврдуваат повикот; три не го споменуваат.
- Северна Македонија има усвоено 36 уставни амандмани во изминатите 32 години.
- Речиси сите потврдуваат; само Алфа Вести не го споменува.
- Тврдењето за европски рекорд во уставни измени е оспорено како неточно од аналитичари и податоци од Собранието.
- Само CivilMedia го побива тврдењето; другите молчат.
- Уставот на Северна Македонија е менуван осум пати од неговото донесување во 1991 година.
- Само CivilMedia го потврдува тврдењето; сите други молчат.
- Уставот од 1991 година бил донесен со 92 гласа 'за' и 22 'против'.
- Пет извори го потврдуваат, три не го споменуваат; ниту еден не го негира.
source analyses
- CivilMedia
- 15 уставни амандмани биле иницирани од внатрешни причини за надминување на уставни пречки.
- Да: Статијата го наведува ова како тврдење на претседателката.
- Бадентеровата комисија го прогласи македонскиот Устав за еден од најдемократските по распадот на Југославија.
- Не е споменато
- Македонија бара извесност во преговорите со Бугарија и ЕУ за да избегне постојани уставни измени.
- Делумно: Статијата споменува дека претседателката бара извесност во преговорите.
- Од вкупно 36 амандмани, 21 биле иницирани со посредство на меѓународната заедница.
- Да: Статијата го наведува ова како тврдење на претседателката.
- Претседателката Сиљановска-Давкова беше надворешен член на Комисијата за уставни прашања при донесувањето на првиот Устав.
- Не е споменато
- Претседателката Сиљановска-Давкова тврди дека Северна Македонија е европски рекордер по бројот на уставни измени.
- Да: Статијата експлицитно го наведува ова нејзино тврдење.
- Претседателката предложи Уставот да се анализира континуирано преку Комисијата за уставни прашања со вклучување на надворешни експерти.
- Не е споменато
- Северна Македонија има усвоено 36 уставни амандмани во изминатите 32 години.
- Да: Статијата го потврдува овој податок цитиран од претседателката.
- Тврдењето за европски рекорд во уставни измени е оспорено како неточно од аналитичари и податоци од Собранието.
- Да: Статијата наведува дека податоците го побиваат тврдењето.
- Уставот на Северна Македонија е менуван осум пати од неговото донесување во 1991 година.
- Да: Статијата потврдува дека Уставот е менуван осум пати.
- Уставот од 1991 година бил донесен со 92 гласа 'за' и 22 'против'.
- Не е споменато
- Deutsche Welle
- 15 уставни амандмани биле иницирани од внатрешни причини за надминување на уставни пречки.
- Да: Статијата го цитира тврдењето на претседателката за 15 случаи.
- Бадентеровата комисија го прогласи македонскиот Устав за еден од најдемократските по распадот на Југославија.
- Не е споменато
- Македонија бара извесност во преговорите со Бугарија и ЕУ за да избегне постојани уставни измени.
- Не е споменато
- Од вкупно 36 амандмани, 21 биле иницирани со посредство на меѓународната заедница.
- Да: Статијата го цитира тврдењето на претседателката за 21 случај.
- Претседателката Сиљановска-Давкова беше надворешен член на Комисијата за уставни прашања при донесувањето на првиот Устав.
- Да: Статијата потврдува дека таа била надворешен член на Комисијата.
- Претседателката Сиљановска-Давкова тврди дека Северна Македонија е европски рекордер по бројот на уставни измени.
- Да: Претседателката изјавила дека сме рекордери во измени на Уставот.
- Претседателката предложи Уставот да се анализира континуирано преку Комисијата за уставни прашања со вклучување на надворешни експерти.
- Не е споменато
- Северна Македонија има усвоено 36 уставни амандмани во изминатите 32 години.
- Да: Статијата наведува дека за 32 години Уставот има 36 амандмани.
- Тврдењето за европски рекорд во уставни измени е оспорено како неточно од аналитичари и податоци од Собранието.
- Не е споменато
- Уставот на Северна Македонија е менуван осум пати од неговото донесување во 1991 година.
- Не е споменато
- Уставот од 1991 година бил донесен со 92 гласа 'за' и 22 'против'.
- Не е споменато
- NetPress
- 15 уставни амандмани биле иницирани од внатрешни причини за надминување на уставни пречки.
- Да: Статијата наведува дека 15 амандмани биле иницирани од домашни причини.
- Бадентеровата комисија го прогласи македонскиот Устав за еден од најдемократските по распадот на Југославија.
- Не е споменато
- Македонија бара извесност во преговорите со Бугарија и ЕУ за да избегне постојани уставни измени.
- Да: Претседателката бара извесност за да не следуваат нови условувања.
- Од вкупно 36 амандмани, 21 биле иницирани со посредство на меѓународната заедница.
- Да: Статијата експлицитно го наведува овој податок.
- Претседателката Сиљановска-Давкова беше надворешен член на Комисијата за уставни прашања при донесувањето на првиот Устав.
- Да: Статијата потврдува дека таа учествувала како надворешен член.
- Претседателката Сиљановска-Давкова тврди дека Северна Македонија е европски рекордер по бројот на уставни измени.
- Да: Претседателката изјавила дека сме рекордер во измени на Уставот.
- Претседателката предложи Уставот да се анализира континуирано преку Комисијата за уставни прашања со вклучување на надворешни експерти.
- Да: Таа го повика претседателот на Собранието на ваква пракса.
- Северна Македонија има усвоено 36 уставни амандмани во изминатите 32 години.
- Да: Статијата наведува дека за 32 години Уставот доживеал 36 амандмани.
- Тврдењето за европски рекорд во уставни измени е оспорено како неточно од аналитичари и податоци од Собранието.
- Не е споменато
- Уставот на Северна Македонија е менуван осум пати од неговото донесување во 1991 година.
- Не е споменато
- Уставот од 1991 година бил донесен со 92 гласа 'за' и 22 'против'.
- Да: Статијата го наведува овој резултат од гласањето.
- plusinfo.mk
- 15 уставни амандмани биле иницирани од внатрешни причини за надминување на уставни пречки.
- Да: Статијата наведува дека 15 амандмани биле од домашни причини.
- Бадентеровата комисија го прогласи македонскиот Устав за еден од најдемократските по распадот на Југославија.
- Не е споменато
- Македонија бара извесност во преговорите со Бугарија и ЕУ за да избегне постојани уставни измени.
- Да: Статијата наведува дека се бара извесност за да нема нови условувања.
- Од вкупно 36 амандмани, 21 биле иницирани со посредство на меѓународната заедница.
- Да: Статијата експлицитно го наведува овој податок.
- Претседателката Сиљановска-Давкова беше надворешен член на Комисијата за уставни прашања при донесувањето на првиот Устав.
- Да: Статијата потврдува дека таа учествувала како надворешен член.
- Претседателката Сиљановска-Давкова тврди дека Северна Македонија е европски рекордер по бројот на уставни измени.
- Да: Претседателката изјави дека сме рекордери во измени на Уставот.
- Претседателката предложи Уставот да се анализира континуирано преку Комисијата за уставни прашања со вклучување на надворешни експерти.
- Да: Претседателката го повика претседателот на Собранието на тоа.
- Северна Македонија има усвоено 36 уставни амандмани во изминатите 32 години.
- Да: Статијата наведува дека за 32 години Уставот има 36 амандмани.
- Тврдењето за европски рекорд во уставни измени е оспорено како неточно од аналитичари и податоци од Собранието.
- Не е споменато
- Уставот на Северна Македонија е менуван осум пати од неговото донесување во 1991 година.
- Не е споменато
- Уставот од 1991 година бил донесен со 92 гласа 'за' и 22 'против'.
- Да: Статијата го наведува овој резултат од гласањето.
- Алфа Вести
- 15 уставни амандмани биле иницирани од внатрешни причини за надминување на уставни пречки.
- Не е споменато
- Бадентеровата комисија го прогласи македонскиот Устав за еден од најдемократските по распадот на Југославија.
- Да: Статијата наведува дека Бадентеровата комисија го прогласила за најдемократски.
- Македонија бара извесност во преговорите со Бугарија и ЕУ за да избегне постојани уставни измени.
- Не е споменато
- Од вкупно 36 амандмани, 21 биле иницирани со посредство на меѓународната заедница.
- Не е споменато
- Претседателката Сиљановска-Давкова беше надворешен член на Комисијата за уставни прашања при донесувањето на првиот Устав.
- Не е споменато
- Претседателката Сиљановска-Давкова тврди дека Северна Македонија е европски рекордер по бројот на уставни измени.
- Делумно: Споменува рекордни промени, но не експлицитно европски рекорд.
- Претседателката предложи Уставот да се анализира континуирано преку Комисијата за уставни прашања со вклучување на надворешни експерти.
- Да: Претседателката предупреди дека за Уставот треба во континуитет да се расправа.
- Северна Македонија има усвоено 36 уставни амандмани во изминатите 32 години.
- Не е споменато
- Тврдењето за европски рекорд во уставни измени е оспорено како неточно од аналитичари и податоци од Собранието.
- Не е споменато
- Уставот на Северна Македонија е менуван осум пати од неговото донесување во 1991 година.
- Не е споменато
- Уставот од 1991 година бил донесен со 92 гласа 'за' и 22 'против'.
- Не е споменато
- МКД.мк
- 15 уставни амандмани биле иницирани од внатрешни причини за надминување на уставни пречки.
- Да: Претседателката наведува дека 15 случаи се иницирани однатре.
- Бадентеровата комисија го прогласи македонскиот Устав за еден од најдемократските по распадот на Југославија.
- Да: Се наведува дека комисијата препорачала признавање поради исполнети услови.
- Македонија бара извесност во преговорите со Бугарија и ЕУ за да избегне постојани уставни измени.
- Делумно: Се споменуваат барања за уставни измени во контекст на ЕУ.
- Од вкупно 36 амандмани, 21 биле иницирани со посредство на меѓународната заедница.
- Да: Претседателката наведува дека во 21 случај посредувала меѓународната заедница.
- Претседателката Сиљановска-Давкова беше надворешен член на Комисијата за уставни прашања при донесувањето на првиот Устав.
- Да: Статијата потврдува дека таа била надворешен член на Комисијата.
- Претседателката Сиљановска-Давкова тврди дека Северна Македонија е европски рекордер по бројот на уставни измени.
- Да: Таа изјави дека сме рекордери во измени на Уставот.
- Претседателката предложи Уставот да се анализира континуирано преку Комисијата за уставни прашања со вклучување на надворешни експерти.
- Да: Таа го повика претседателот на Собранието да ја дополни комисијата.
- Северна Македонија има усвоено 36 уставни амандмани во изминатите 32 години.
- Да: Претседателката наведува дека за 32 години има 36 амандмани.
- Тврдењето за европски рекорд во уставни измени е оспорено како неточно од аналитичари и податоци од Собранието.
- Не е споменато
- Уставот на Северна Македонија е менуван осум пати од неговото донесување во 1991 година.
- Не е споменато
- Уставот од 1991 година бил донесен со 92 гласа 'за' и 22 'против'.
- Да: Статијата го наведува овој податок за донесувањето на Уставот.
- Независен Весник
- 15 уставни амандмани биле иницирани од внатрешни причини за надминување на уставни пречки.
- Да: Статијата наведува 15 случаи иницирани однатре.
- Бадентеровата комисија го прогласи македонскиот Устав за еден од најдемократските по распадот на Југославија.
- Не е споменато
- Македонија бара извесност во преговорите со Бугарија и ЕУ за да избегне постојани уставни измени.
- Да: Претседателката бара извесност за да не биде измена заради измена.
- Од вкупно 36 амандмани, 21 биле иницирани со посредство на меѓународната заедница.
- Да: Статијата наведува 21 случај со посредство на меѓународната заедница.
- Претседателката Сиљановска-Давкова беше надворешен член на Комисијата за уставни прашања при донесувањето на првиот Устав.
- Да: Таа потврдува дека била надворешен член на Комисијата.
- Претседателката Сиљановска-Давкова тврди дека Северна Македонија е европски рекордер по бројот на уставни измени.
- Да: Таа изјавува дека сме рекордер во измени на Уставот.
- Претседателката предложи Уставот да се анализира континуирано преку Комисијата за уставни прашања со вклучување на надворешни експерти.
- Не е споменато
- Северна Македонија има усвоено 36 уставни амандмани во изминатите 32 години.
- Да: Претседателката наведува 36 амандмани за 32 години.
- Тврдењето за европски рекорд во уставни измени е оспорено како неточно од аналитичари и податоци од Собранието.
- Не е споменато
- Уставот на Северна Македонија е менуван осум пати од неговото донесување во 1991 година.
- Не е споменато
- Уставот од 1991 година бил донесен со 92 гласа 'за' и 22 'против'.
- Да: Статијата го потврдува овој сооднос на гласови.
- Нова Македонија
- 15 уставни амандмани биле иницирани од внатрешни причини за надминување на уставни пречки.
- Да: Статијата наведува дека 15 измени биле иницирани одвнатре.
- Бадентеровата комисија го прогласи македонскиот Устав за еден од најдемократските по распадот на Југославија.
- Делумно: Комисијата оценила дека Уставот ги исполнува условите за признавање.
- Македонија бара извесност во преговорите со Бугарија и ЕУ за да избегне постојани уставни измени.
- Делумно: Се споменуваат барања за уставни измени во контекст на ЕУ.
- Од вкупно 36 амандмани, 21 биле иницирани со посредство на меѓународната заедница.
- Да: Статијата потврдува дека во 21 случај посредувала меѓународната заедница.
- Претседателката Сиљановска-Давкова беше надворешен член на Комисијата за уставни прашања при донесувањето на првиот Устав.
- Да: Статијата потврдува дека била надворешна членка на Уставната комисија.
- Претседателката Сиљановска-Давкова тврди дека Северна Македонија е европски рекордер по бројот на уставни измени.
- Да: Таа изјави дека земјата е рекордер по бројот на измени на Уставот.
- Претседателката предложи Уставот да се анализира континуирано преку Комисијата за уставни прашања со вклучување на надворешни експерти.
- Да: Таа го повика претседателот на Собранието на ваква соработка.
- Северна Македонија има усвоено 36 уставни амандмани во изминатите 32 години.
- Да: Претседателката наведува дека за 32 години има 36 амандмани.
- Тврдењето за европски рекорд во уставни измени е оспорено како неточно од аналитичари и податоци од Собранието.
- Не е споменато
- Уставот на Северна Македонија е менуван осум пати од неговото донесување во 1991 година.
- Не е споменато
- Уставот од 1991 година бил донесен со 92 гласа 'за' и 22 'против'.
- Да: Статијата експлицитно ги наведува овие бројки за гласањето.
- Радио Лидер
- 15 уставни амандмани биле иницирани од внатрешни причини за надминување на уставни пречки.
- Да: Претседателката потврдува дека 15 се иницирани одвнатре за таа цел.
- Бадентеровата комисија го прогласи македонскиот Устав за еден од најдемократските по распадот на Југославија.
- Делумно: Се наведува дека комисијата препорачала признавање поради слободите.
- Македонија бара извесност во преговорите со Бугарија и ЕУ за да избегне постојани уставни измени.
- Делумно: Се споменуваат ЕУ и уставни измени, но не и конкретно Бугарија.
- Од вкупно 36 амандмани, 21 биле иницирани со посредство на меѓународната заедница.
- Да: Претседателката наведува дека во 21 случај посредувала меѓународната заедница.
- Претседателката Сиљановска-Давкова беше надворешен член на Комисијата за уставни прашања при донесувањето на првиот Устав.
- Да: Статијата наведува дека била надворешен член на Уставната комисија.
- Претседателката Сиљановска-Давкова тврди дека Северна Македонија е европски рекордер по бројот на уставни измени.
- Да: Таа изјави дека во компаративното уставно право сме рекордери.
- Претседателката предложи Уставот да се анализира континуирано преку Комисијата за уставни прашања со вклучување на надворешни експерти.
- Да: Таа го повика претседателот на Собранието на таква постапка.
- Северна Македонија има усвоено 36 уставни амандмани во изминатите 32 години.
- Да: Претседателката наведува дека за 32 години има 36 амандмани.
- Тврдењето за европски рекорд во уставни измени е оспорено како неточно од аналитичари и податоци од Собранието.
- Не е споменато
- Уставот на Северна Македонија е менуван осум пати од неговото донесување во 1991 година.
- Не е споменато
- Уставот од 1991 година бил донесен со 92 гласа 'за' и 22 'против'.
- Да: Претседателката потсетува на овие бројки при донесувањето.
Анализа на сентимент
| Ентитет | Клучни разлики | CivilMedia | Deutsche Welle | plusinfo.mk | МКД.мк | Алфа Вести | Независен Весник | NetPress | Радио Лидер | Нова Македонија |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Гордана Сиљановска-Давкова | Два извора негативно критикуваат, седум неутрално цитираат. | Негативно: авторот ја критикува за неточни тврдења и националистичка реторика. | Негативно: авторот ја критикува за едностран поглед и цинизам, иако признава некои нејзини аргументи. | Неутрално: цитирана е нејзината изјава без мета-вреднување од авторот. | Неутрално: цитирана како говорник, без мета-вреднување од авторот. | Неутрално: цитирана е нејзината изјава без мета-вреднување од авторот. | Неутрално: цитирана како говорник без мета-вреднување од авторот. | Неутрално: само говорник, изјавите се пренесени без мета-вреднување | Неутрално: цитирана говорничка, без мета-вреднување од авторот. | Неутрално: цитирана како говорник, без мета-вреднување од авторот. |
| Африм Гаши | Нема значајни разлики; сите се неутрални, без вредносни оценки. | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: споменат е како претседател на Собранието, без вредносни оценки. | Неутрално: само споменат како отворач на симпозиумот, без вреднување. | Неутрално: само се пренесува неговата изјава, без вредносни оценки. | Неутрално: само информативно споменат како отворач на симпозиумот. | Неутрално: споменат како цел на повик, без вреднување | Неутрално: само споменат како отворач на симпозиумот. | Неутрално: само информативно споменат како отворач на симпозиумот. |
| Собрание на Република Северна Македонија | Нема разлики: сите извори се неутрални, без вреднување. | Неутрално: споменато како извор на официјална евиденција и надлежно за усвојување амандмани. | Неутрално: споменато како институција каде пратениците гласаат, без вреднување. | Неутрално: споменато е како место на конференцијата и дебатата, без вреднување. | Неутрално: споменато како институција, без експлицитно вреднување. | Неутрално: споменато како место на настанот, без вреднување. | Неутрално: споменато како организатор и место на дебата, без вреднување. | Неутрално: споменато како место на конференција и дебата | Неутрално: споменато како организатор и домаќин. | Неутрално: споменато како организатор и домаќин, без вреднување. |
| Европска Унија | Само DW е позитивен; другите се неутрални или молчат. | Неутрално: спомената во контекст на интеграциски процес и обврски, без вреднување. | Позитивно: авторот ја претставува ЕУ како неопходна за иднината на земјата, повикувајќи на членство. | Неутрално: спомената е во контекст на разговори и принципи, без експлицитна оценка. | Неутрално: цитирани нејзини принципи, без вреднување на ЕУ. | Не е споменато | Неутрално: спомената во контекст на разговори и барање извесност, без оценка. | Неутрално: спомената во контекст на разговори, без вреднување | Неутрално: цитирани нејзини принципи без вреднување. | Неутрално: цитирани нејзини принципи, без експлицитна оценка. |
| Бугарија | Речиси сите извори молчат; трите што ја споменуваат се неутрални. | Неутрално: спомената само во врска со уставните измени за вклучување на бугарскиот народ. | Не е споменато | Неутрално: спомената е како страна во разговорите, без директна критика или пофалба. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: спомената како страна во дијалог, без експлицитна критика | Не е споменато | Не е споменато |
| Комисија за уставни прашања | Речиси сите неутрални; разликата е само дали воопшто се споменува. | Не е споменато | Неутрално: спомената како тело во кое Сиљановска-Давкова била надворешен член, без вреднување. | Неутрално: спомената е во контекст на предлог за почесто свикување, без вреднување. | Неутрално: спомената како тело во кое членувала Сиљановска-Давкова. | Не е споменато | Неутрално: спомената како тело во кое претседателката учествувала, без вреднување. | Неутрално: спомената како институција, без вреднување | Неутрално: спомената како тело во кое учествувала говорничката. | Неутрално: спомената во контекст на работата на претседателката, без вреднување. |
| Институт за национална историја | Нема разлики: сите што го споменуваат се неутрални; останатите молчат. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: споменат како учесник, без вреднување. | Не е споменато | Неутрално: наведен како организатор на конференцијата, без оценка. | Не е споменато | Неутрално: споменат како организатор. | Неутрално: наведен како организатор, без вреднување. |
| Државен архив | Нема разлики: сите што го споменуваат се неутрални; мнозинството воопшто не го споменуваат. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: споменат како учесник, без вреднување. | Не е споменато | Неутрално: наведен како организатор и говорник, без вреднување. | Не е споменато | Неутрално: споменат како организатор. | Неутрално: наведен како организатор, без вреднување. |
| Советот на Европа | Нема разлики: сите што го споменуваат се неутрални; останатите молчат. | Не е споменато | Неутрално: споменат како издавач на публикација, без вреднување. | Не е споменато | Неутрално: споменат како издавач на публикација, без вреднување. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: спомената публикација без вреднување. | Неутрално: споменат како издавач на публикација, без вреднување. |
| Бадентерова комисија | Само неутрални спомнувања; ниту еден извор не дава вредносен став. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: спомената информативно, без вреднување. | Неутрално: спомената како составена од експерти што го прогласиле Уставот за демократски, без вреднување на самата комисија. | Не е споменато | Не е споменато | Неутрално: цитирана како позитивен пример без мета-вреднување. | Неутрално: цитирана како фактички извор, без вреднување. |
| Парламентарен институт | Само CivilMedia го споменува неутрално; сите други молчат. | Неутрално: цитиран како извор на истражување и споредбени податоци. | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато | Не е споменато |
entities
- Гордана Сиљановска-Давкова
- Африм Гаши
- Собрание на Република Северна Македонија
- Европска Унија
- Бугарија
- Комисија за уставни прашања
- Институт за национална историја
- Државен архив
- Советот на Европа
- Бадентерова комисија
- Парламентарен институт
key differences
- Африм Гаши
- Нема значајни разлики; сите се неутрални, без вредносни оценки.
- Бадентерова комисија
- Само неутрални спомнувања; ниту еден извор не дава вредносен став.
- Бугарија
- Речиси сите извори молчат; трите што ја споменуваат се неутрални.
- Гордана Сиљановска-Давкова
- Два извора негативно критикуваат, седум неутрално цитираат.
- Државен архив
- Нема разлики: сите што го споменуваат се неутрални; мнозинството воопшто не го споменуваат.
- Европска Унија
- Само DW е позитивен; другите се неутрални или молчат.
- Институт за национална историја
- Нема разлики: сите што го споменуваат се неутрални; останатите молчат.
- Комисија за уставни прашања
- Речиси сите неутрални; разликата е само дали воопшто се споменува.
- Парламентарен институт
- Само CivilMedia го споменува неутрално; сите други молчат.
- Собрание на Република Северна Македонија
- Нема разлики: сите извори се неутрални, без вреднување.
- Советот на Европа
- Нема разлики: сите што го споменуваат се неутрални; останатите молчат.
source analyses
- CivilMedia
- Африм Гаши
- Не е споменато
- Бадентерова комисија
- Не е споменато
- Бугарија
- Неутрално: спомената само во врска со уставните измени за вклучување на бугарскиот народ.
- Гордана Сиљановска-Давкова
- Негативно: авторот ја критикува за неточни тврдења и националистичка реторика.
- Државен архив
- Не е споменато
- Европска Унија
- Неутрално: спомената во контекст на интеграциски процес и обврски, без вреднување.
- Институт за национална историја
- Не е споменато
- Комисија за уставни прашања
- Не е споменато
- Парламентарен институт
- Неутрално: цитиран како извор на истражување и споредбени податоци.
- Собрание на Република Северна Македонија
- Неутрално: споменато како извор на официјална евиденција и надлежно за усвојување амандмани.
- Советот на Европа
- Не е споменато
- Deutsche Welle
- Африм Гаши
- Не е споменато
- Бадентерова комисија
- Не е споменато
- Бугарија
- Не е споменато
- Гордана Сиљановска-Давкова
- Негативно: авторот ја критикува за едностран поглед и цинизам, иако признава некои нејзини аргументи.
- Државен архив
- Не е споменато
- Европска Унија
- Позитивно: авторот ја претставува ЕУ како неопходна за иднината на земјата, повикувајќи на членство.
- Институт за национална историја
- Не е споменато
- Комисија за уставни прашања
- Неутрално: спомената како тело во кое Сиљановска-Давкова била надворешен член, без вреднување.
- Парламентарен институт
- Не е споменато
- Собрание на Република Северна Македонија
- Неутрално: споменато како институција каде пратениците гласаат, без вреднување.
- Советот на Европа
- Неутрално: споменат како издавач на публикација, без вреднување.
- NetPress
- Африм Гаши
- Неутрално: споменат како цел на повик, без вреднување
- Бадентерова комисија
- Не е споменато
- Бугарија
- Неутрално: спомената како страна во дијалог, без експлицитна критика
- Гордана Сиљановска-Давкова
- Неутрално: само говорник, изјавите се пренесени без мета-вреднување
- Државен архив
- Не е споменато
- Европска Унија
- Неутрално: спомената во контекст на разговори, без вреднување
- Институт за национална историја
- Не е споменато
- Комисија за уставни прашања
- Неутрално: спомената како институција, без вреднување
- Парламентарен институт
- Не е споменато
- Собрание на Република Северна Македонија
- Неутрално: споменато како место на конференција и дебата
- Советот на Европа
- Не е споменато
- plusinfo.mk
- Африм Гаши
- Неутрално: споменат е како претседател на Собранието, без вредносни оценки.
- Бадентерова комисија
- Не е споменато
- Бугарија
- Неутрално: спомената е како страна во разговорите, без директна критика или пофалба.
- Гордана Сиљановска-Давкова
- Неутрално: цитирана е нејзината изјава без мета-вреднување од авторот.
- Државен архив
- Не е споменато
- Европска Унија
- Неутрално: спомената е во контекст на разговори и принципи, без експлицитна оценка.
- Институт за национална историја
- Не е споменато
- Комисија за уставни прашања
- Неутрално: спомената е во контекст на предлог за почесто свикување, без вреднување.
- Парламентарен институт
- Не е споменато
- Собрание на Република Северна Македонија
- Неутрално: споменато е како место на конференцијата и дебатата, без вреднување.
- Советот на Европа
- Не е споменато
- Алфа Вести
- Африм Гаши
- Неутрално: само се пренесува неговата изјава, без вредносни оценки.
- Бадентерова комисија
- Неутрално: спомената како составена од експерти што го прогласиле Уставот за демократски, без вреднување на самата комисија.
- Бугарија
- Не е споменато
- Гордана Сиљановска-Давкова
- Неутрално: цитирана е нејзината изјава без мета-вреднување од авторот.
- Државен архив
- Не е споменато
- Европска Унија
- Не е споменато
- Институт за национална историја
- Не е споменато
- Комисија за уставни прашања
- Не е споменато
- Парламентарен институт
- Не е споменато
- Собрание на Република Северна Македонија
- Неутрално: споменато како место на настанот, без вреднување.
- Советот на Европа
- Не е споменато
- МКД.мк
- Африм Гаши
- Неутрално: само споменат како отворач на симпозиумот, без вреднување.
- Бадентерова комисија
- Неутрално: спомената информативно, без вреднување.
- Бугарија
- Не е споменато
- Гордана Сиљановска-Давкова
- Неутрално: цитирана како говорник, без мета-вреднување од авторот.
- Државен архив
- Неутрално: споменат како учесник, без вреднување.
- Европска Унија
- Неутрално: цитирани нејзини принципи, без вреднување на ЕУ.
- Институт за национална историја
- Неутрално: споменат како учесник, без вреднување.
- Комисија за уставни прашања
- Неутрално: спомената како тело во кое членувала Сиљановска-Давкова.
- Парламентарен институт
- Не е споменато
- Собрание на Република Северна Македонија
- Неутрално: споменато како институција, без експлицитно вреднување.
- Советот на Европа
- Неутрално: споменат како издавач на публикација, без вреднување.
- Независен Весник
- Африм Гаши
- Неутрално: само информативно споменат како отворач на симпозиумот.
- Бадентерова комисија
- Не е споменато
- Бугарија
- Не е споменато
- Гордана Сиљановска-Давкова
- Неутрално: цитирана како говорник без мета-вреднување од авторот.
- Државен архив
- Неутрално: наведен како организатор и говорник, без вреднување.
- Европска Унија
- Неутрално: спомената во контекст на разговори и барање извесност, без оценка.
- Институт за национална историја
- Неутрално: наведен како организатор на конференцијата, без оценка.
- Комисија за уставни прашања
- Неутрално: спомената како тело во кое претседателката учествувала, без вреднување.
- Парламентарен институт
- Не е споменато
- Собрание на Република Северна Македонија
- Неутрално: споменато како организатор и место на дебата, без вреднување.
- Советот на Европа
- Не е споменато
- Нова Македонија
- Африм Гаши
- Неутрално: само информативно споменат како отворач на симпозиумот.
- Бадентерова комисија
- Неутрално: цитирана како фактички извор, без вреднување.
- Бугарија
- Не е споменато
- Гордана Сиљановска-Давкова
- Неутрално: цитирана како говорник, без мета-вреднување од авторот.
- Државен архив
- Неутрално: наведен како организатор, без вреднување.
- Европска Унија
- Неутрално: цитирани нејзини принципи, без експлицитна оценка.
- Институт за национална историја
- Неутрално: наведен како организатор, без вреднување.
- Комисија за уставни прашања
- Неутрално: спомената во контекст на работата на претседателката, без вреднување.
- Парламентарен институт
- Не е споменато
- Собрание на Република Северна Македонија
- Неутрално: споменато како организатор и домаќин, без вреднување.
- Советот на Европа
- Неутрално: споменат како издавач на публикација, без вреднување.
- Радио Лидер
- Африм Гаши
- Неутрално: само споменат како отворач на симпозиумот.
- Бадентерова комисија
- Неутрално: цитирана како позитивен пример без мета-вреднување.
- Бугарија
- Не е споменато
- Гордана Сиљановска-Давкова
- Неутрално: цитирана говорничка, без мета-вреднување од авторот.
- Државен архив
- Неутрално: споменат како организатор.
- Европска Унија
- Неутрално: цитирани нејзини принципи без вреднување.
- Институт за национална историја
- Неутрално: споменат како организатор.
- Комисија за уставни прашања
- Неутрално: спомената како тело во кое учествувала говорничката.
- Парламентарен институт
- Не е споменато
- Собрание на Република Северна Македонија
- Неутрално: споменато како организатор и домаќин.
- Советот на Европа
- Неутрално: спомената публикација без вреднување.
Сценарија
- scenarios
- description
- Претседателот на Собранието Африм Гаши ја свикува Комисијата за уставни прашања и поканува домашни и странски експерти, како што побара Гордана Сиљановска-Давкова. Седниците резултираат со анализа на спроведувањето на Уставот и список на отворени прашања, без непосредно гласање за нов амандман.
- plausibility
- realistic
- time horizon
- short
- title
- Уставната комисија започнува редовни експертски седници
- valence
- positive
- description
- Кабинетот на Сиљановска-Давкова, бугарските претставници и институциите на Европската Унија одржуваат нови разговори, но не постигнуваат гаранции дека евентуалните уставни измени ќе бидат последно условување. Европската перспектива останува блокирана, додека Владата и претседателката продолжуваат да бараат предвидливост.
- plausibility
- realistic
- time horizon
- mid
- title
- Разговорите со Софија и Брисел продолжуваат без договор
- valence
- neutral
- description
- Пратениците не успеваат да го обезбедат потребното мнозинство за внесување на Бугарите во Уставот, и покрај продолжените контакти со Брисел и Софија. Политичкиот застој ја одложува Северна Македонија во преговорите со ЕУ, а спорот дополнително се користи во партиската мобилизација.
- plausibility
- realistic
- time horizon
- mid
- title
- Собранието не обезбедува мнозинство за уставни измени
- valence
- negative
- description
- Владата, претседателката Сиљановска-Давкова и европските претставници усогласуваат писмена политичка рамка со рокови и услови за следните чекори по уставните измени. Таквата рамка ѝ овозможува на Владата да отвори посериозна дебата со пратениците и јавноста за компромисот со Бугарија.
- plausibility
- plausible
- time horizon
- mid
- title
- Владата добива европска рамка со јасни гаранции
- valence
- positive
- description
- Африм Гаши свикува седници на Уставната комисија, но пратениците од власта и опозицијата ги користат расправите главно за различно толкување на 36-те амандмани и улогата на меѓународната заедница. Комисијата произведува препораки, но не и заеднички план за конкретна уставна промена.
- plausibility
- plausible
- time horizon
- short
- title
- Парламентарната дебата се претвора во партиски спор
- valence
- neutral
- description
- Бугарската влада го поврзува напредокот на Северна Македонија со дополнителни барања покрај најавената промена на Уставот. Тоа ги потврдува стравувањата на Сиљановска-Давкова за „уште една измена“, ја зајакнува позицијата на противниците на уставните промени и го продлабочува недовербата кон процесот.
- plausibility
- plausible
- time horizon
- mid
- title
- Бугарија бара дополнителни услови за напредок
- valence
- negative
- description
- По посредување на европските претставници, Сиљановска-Давкова, Владата, Африм Гаши и дел од опозицијата договараат ограничен амандман со јасна клаузула за следните чекори. Собранието го усвојува со широко мнозинство, а Северна Македонија формално напредува во преговорите со ЕУ.
- plausibility
- speculative
- time horizon
- long
- title
- Се постигнува надпартиски договор за новиот амандман
- valence
- positive
- description
- Наместо само внесување на бугарското малцинство, Африм Гаши формира експертска група со учество на Институтот за национална историја, Државниот архив и странски уставни експерти. Процесот отвора прашања за преамбулата, јазичните права и односите со меѓународната заедница, но го одложува решението поврзано со ЕУ.
- plausibility
- speculative
- time horizon
- long
- title
- Собранието отвора поширока уставна ревизија
- valence
- neutral
- description
- Ако неуспехот околу уставните измени се спои со ново бугарско вето и силен партиски притисок, Владата и опозицијата можат да го претворат прашањето во причина за распуштање на Собранието. Предвремените избори би ја замрзнале европската агенда и би ја продлабочиле реториката за надворешно наметнати промени.
- plausibility
- speculative
- time horizon
- long
- title
- Политичкиот застој предизвикува предвремени избори
- valence
- negative
Извори
- articles
- article order
- 8
- body
- Претседателката тврди дека Северна Македонија е европски рекордер во уставни измени. Но, собраниските податоци и европските споредби го побиваат нејзиниот главен аргумент. На одбележувањето на 35-годишнината од донесувањето на Уставот, на 17 ноември 2026 година, претседателката Гордана Сиљановска-Давкова, професорка по уставно право, изнесе тврдење кое заслужува сериозна проверка. "За 32 години, или за три децении, нашиот Устав доживеа дури 36 амандмани, во компаративното уставно право ние сме рекордер во измени на Уставот", изјави таа пред пратениците. Претседателката го отвори и прашањето за "уставниот патриотизам", нагласувајќи дека од вкупно 36 амандмани, 15 биле иницирани однатре, додека во 21 случај посредувала меѓународната заедница. Со тоа, една комплексна уставноправна и историска тема беше претворена во политички аргумент против новите уставни измени, во момент кога земјата е заглавена во процесот на интеграција во ЕУ. Тврдењето за европски рекорд е неточно. Уште посериозна манипулација се состои во обидот бројот на амандмани да се претстави како доказ за прекумерно менување на Уставот, без соодветна споредба со европската уставна практика. Уставот е менуван осум пати, со вкупно 36 амандмани Од донесувањето на Уставот на 17 ноември 1991 година, Северна Македонија го изменила Уставот осум пати, при што се усвоени вкупно 36 уставни амандмани. Тоа го потврдуваат официјалната евиденција на Собранието и истражувањето на Парламентарниот институт. Што се уставни измени, а што уставни амандмани? Во секојдневниот говор, двата поима често се употребуваат како синоними. Во уставноправна анализа, особено ако ја прави универзитетски професор по уставно право (!), потребно е да се направи разлика. Уставни измени е поширок поим што може да се однесува на постапката за менување на Уставот, но и на промените во неговата содржина. Уставните амандмани се конкретните правни акти, односно нормативни текстови преку кои се вршат тие промени. Со нив може да се изменат, дополнат или заменат постојни уставни одредби. Членот 129 од Уставот утврдува дека Уставот се изменува и дополнува со уставни амандмани. Постапката е уредена со членот 131. Една постапка за измена на Уставот може да резултира со усвојување еден или повеќе амандмани. На пример, во 2019 година, во една постапка на менување на Уставот беа усвоени четири амандмани, од XXXIII до XXXVI. Во 2001 година, пак, во една постапка беа усвоени дури 15 амандмани, од IV до XVIII. Оттука, мора да се разликуваат бројот на постапки со кои е менуван Уставот, бројот на усвоени амандмани и обемот на суштинските промени. Ова не значи дека претседателката експлицитно тврди дека имало 36 одделни постапки. Таа зборува за 36 амандмани, но ги прикажува на начин што може да ја доведе јавноста во заблуда. Затоа, нејзиното тврдење за тоа дека "во компаративното уставно право ние сме рекордер во измени на Уставот". Ова прашање бара методолошки јасно претставување, а тоа во изјавата на претседателката - го нема. Хронологија: Што навистина се менувало? Вкупно: Осум постапки за менување на Уставот, 36 амандмани. Хронологијата открива уште еден особено важен факт. Дури 26 од вкупно 36 амандмани, односно 72,2 проценти, биле усвоени во само две постапки - во 2001 и 2005 година. Тоа не биле 26 одделни политички интервенции. Станува збор за две обемни уставни реформи, со различни причини, цели и политички околности. Амандманите од 2001 година произлегоа од Охридскиот рамковен договор, со кој се надминуваше вооружениот конфликт и се создаваше нова институционална рамка за правата на заедниците. Амандманите од 2005 година беа насочени кон судскиот систем, неговата организација и механизмите за избор и одговорност на судиите и обвинителите. Но бројот на усвоени амандмани, сам по себе, не може да биде доказ дека Уставот е непримерно и прекумерно менуван. Едноставно е. Европските податоци го демантираат тврдењето за рекорд Во книгата "Белешки за македонскиот конституционализам - Концепт на Уставот од 1991", објавена од ЦИВИЛ во 2023 година, проф. д-р Љубомир Данаилов Фрчкоски презентира споредбени податоци од истражувањето на Парламентарниот институт. Табелата на страница 62 од книгата покажува дека, според тогаш расположливите податоци: * Германија го изменила Основниот закон 64 пати; * Швајцарија - 44 пати; * Холандија - повеќе од 40 пати; * Белгија и Грузија - повеќе од 30 пати; * Ирска - 32 пати; * Франција - 24 пати; * Словачка - 19 пати; * Северна Македонија - 8 пати. Станува збор за историски пресек, а не за ажурирана ранг-листа за 2026 година. Дополнително, правните системи се разликуваат според техниките и постапките за менување на уставите. Затоа, овие податоци бараат внимателно споредување. Во секој случај, тие јасно покажуваат дека тврдењето за македонски европски рекорд не е одржливо. Постои и понова, независна потврда од Германија. Според официјалната евиденција на германскиот Бундестаг, ажурирана на 11 јуни 2026 година, германскиот Основен закон бил менуван преку 69 закони за уставни измени, од неговото донесување во 1949 година. Ова се закони за измени, а не поединечно преброени амандмански одредби, што е важна методолошка разлика. Но дури и со таа ограда, германскиот пример јасно ја побива тезата за некаков општ европски рекорд на Северна Македонија. Уште поинтересен пример е Австрија. Во компаративната студија Parliaments and Constitutional Courts, објавена од австрискиот парламент во 2022 година, се наведува дека австрискиот федерален Устав бил менуван речиси секоја година од 2000 година наваму, а во одредени години и до шест пати. Студијата предупредува дека бројот на измени не го покажува нужно нивниот вистински обем. Држава со голем број измени може суштински да промени многу малку, додека друга, со само една измена, може длабоко да го преуреди својот уставен систем. Уште поважни, честотата на уставните измени не мора да биде поврзана со квалитетот на Уставот. Во компаративното уставно право, контекстот, содржината и последиците се многу поважни од голата статистика. Затоа, од професорка по уставно право се очекува да прави токму таква разлика, а не да прогласува рекорди без да ги наведе критериумите за споредување. Како 21 амандман станаа доказ за надворешно наметнување? Вториот сериозен проблем во говорот на претседателката е политичкото толкување на уставната историја. Сиљановска-Давкова изјави дека 15 амандмани биле иницирани однатре, додека во 21 случај посредувала меѓународната заедница. Аритметички, бројката 21 се совпаѓа со збирот на амандманите од 1992, 2001 и 2019 година: два, петнаесет и четири. Но без дополнително објаснување од претседателката, ова не може да се третира како потврдена методологија на нејзината поделба. Исто така, неспорно е дека уставните измени во тие години произлегоа од сосема различни историски процеси. Во 1992 година, измените се однесуваа на границите и односите со соседните држави, во контекст на меѓународното признавање на независноста. Во 2001 година, Охридскиот рамковен договор беше резултат на преговори со меѓународно посредување во услови на вооружен конфликт. Уставните амандмани што произлегоа од него овозможија значајни промени во правата на заедниците и во функционирањето на институциите. Во 2019 година, измените произлегоа од Преспанскиот договор со Грција, со кој беше надминат речиси тридецениски спор за името. Тоа го отвори патот за членство во НАТО, остварено на 27 март 2020 година. Овие процеси не се идентични ниту по нивните причини, ниту по политичката цена, ниту по последиците. Сосема е легитимно да се дискутира дали се работи за меѓународни притисоци и асиметрични условувања или за меѓународна асистенција при надминување на тешки состојби (војна) или спорови (името на државата). Може да се дискутира и за оправданоста на дипломатските компромиси и низа други поврзани прашања. Но едно мора да биде јасно - меѓународното посредување не може да се поистоветува со наметнување и диктат. Уставните амандмани ги усвојува Собранието, во постапка утврдена со Уставот. Политичкиот притисок може да влијае врз одлуките, но не ја заменува уставната надлежност на домашните институции. Уште помалку е оправдано уставните измени што ги унапредуваат правата на заедниците да се прикажуваат единствено како последица од туѓи барања или притисоци, без да се земат предвид потребите на оние што живеат во државата. Затоа, претседателката и професорка по уставно право својата аргументација ја става во националистичка рамка. Уставните измени се претставуваат првенствено како отстапки пред надворешен притисок, додека нивната демократска и општествена содржина се истиснува. Уставните измени и европската интеграција: Што навистина е преземено како обврска? Говорот на претседателката не може да се одвои од актуелното прашање за уставните измени поврзани со евроинтеграцијата. Во заклучоците на Советот на ЕУ од 18 јули 2022 година е наведена определбата на Северна Македонија да ги спроведе релевантните уставни промени, со цел вклучување на граѓаните што се дел од други народи, како бугарскиот. Ова не е некое си неофицијално толкување, туку официјален документ на Советот на ЕУ! Постои и уште поважен документ за оваа дебата. Во официјалната изјава на Владата на Северна Македонија на меѓувладината конференција од 19 јули 2022 година, во точката 15, тогашната Влада се согласува следната меѓувладина конференција, со која ќе се заокружи отворачката фаза на преговорите, да се одржи по стапувањето во сила на уставните измени. Уште позначајно, во истиот документ определбата за уставните измени е претставена како автентична иницијатива на граѓаните на Северна Македонија. Тоа е официјална позиција на тогашната Влада. Не мора да значи дека во процесот немало надворешни притисоци, но секако покажува дека државата презела политичка обврска. Според извештајот на Европската комисија за 2026 година, Северна Македонија сè уште не ги усвоила потребните уставни измени за кои презела обврска. Се разбира, претседателката има право да бара поголема извесност во преговарачкиот процес. И барањето на политичките лидери билатералните спорови да не се претворат во механизам за постојано блокирање на проширувањето е политички легитимно. Но таквите барања можат да се претворат и во популистичка реторика доколку не се придружени со конкретни дипломатски иницијативи, јасни политички решенија и подготвеност за исполнување на веќе преземените обврски. Добрососедските односи и регионалната соработка се составен дел од условите на европскиот интеграциски процес, а не дополнителни барања измислени за притисок врз Северна Македонија. Европската унија со години инсистира на нив како суштински елементи на политиката на проширување, вклучително и на спроведување на билатералните договори во добра волја. Тоа, секако, подразбира обврски и за соседните држави, а не само за Северна Македонија. Добрососедството мора да се темели на заемно почитување, рамноправност и европските вредности, а не на еднострани притисоци и условувања што излегуваат надвор од договорената рамка. Но едно е да се бараат гаранции против нови блокади, а сосема друго е да се релативизира веќе преземена обврска со тврдења за наводен европски рекорд во менување на Уставот. Особено кога аргументот за "рекордот" е носечки, а не издржува ни основна проверка на фактите. Фрчкоски: Уставната архитектура не е загрозена Во завршната нота од книгата објавена од ЦИВИЛ во 2023 година, Фрчкоски дава критички осврт на досегашните уставни измени. Тој не ги оправдува сите амандмани. Напротив, дел од нив ги оценува како неуспешни, а одредени решенија како регресивни од аспект на либералниот карактер на уставниот поредок. Но неговиот суштински заклучок е дека ниту еден од амандманите не ја загрозил основната уставна архитектура. Според неговата анализа, Уставот од 1991 година успеал да ја заснова независната држава, да обезбеди основа за демократски институции и да ја задржи ориентацијата кон мултикултурна граѓанска демократија. Ова е важна разлика во пристапот. Може сериозно да се критикуваат поединечни амандмани, а истовремено да се признае дека Уставот покажал капацитет да се приспособува на сложени општествени и политички околности. Може да се бара стабилност на уставниот поредок без Уставот да се прогласува за недопирлив. И може да се разговара за надворешни притисоци без да се негира дека дел од реформите биле и се неопходни за демократскиот развој на државата. Уставниот патриотизам не се мери со бројот на амандмани Северна Македонија не страда поради тоа што има 36 уставни амандмани. Нејзините најтешки проблеми се слабостите во владеењето на правото, политичкото влијание врз институциите, корупцијата, неефикасното судство, недоволната одговорност на носителите на јавни функции и недоследната заштита на човековите права и слободи. Устав што не се менува, но чии одредби систематски се игнорираат или прекршуваат, не е доказ за развиен уставен патриотизам. И обратно, Устав што се менува преку легитимна демократска постапка за да се унапредат правата, институциите и механизмите на демократска контрола, не станува помалку вреден поради самата промена. Уставниот патриотизам не значи Уставот да се претвори во недопирлив национален симбол. Тој подразбира верност кон демократските принципи врз кои е изграден: човековите права, еднаквоста на граѓаните, владеењето на правото, поделбата на власта и одговорноста на институциите. Проблематизирањето на тоа што Уставот бил менуван осум пати за 35 години е апсурдно. Останува отворено болното прашање зошто, по три и пол децении уставна демократија, толку многу од неговите основни вредности остануваат неостварени во секојдневниот живот на граѓаните. За жал, претседателката, која е и професорка по уставно право, од највисоката државна функција ја користи уставната статистика за аргументација што ја зајакнува националистичката реторика, наместо да ја отвори потребната расправа за квалитетот на демократијата и спроведувањето на Уставот. Притоа, не прави јасна разлика меѓу бројот на амандмани и бројот на уставни измени, изоставува суштински компаративни податоци и изнесува неточни заклучоци што лесно можат да се проверат дури и без стручни познавања од уставното право. Значи... Уставот не е проблемот. Проблемот е политичката злоупотреба на неговата историја и на неговите вредности. ЦИВИЛ МЕДИА | Сите права се задржани. НАПОМЕНА НА РЕДАКЦИЈАТА: Овој текст е авторски став. Изнесените мислења, оценки и заклучоци се лични ставови на авторот и не мора да ги одразуваат ставовите на редакцијата на ЦИВИЛ МЕДИА или официјалните позиции на ЦИВИЛ - Центар за слобода. Авторските ставови се објавуваат во согласност со принципите на слободата на изразување и редакциските стандарди за професионално и одговорно новинарство.
- language
- mkd
- published at
- 2026-11-18T10:21:09
- source
- CivilMedia
- title
- Сиљановска-Давкова и "рекордот" во бројот на уставни измени: Тврдењето падна на проверката на фактите - статистиката во служба на националистичката реторика
- url
- https://civilmedia.mk/silanovska-davkova-i-rekordot-vo-brojot-na-ustavni-izmeni-tvrdeneto-padna-na-proverkata-na-faktite-statistikata-vo-sluzhba-na-natsionalistichkata-retorika/
- article order
- 7
- body
- Претседателката Гордана Сиљановска Давкова негодува за честите промени на Уставот, но дали тој треба да се "конзервира"? Во нашата држава веќе подолго време не се дебатира за суштински прашања, и затоа говорот на претседателката Гордана Сиљановска Давкова по повод 35 години од донесувањето на првиот Устав на Република Македонија заслужува внимание поради оценките што таа ги дава а кои нудат едностран поглед на "пливањето" на највисокиот државен акт низ општествената и политичка транзиција на земјава. Сиљановска-Давкова била надворешен член на Комисијата за уставни прашања и со тоа била важен глас во неговото моделирање. Таа во говорот што го одржа потсети на нејзината улога во овој процес на удирањето на темелите на државата. Но чесно е да се каже дека честата потреба највисокиот акт да биде изменет покажа дека неговите творци не ги предвиделе или не сакале да ги предвидат општествените промени кои неминовно доаѓаат со растењето и менувањето на државата. За 32 години, нашиот Устав доживеал дури 36 амандмани и ние сме рекордери во измени на Уставот, рече претседателката. Таа притоа упати на една публикација на Советот на Европа од 1996 година со наслов "Повторното раѓање на демократијата", каде што е сместен и првиот македонски Устав. Но токму зборот демократија требало да го вклучи алармот кај уставотворците меѓу кои е и Сиљановска Давкова затоа што ако во демократијата не партиципираат сите еднакво и ако таа не се однесува на сите еднакво, Уставот нема да може да го издржи притисокот од незадоволните заедници. Тоа и се случи во 2001 година кога беа направени големите измени на Уставот со кои албанскиот јазик и партиципацијата на албанската етничка заедница во државниот апарат, како и јазикот на кој ќе се врши образованието на Албанците, беа издигнати на повисоко ниво. Демократијата ги зголемува апетитите Претседателката постави и реторичко прашање: Што станува, рече, со уставниот патриотизам? Ако Уставот е основен извор на уставно-правната наука, ако е лекс супериор, ако е најважниот општествен договор меѓу граѓаните и македонската држава, ако е правен и политички темел на државата, зошто толку често се менува - рече претседателката. Важно е сепак да се каже и дека Уставот не смее да ја гуши државата. Македонија беше млада држава кога го донесе Уставот и уште тогаш беше јасно дека тој ќе мора да "плива" заедно со државата низ транзицијата затоа што беше сменето целото дотогашно општествено и политичко уредување на земјата. Демократијата, која за првпат беше воведена со овој Устав, по правило ги зголемува и апетитите. Демократијата даде можност секој да го искаже своето мислење вклучително и етничките заедници кои се најдоа засегнати од тесните рамки на Уставот при што за да издејствуваат негова промена посегнаа дури и по оружје. Нормално беше, оттука, еден таков акт за општественото уредување да не го издржи тестот на времето. Сиљановска Давкова денес вели дека "сите устави обично почнуваат со We the people, или "Ние народот"...И кажа статистика дека во 15 случаи измените на Уставот биле иницирани однатре, а во 21 случај при промена на Уставот посредувала меѓународната заедница и за тоа, вели, треба сериозно да размислиме. И притоа цинично додава дека можеби Уставот треба да почнува со "ние народот и меѓународната заедница...". Но не треба ниту претседателката ниту други критичари на Уставот да заборават дека ако не се сменеше Уставот во 2001 Македонија ќе влезеше во граѓанска војна од која којзнае каква ќе излезеше. Во таа смисла Уставот го коригира тоа што неговите автори го пропуштиле кога го создавале, без да погледнат подалеку од хоризонтот што им го пружал тогашниот поглед. Како гласаат пратениците Сиљановска-Давкова зборуваше за Европската Унија и за нејзините принципи и вредности потсетувајќи дека ЕУ нема кодифициран Устав како еден акт, но ги има Договорот за ЕУ, Лисабонскиот договор, Повелбата за фундаменталните права, пресудите на судот во Луксембург... И во нив, вели, убаво пишува дека ЕУ ќе ја почитува еднаквоста на државите, ЕУ ќе ги почитува културниот и националниот идентитет на државите, ЕУ ќе ги почитува уставните и политичките структури на државите. Претседателката, меѓутоа, би требало да знае дека тоа се однесува на земјите членки на ЕУ. Значи ако сакаме да останеме Македонци, треба да влеземе во Европската унија, а не обратно да останеме надвор. Токму останувањето надвор е закана за иднината на Република Северна Македонија. Понатаму, во говорот таа им се обрати на пратениците и рече дека гласаат по сопствено уверување. "Јас имам голем проблем да барам од вас да го смените Уставот" - рече претседателката. Убаво би било, меѓутоа, како шефица на државата, таа постојано да го брани правото на пратениците да гласаат според свое уверување. Иако и самата добро знае дека политичкото мнозинство во парламентот е гласачка машина на Владата и на владејачката партија. А понекогаш и нејзина. Да беше спротивно, нејзините кадровски решенија кои произлегуваат од уставното овластување кое го има, немаше да го здогледаат светлото на денот: двајца судии на Уставниот суд, двајца членови на Републичкиот судски совет, гувернерот на Народната банка, итн. Убаво прозвучи и спомнувањето на белгискиот професор по уставно право Пјер Вини, кој како што потсети претседателката рекол дека во уставот треба да се интервенира многу ретко, а кога се интервенира, тоа треба да се прави "со рака што трепери", не од страв, туку од одговорност и од респект. Но одговорноста не значи само да се "конзервира" уставот, туку и навреме да се согледаат неговите слаби страни кои подоцна се рефлектираат врз стабилноста и функционирањето на државата.
- language
- mkd
- published at
- 2026-11-18T06:45:51
- source
- Deutsche Welle
- title
- Уставот не смее да ја гуши државата
- url
- https://www.dw.com/mk/silanovskadavkova-go-otvori-prasaneto-zosto-ustavot-e-menuvan-36-pati-za-32-godini/a-79976787
- article order
- 5
- body
- Претседателката Гордана Сиљановска-Давкова предупреди дека Македонија не смее постојано да го менува највисокиот правен акт по барања однадвор. Таа порача дека земјава е подготвена за разговори со Софија и Брисел, но бара еднаков третман и предвидливост во евроинтеграциите. Македонскиот Устав досега добил 36 амандмани, од кои, според претседателката Гордана Сиљановска-Давкова, 21 биле донесени со посредство на меѓународната заедница. Обраќајќи се на 35-годишнината од носење на Уставот на конференција во Собранието, претседателката предупреди дека највисокиот правен акт не смее да се менува по секое ново барање. - За 32 години, или за 3 децении, нашиот Устав доживеа дури 36 амандмани, во компаративното уставно право ние сме рекордер во измени на Уставот. Што станува со уставниот патриотизам? Не знам, сами треба да се запрашаме - рече претседателката. Според нејзините податоци, од 36 амандмани, 15 амандмани биле иницирани од домашни причини, додека во останатите 21 случај посредувала меѓународната заедница. Сиљановска-Давкова истакнува декаМакедонија е подготвена за разговори со Бугарија и со претставниците на Европската Унија, но овојпат бара извесност дека по евентуалните уставни измени нема да следуваат нови условувања. - Се разбира дека ние не сме радикални во барањата. Ние само сакаме извесност. Ние само сакаме да не биде ова уште една измена заради измена по која ќе следува нова - изјави претседателката. Сиљановска-Давкова одговараше на новинарско прашање дали има позитивни сигнали во дијалогот со Софија, по денешната дебата во Собранието посветена на 35-годишнината од донесувањето на првиот Устав. Таа потврди дека разговорите со европските претставници продолжуваат, но не можеше да каже дали има конкретно поместување во односите со Бугарија. - Ние не сакаме да бидеме третирани поинаку од другите, едноставно сакаме да знаеме дека ако нешто мора под наводници да се направи, дека тоа нема да биде само едно од многуте други - нагласи Сиљановска-Давкова. Сиљановска-Давкова учествувала во подготовката на Уставот oд 1991 година како надворешен член на Комисијата за уставни прашања. Според неа, тогашните расправи биле водени со уверување дека се создава траен правен и политички темел на независната држава. Таа потсети дека Уставот од 17 ноември 1991 година бил донесен со 92 гласа "за" и 22 "против". Веќе следната година биле усвоени првите два амандмани, по барање што, како што рече, дошло однадвор. Претседателката направи и споредба со преамбулите на уставите, кои вообичаено го истакнуваат народот како носител на суверенитетот. - Сите устави обично почнуваат со We the people, "Ние народот", ние можеби треба "Ние народот и меѓународната заедница". Не го кажувам ова цинично, не го кажувам, но мислам дека навистина сериозно треба да размислиме - нагласи таа. Сиљановска-Давкова го повика претседателот на Собранието Африм Гаши почесто да ја свикува Комисијата за уставни прашања и во нејзината работа да вклучи надворешни експерти. Според неа, Комисијата треба постојано да го следи спроведувањето на Уставот, наместо да се состанува само кога ќе се појави барање за нови измени. Претседателката потсети и на европските принципи за почитување на националниот и културниот идентитет, еднаквоста на државите и добрососедските односи засновани врз реципроцитет. Таа нагласи дека пратениците ги претставуваат граѓаните и гласаат според сопственото уверување, поради што барањето за промена на Уставот го смета за особено чувствително. - Јас имам голем проблем да барам од вас да го смените Уставот - им порача Сиљановска-Давкова на пратениците.
- language
- mkd
- published at
- 2026-11-18T02:56:16
- source
- plusinfo.mk
- title
- ДА НЕ БИДЕ УШТЕ ЕДНА ИЗМЕНА ЗАРАДИ ИЗМЕНА Македонија бара извесност во разговорите со Софија и со Брисел - plusinfo.mk
- url
- https://plusinfo.mk/da-ne-bide-ushte-edna-izmena-zaradi-izmena-makedonija-bara-izvesnost-vo-razgovorite-so-sofija-i-so-brisel/
- article order
- 1
- body
- Сиљановска-Давкова била надворешен член на Комисијата за уставни прашања кога го подготвувалe документот и, како што рече, учествувала во долгите, посветени, страсни дебати во нејзини рамки. "Таков состав чинам нема да се повтори. Во прашање беа, како што велат Американците, татковци и мајки основачи, убедени дека се на вистинско место, во вистинско време, со големи идеали во демократијата, во либералната демократија, во слободите и правата на човекот и граѓанинот, решени да креираат закон над законите - Устав, по мерка на европските. И затоа сите ги упатувам на една публикација на Советот на Европа од 1996 година со наслов 'Повторното раѓање на демократијата', каде што е сместен и нашиот Устав", рече Сиљановска-Давкова. Она што за неа го прави посебен овој Устав е што почнува со темелни вредности на уставниот поредок и најголемиот број членови се посветени на слободите и правата на човекот и граѓанинот. Додаде дека во дискусијата таа ќе ги посочи своите забелешки, но потенцира дека за 32 години нашиот Устав доживеал дури 36 амандмани и дека ние сме рекордери во измени на Уставот. "За 32 години, или за три децении, нашиот Устав доживеа дури 36 амандмани, во компаративното уставно право ние сме рекордер во измени на Уставот. Што станува со уставниот патриотизам? Не знам, сами треба да се запрашаме. Меѓутоа, основното прашање е ако Уставот е основен извор на уставноправната наука, ако е 'лекс супериор', ако е најважниот општествен договор меѓу граѓаните и македонската држава, ако е правен и политички темел на државата, зошто толку често се менува", рече претседателката. Во 15 случаи измените на Уставот биле иницирани однатре, а во 21 случај, како што потенцира Сиљановска-Давкова, при промена на Уставот посредувала меѓународната заедница и за тоа треба сериозно да размислиме. "Сите устави обично почнуваат со 'We the people' - 'Ние народот'. Ние можеби треба 'Ние народот и меѓународната заедница'. Не го кажувам ова цинично, не го кажувам, но мислам дека навистина сериозно треба да размислиме ", нагласи шефицата на државата. Морам да потсетам, додаде Сиљановска-Давкова, дека од вкупно 36-те уставни амандмани, 15 се инцирани однатре за надминување на појавените уставни пречки и го повика претседателот на Собранието често да ја свикува уставната комисија и да ја дополни и со експерти од надвор за да може континуирано да го анализира спроведувањето на Уставот и да ги детектира проблемите во уставниот поредок. "Не да се состануваме само кога од надвор ќе треба да посегнеме по уставни измени, туку да видиме каде се појавиле проблеми, а има многу", рече Сиљановска-Давкова додавајќи дека во дебатата ќе зборува за низа прашања за кои смета дека се сè уште отворени. Сиљановска-Давкова зборуваше за Европската Унија и за нејзините принципи и вредности потсетувајќи дека ЕУ нема кодифициран Устав како еден акт, но ги има Договорот за ЕУ, Лисабонскиот договор, Повелбата за фундаменталните права, пресудите на судот во Луксембург... "И во нив убаво пишува дека ЕУ ќе ја почитува еднаквоста на државите, ЕУ ќе ги почитува културниот и националниот идентитет на државите, ЕУ ќе ги почитува уставните и политичките структури на државите. ЕУ ќе ги стимулира договорите со соседите - членот 8, засновани врз начелото на реципроцитет, дури ЕУ предвидела и член 7, кој вели дека доколку не се почитуваат принципите и вредностите на ЕУ, тогаш една третина од државите, една третина од пратениците или самата Европска комисија пред Европскиот совет може да отвори постапка за лимитирање на одлучувачките права на државата што ги крши принципите и вредностите. Не го говорам ова за да кажам дека кога се наоѓаме пред уште едно барање за уставна измена, треба со рака што трепери добро да размислиме, само го говорам за да потенцирам дека уставната демократија е категорија што е многу важна, дека уставите не се обични документи. Вие пратениците нè претставувате нас, ги претставувате граѓаните и гласате по сопствено уверување. Јас имам голем проблем да барам од вас да го смените Уставот", рече претседателката. Сиљановска-Давкова посочи дека Уставот е законот над законите или лекс супериор. Но и нешто друго е - најважниот општествен договор меѓу граѓаните, што го рекол Жан Жак Русо - по неговиот општествен договор. Зошто на граѓаните, бидејќи тие се извор на суверенитетот на државата. Од нив извира суверенитетот и ним им припаѓа. Значи, Уставот од 1991 година за пратениците со кои соработував сигурно беше најцврстиот правен и политички темел на државата и, се разбира, како таков основниот и најважен избор на уставното право. Затоа на него, на Уставот, и во него се колнат највисоките носители на власта секогаш и секаде, да не забораваме", рече таа во говорот. Уставот од 17 ноември 1991 година е донесен со 92 гласа "за" и 22 гласа "против", потсети Сиљановска-Давкова додавајќи дека веќе следната година, "уште неисушено мастилото", во 1992 година беа усвоени првите два амандмани. "Барањето дојде од надвор. Ние правниците тоа го нарекуваме наметнати промени", рече претседателката. "Само да потсетам, Бадентеровата комисија формирана тогаш од Европската заедница ги анализира уставите на новонастанатите држави од бивша Југославија. И што рече? Дека Уставот на Словенија и Уставот на Македонија низ призма на слободите и правата и низ призма на поделбата на власта ги исполнуваат условите и препорача овие две држави да бидат признаени", потсети Сиљановска-Давкова. Во говорот таа посочи на белгискиот професор по уставно право Пјер Вини, кој вели дека во уставот треба да се интервенира многу ретко, а кога се интервенира, тоа треба да се прави "со рака што трепери", не од страв, туку од одговорност и од респект. Поздравни обраќања на настанот имаа и директорот на Државниот архив, Димитар Богески, и директорот на ЈНУ Институт за национална историја, проф. д-р Митко Панов, а симпозиумот го отвори претседателот на Собранието, Африм Гаши.
- language
- mkd
- published at
- 2026-11-17T18:27:44
- source
- МКД.мк
- title
- Претседателката има проблем да бара од пратениците измени на Уставот
- url
- https://mkd.mk/makedonija/pretsedatelkata-ima-problem-da-bara-od-pratenicite-izmeni-na-ustavot/
- article order
- 9
- body
- При секоја промена на Уставот треба да ви се тресе раката. Не од трема, туку од одговорност. Претседателката Гордана Сиљановска-Давкова предупреди дека највисокиот правен акт во државата не смее да продолжи да се третира како што беше случај досега. Рекордните промени досега, во најголем дел со меѓународен притисок, според неа го прават највисокиот акт различен од останатите, за кои вели дека почнуваат со терминот "Ние, народот", а само кај нас, нагласи претседателката, тоа е поинаку. Дури вели дека можеби треба и да се размисли во него да пишува "Ние, народот и меѓународната заедница". Претседателката предупреди дека за Уставот треба во континуитет да се расправа, дебатира и разговара од страна на експертите и пратениците, а не само кога за тоа има меѓународен притисок. За претседателот на Собранието, Африм Гаши, низата уставни измени придонеле за развој на македонското општество. Сега тој ја обезбедува сигурноста и стабилноста на државата и го отсликува општеството како целина. Македонскиот Устав и Уставот на Словенија, по распадот на Југославија во 1991 година, од "Бадентеровата комисија", составена од европски уставни експерти, се прогласени за најдемократски. Поради тоа, комисијата дала предлог веднаш двете држави да бидат признати од Европската заедница. Сепак, Македонија остана заглавена поради блокадите од Грција. Веќе во 1992 година се направени првите уставни измени, а статистички, Уставот преку амандмани претрпува измени во просек еднаш годишно.
- language
- mkd
- published at
- 2026-11-17T16:58:15
- source
- Алфа Вести
- title
- Панел-дискусии во Собранието по повод 35-годишнината од донесувањето на првиот Устав
- url
- https://vesti.alfa.mk/panel-diskusii-vo-sobranieto-po-povod-35-godishninata-od-donesuvanjeto-na-prviot-ustav/
- article order
- 4
- body
- Вие пратениците нè претставувате нас, ги претставувате граѓаните и гласате по сопствено уверување. Јас имам голем проблем да барам од вас да го смените Уставот, рече претседателката Гордана Сиљановска-Давкова на денешната дебата во Собранието по повод 35-годишнината од донесувањето на Уставот. Таа рече дека била надворешен член на Комисијата за уставни прашања кога го подготвувала документот и, како што рече, учествувала во долгите, посветени, страсни дебати во нејзини рамки. "Таков состав чинам нема да се повтори. Во прашање беа, како што велат Американците, татковци и мајки основачи, убедени дека се на вистинско место, во вистинско време, со големи идеали во демократијата, во либералната демократија, во слободите и правата на човекот и граѓанинот, решени да креираат закон над законите, Устав, по мерка на европските", нагласи Сиљановска "За 32 години, или за три децении, нашиот Устав доживеа дури 36 амандмани, во компаративното уставно право ние сме рекордер во измени на Уставот. Што станува со уставниот патриотизам? Не знам, сами треба да се запрашаме. Меѓутоа, основното прашање е ако Уставот е основен извор на уставноправната наука, ако е лекс супериор, ако е најважниот општествен договор меѓу граѓаните и македонската држава, ако е правен и политички темел на државата, зошто толку често се менува", запраша таа. Во 15 случаи измените на Уставот биле иницирани однатре, а во 21 случај, како што потенцира Сиљановска-Давкова, при промена на Уставот посредувала меѓународната заедница и за тоа треба сериозно да размислиме. Уставот од 17 ноември 1991 година е донесен со 92 гласа "за" и 22 гласа "против", потсети Сиљановска-Давкова додавајќи дека веќе следната година, "уште неисушено мастилото", во 1992 година беа усвоени првите два амандмани. "Барањето дојде од надвор. Ние правниците тоа го нарекуваме наметнати промени", рече претседателката. Потоа за новинарите таа изја ви дека не може да каже дали има сигнали за поместување од македонскиот ќор-сокак кон ЕУ. "Се разбира дека разговараме, разговараме и со највисоките претставници на Европската унија. Ние сме подготвени да разговараме и со соседот, но бараме извесност", рече таа и додаде: "Се разбира дека ние не сме радикални во барањата. Ние само сакаме извесност. Ние само сакаме да не биде ова уште една измена заради измена по која ќе следува нова. Ние не сакаме да бидеме третирани поинаку од другите, едноставно сакаме да знаеме дека ако нешто мора под наводници да се направи, дека тоа нема да биде само едно од многуте други". Научната конференција по повод 35-годишнината од осамостојувањето и донесувањето на првиот Устав беше во организација на Собранието, Институт за национална историја и Државниот архив. Поздравни обраќања на настанот имаа и директорот на Државниот архив, Димитар Богески, и директорот на Институт за национална историја, Митко Панов, а симпозиумот го отвори претседателот на Собранието, Африм Гаши.
- language
- mkd
- published at
- 2026-11-17T14:25:01
- source
- Независен Весник
- title
- "Имам голем проблем да барам од вас да го смените Уставот": Сиљановска до пратениците
- url
- https://nezavisen.mk/imam-golem-problem-da-baram-od-vas-da-go-smenite-ustavot-siljanovska-do-pratenicite/
- article order
- 6
- body
- Македонскиот Устав досега добил 36 амандмани, од кои, според претседателката Гордана Сиљановска-Давкова, 21 биле донесени со посредство на меѓународната заедница. Обраќајќи се на 35-годишнината од носење на Уставот на конференција во Собранието, претседателката предупреди дека највисокиот правен акт не смее да се менува по секое ново барање. "За 32 години, или за 3 децении, нашиот Устав доживеа дури 36 амандмани, во компаративното уставно право ние сме рекордер во измени на Уставот. Што станува со уставниот патриотизам? Не знам, сами треба да се запрашаме", рече претседателката. Според нејзините податоци, од 36 амандмани, 15 амандмани биле иницирани од домашни причини, додека во останатите 21 случај посредувала меѓународната заедница. Сиљановска-Давкова истакнува дека Македонија е подготвена за разговори со Бугарија и со претставниците на Европската Унија, но овојпат бара извесност дека по евентуалните уставни измени нема да следуваат нови условувања. "Се разбира дека ние не сме радикални во барањата. Ние само сакаме извесност. Ние само сакаме да не биде ова уште една измена заради измена по која ќе следува нова", изјави претседателката. Сиљановска-Давкова одговараше на новинарско прашање дали има позитивни сигнали во дијалогот со Софија, по денешната дебата во Собранието посветена на 35-годишнината од донесувањето на првиот Устав. Таа потврди дека разговорите со европските претставници продолжуваат, но не можеше да каже дали има конкретно поместување во односите со Бугарија. "Ние не сакаме да бидеме третирани поинаку од другите, едноставно сакаме да знаеме дека ако нешто мора под наводници да се направи, дека тоа нема да биде само едно од многуте други", нагласи Сиљановска-Давкова. Сиљановска-Давкова учествувала во подготовката на Уставот oд 1991 година како надворешен член на Комисијата за уставни прашања. Според неа, тогашните расправи биле водени со уверување дека се создава траен правен и политички темел на независната држава. Таа потсети дека Уставот од 17 ноември 1991 година бил донесен со 92 гласа "за" и 22 "против". Веќе следната година биле усвоени првите два амандмани, по барање што, како што рече, дошло однадвор. Претседателката направи и споредба со преамбулите на уставите, кои вообичаено го истакнуваат народот како носител на суверенитетот. "Сите устави обично почнуваат со We the people, "Ние народот", ние можеби треба "Ние народот и меѓународната заедница". Не го кажувам ова цинично, не го кажувам, но мислам дека навистина сериозно треба да размислиме", нагласи таа. Сиљановска-Давкова го повика претседателот на Собранието Африм Гаши почесто да ја свикува Комисијата за уставни прашања и во нејзината работа да вклучи надворешни експерти. Според неа, Комисијата треба постојано да го следи спроведувањето на Уставот, наместо да се состанува само кога ќе се појави барање за нови измени. Претседателката потсети и на европските принципи за почитување на националниот и културниот идентитет, еднаквоста на државите и добрососедските односи засновани врз реципроцитет. Таа нагласи дека пратениците ги претставуваат граѓаните и гласаат според сопственото уверување, поради што барањето за промена на Уставот го смета за особено чувствително. "Јас имам голем проблем да барам од вас да го смените Уставот", им порача Сиљановска-Давкова на пратениците.
- language
- mkd
- published at
- 2026-11-17T13:39:35
- source
- NetPress
- title
- Да не биде ова уште една измена заради измена по која ќе следува нова
- url
- https://netpress.com.mk/da-ne-bide-ova-ushte-edna-izmena-zaradi-izmena-po-koja-ke-sleduva-nova/
- article order
- 3
- body
- Уставот е закон над законите и најважниот општествен договор - истакна денеска претседателката Гордана Сиљановска Давкова на отворањето на Научната конференција по повод 35-годишнината од осамостојувањето и донесувањето на првиот Устав на Република Македонија, во организација на Собранието, ЈНУ Институт за национална историја и Државниот архив. Сиљаноска Давкова била надворешен член на Уставната комисија кога го подготвувала документот и, како што кажа, учествувала во долгите, посветени, страсни дебати во рамките на Уставната комисија. - Таков состав чинам нема да се повтори. Во прашање беа, како што велат Американците, татковци и мајки основачи, убедени дека се на вистинско место, во вистинско време, со големи идеали во демократијата, во либералната демократија, во слободите и правата на човекот и граѓанинот, решени да креираат закон над законите, Устав, по мерка на европските. И затоа сите ги упатувам на една публикација на Советот на Европа од 1996 година со наслов "Повторното раѓање на демократијата каде што е сместен и нашиот Устав - рече Сиљаноска Давкова. Она што за неа го прави посебен овој Устав е што почнува со темелни вредности на уставниот поредок и најголемиот број членови се посветени на слободите и правата на човекот и граѓанинот. Додаде дека во дискусијата таа ќе ги посочи своите забелешки, но потенцира дека за 32 години нашиот Устав доживеал дури 36 амандмани и дека ние сме рекордери во измени на Уставот. - За 32 години или за три децении нашиот устав доживеа дури 36 амандмани, во компаративното уставно право ние сме рекордер во измени на Уставот. Што станува со уставниот патриотизам? Не знам, сами треба да се запрашаме. Меѓутоа основното прашање е ако Уставот е основен извор на уставно-правната наука, ако е лекс супериор, ако е најважниот општествен договор меѓу граѓаните и македонската држава, ако е правен и политички темел на државата, зошто толку често се менува - рече претседателката. Во 15 случаи измените на Уставот биле иницирани одвнатре, додека во 21 случај, како што потенцира Сиљаноска Давкова, при промена на Уставот посредувала меѓународната заедница и за тоа треба сериозно да размислиме. - Сите устави обично полнуваат со "We the people" ние народот, ние можеби треба ние народот и меѓународната заедница. Не го кажувам ова цинично, не го кажувам, но мислам дека навистина сериозно треба да размислиме - нагласи шефицата на државата. Морам да потсетам, додаде Сиљаноска Давкова, дека од вкупно 36-те уставни амандмани, 15 се инцирани од внатре, заради надминување на појавените уставни пречки и го повика претседателот на Собранието често да ја свикува уставната комисија и да ја дополни и со експерти од надвор, за да може континуирано да го анализира спроведувањето на Уставот и да ги детектира проблемите во уставниот поредок. - Не да се состануваме само кога од надвор ќе треба да посегнеме по уставни измени, туку да видиме каде се појавиле проблеми, а има многу - рече Сиљаноска Давкова додавајќи дека во дебатата ќе зборува за низа прашања за кои смета дека се се уште отворени. Сиљаноска Давкова зборуваше за Европската унија и нејзините принципи и вредности, потсетувајќи дека ЕУ нема кодифициран Устав како еден акт, но ги има Договорот за ЕУ, Лисабонскиот договор, Повелбата за фундаменталните права, пресудите на судот во Луксембург... - И во нив убаво пишува дека ЕУ ќе ја почитува еднаквоста на државите, ЕУ ќе ги почитува културниот и националниот идентитет на државите, ЕУ ќе ги почитува уставните и политичките структури на државите. ЕУ ќе ги стимулира договорите со соседите - членот 8 засновани врз начелото на реципроцитет, дури ЕУ и предвидел и член 7 кој што вели дека доколку не се почитуваат принципите и вредностите на ЕУ тогаш една третина од државите, една третина од пратениците или самата Европска комисија може да покрене пред Европскиот совет постапка за лимитирање на одлучувачките права на државата која што ги крши принципите и вредностите. Не го говорам ова за да кажам дека кога се наоѓаме пред уште едно барање за уставна измена треба со рака што трепери добро да размислиме, само го говорам за да потенцирам дека уставната демократија е категорија која што е многу важна, дека уставите не се обични документи. Вие пратениците не претставувате нас, ги претставувате граѓаните и гласате по сопствено уверување. Јас имам голем проблем да барам од вас да го смените Уставот - рече претседателката. Сиљаноска Давкова посочи дека Уставот е законот над законите или лекс супериор. Но и нешто друго е - најважниот општествен договор меѓу граѓаните што го рекол Жан Жак Русо по неговиот општествен договор. Зошто на граѓаните бидејќи тие се извор на суверенитетот на државата. Од нив извира суверенитетот и ним им припаѓа. Значи Уставот од 91 година за пратениците со кои соработував сигурно беше најцврстиот правен и политички темел на државата и се разбира како таков основниот и најважен избор на уставното право. Затоа на него на Уставот и во него се колнат највисоките носители на власта секогаш и секаде, да не забораваме - рече таа во говорот. За Уставот од 17 ноември 1991 година е донесен со 92 гласа "за" и 22 гласа "против", потсети Сиљаноска Давкова додавајќи дека веќе следната година "уште неисушено мастилото", во 92 - година беа усвоени првите два амандмани. - Барањето дојде од надвор. Ние правниците тоа го нарекуваме наметнати промени - рече претседателката. - Само да потсетам Бадентеровата комисија формирана тогаш од Европската заедница ги анализираше уставите на новонастанатите држави од бивша Југославија. И што рече? Дека Уставот на Словенија и Уставот на Македонија низ призма на слободите и правата и низ призма на поделбата на власта ги исполнуваат условите и препорача овие две држави да бидат признаени - потсети Сиљаноска Давкова. Во говорот таа посочи на белгискиот професор по уставно право Пјер Вини кој вели дека во уставот треба да се интервенира многу ретко, а кога се интервенира тоа треба да се прави "со рака што трепери", не од страв, туку од одговорност и од респект. Поздравни обраќања на настанот имаа и директорот на Државниот архив Димитар Богески и директорот на ЈНУ Институт за национална историја, проф. д-р Митко Панов, а симпозиумот го отвори претседателот на Собранието Африм Гаши
- language
- mkd
- published at
- 2026-11-17T13:25:08
- source
- Радио Лидер
- title
- Сиљановска Давкова потсети дека сме рекордери по промени на Уставот
- url
- https://lider.mk/silanovska-davkova-potseti-deka-sme-rekorderi-po-promeni-na-ustavot/
- article order
- 2
- body
- Уставот е закон над законите и најважниот општествен договор - истакна денеска претседателката Гордана Силјановска-Давкова на отворањето на научната конференција по повод 35-годишнината од осамостојувањето и донесувањето на првиот Устав на Република Македонија. Конференцијата е во организација на Собранието, ЈНУ Институт за национална историја и Државниот архив. Силјановска-Давкова била надворешна членка на Уставната комисија што го подготвувала документот и, како што рече, учествувала во долгите, посветени и страсни дебати во рамките на Комисијата. - Таков состав, чинам, нема да се повтори. Во прашање беа, како што велат Американците, татковци и мајки основачи, убедени дека се на вистинското место во вистинското време, со големи идеали за демократијата, за либералната демократија, за слободите и правата на човекот и граѓанинот, решени да создадат закон над законите, Устав по мерка на европските. И затоа сите ги упатувам на една публикација на Советот на Европа од 1996 година, со наслов "Повторното раѓање на демократијата", во која е сместен и нашиот Устав - рече Силјановска-Давкова. Според неа, она што го прави посебен овој Устав е тоа што почнува со темелните вредности на уставниот поредок, а најголемиот број членови се посветени на слободите и правата на човекот и граѓанинот. Додаде дека во дискусијата ќе ги изнесе своите забелешки, но нагласи дека за 32 години Уставот доживеал дури 36 амандмани и дека земјата е рекордер по бројот на уставни измени. - За 32 години, или за три децении, нашиот Устав доживеа дури 36 амандмани. Во компаративното уставно право ние сме рекордери по бројот на измени на Уставот. Што станува со уставниот патриотизам? Не знам, сами треба да се запрашаме. Меѓутоа, основното прашање е: ако Уставот е основен извор на уставноправната наука, ако е лекс супериор, ако е најважниот општествен договор меѓу граѓаните и македонската држава, ако е правен и политички темел на државата, зошто толку често се менува? - рече претседателката. Во 15 случаи измените на Уставот биле иницирани одвнатре, додека во 21 случај, како што нагласи Силјановска-Давкова, посредувала меѓународната заедница. Според неа, за тоа треба сериозно да се размисли. - Сите устави обично почнуваат со "We the people" - "Ние, народот". Кај нас можеби треба да стои "Ние, народот и меѓународната заедница". Не го кажувам ова цинично, но мислам дека навистина треба сериозно да размислиме - нагласи шефицата на државата. Сиљановска-Давкова потсети дека 15 од вкупно 36 уставни амандмани биле иницирани одвнатре за да се надминат уставните пречки што се појавиле. Таа го повика претседателот на Собранието почесто да ја свикува Уставната комисија и во нејзината работа да вклучи и надворешни експерти, за Комисијата континуирано да го анализира спроведувањето на Уставот и да ги утврдува проблемите во уставниот поредок. - Не да се состануваме само кога однадвор ќе треба да посегнеме по уставни измени, туку да видиме каде се појавиле проблеми, а има многу - рече Силјановска-Давкова, додавајќи дека во дебатата ќе зборува за низа прашања за кои смета дека сè уште се отворени. Силјановска-Давкова зборуваше и за принципите и вредностите на Европската Унија, потсетувајќи дека ЕУ нема кодифициран устав во еден акт, но ги има Договорот за Европската Унија, Лисабонскиот договор, Повелбата за фундаменталните права и пресудите на Судот во Луксембург. - И во нив убаво пишува дека ЕУ ќе ја почитува еднаквоста на државите, нивниот културен и национален идентитет и нивните уставни и политички структури. ЕУ ќе ги поттикнува договорите со соседите засновани врз начелото на реципроцитет, како што е предвидено во член 8. ЕУ го предвидела и членот 7, кој вели дека доколку не се почитуваат принципите и вредностите на ЕУ, една третина од државите, една третина од пратениците или самата Европска комисија може да покрене постапка пред Европскиот совет за ограничување на правата при одлучувањето на државата што ги крши тие принципи и вредности. Не го говорам ова за да кажам дека, кога се наоѓаме пред уште едно барање за уставна измена, треба "со рака што трепери" добро да размислиме. Го говорам за да нагласам дека уставната демократија е многу важна и дека уставите не се обични документи. Вие, пратениците, не нè претставувате нас, туку ги претставувате граѓаните и гласате според сопственото уверување. Јас имам голем проблем да барам од вас да го смените Уставот - рече претседателката. Силјановска-Давкова посочи дека Уставот е закон над законите, односно лекс супериор, но и најважниот општествен договор меѓу граѓаните, повикувајќи се на Жан-Жак Русо и неговото дело "Општествениот договор". - Зошто на граѓаните? Бидејќи тие се извор на суверенитетот на државата. Од нив извира суверенитетот и ним им припаѓа. Значи, Уставот од 1991 година за пратениците со кои соработував сигурно беше најцврстиот правен и политички темел на државата и, како таков, основниот и најважниот извор на уставното право. Затоа, да не забораваме, во Уставот се колнат највисоките носители на власта, секогаш и секаде - рече таа. Силјановска-Давкова потсети дека Уставот од 17 ноември 1991 година бил донесен со 92 гласа "за" и 22 гласа "против". Додаде дека веќе следната година, во 1992 година, "уште неисушено мастилото", биле усвоени првите два амандмана. - Барањето дојде однадвор. Ние, правниците, тоа го нарекуваме наметнати промени - рече претседателката. - Само да потсетам, Бадентеровата комисија, формирана тогаш од Европската заедница, ги анализираше уставите на новонастанатите држави од поранешна Југославија. И што рече? Дека Уставот на Словенија и Уставот на Македонија, низ призмата на слободите и правата и на поделбата на власта, ги исполнуваат условите. Комисијата препорача овие две држави да бидат признаени - потсети Силјановска-Давкова. Во говорот таа се повика и на белгискиот професор по уставно право Пјер Вини, според кого во Уставот треба да се интервенира многу ретко, а кога се интервенира, тоа треба да се прави "со рака што трепери", не од страв, туку од одговорност и почит. Поздравни обраќања на настанот имаа и директорот на Државниот архив Димитар Богески и директорот на ЈНУ Институт за национална историја, проф. д-р Митко Панов. Симпозиумот го отвори претседателот на Собранието Африм Гаши, пренесува МИА.
- language
- mkd
- published at
- 2026-11-17T13:06:54
- source
- Нова Македонија
- title
- Уставот е најважниот општествен договор, ние сме рекордери во негови промени, порача Силјановска Давкова
- url
- https://novamakedonija.com.mk/makedonija/ustavot-e-najvazhniot-opshtestven-dogovor-nie-sme-rekorderi-vo-negovi-promeni-poracha-siljanovska-davkova/
- source scope
- analyzed source count
- 9
- omitted articles
- omitted source count
- 0
- total source count
- 9